Vüsal Nuru - Qarmaqarışıq sayıqlamalar
04.02.13

Əsər zamanın fövqündə durmağı bacaranda ədəbi və əbədi olur. Burda yazıçının məsələyə, hadisəyə və dünyaya fərqli rakursdan baxması da çox önəmlidi.

Əkrəm Əylisli də məlum hadisələrə öz sonuncu əsərində məhz indiyə qədər heç kimin baxmağa ürək eləmədiyi pəncərədən baxıb.

Və o pəncərədən gələn səs-küylər, qarmaqarışıq hadisələr öyrəşmədiyimiz üçün "bizi" çaşdırdı.

Belə deyim, sanki indiyə qədər başqalarının üzünə tutub onların nə qədər eybəcər olduğunu özlərinə göstərməyə çalışdığımız güzgünü Əkrəm Əylisli ayağının ucuyla vurub aşırtdı və indi biz özümüzü həmin güzgüdə görüb dəhşətə gəlmişik, qorxmuşuq.

Çalışırıq ki, güzgüdə gördüyümüzün biz olmadığına inanaq, amma bizim də eybəcərliklərimiz, şikəst yönümüz var axı. Və bu da əslində çox normaldır. Məsələ burasındadır ki, biz bu normallığı qüsur kimi, anormallıq kimi anladığımız üçün gördüklərimizi qəbul edə bilmirik. Birdən-birə bu böyüklüyündə tikə boğazımızda qalıb, udmağa çalışırıq, həzm eləyə bilmirik

Məlum Sumqayıt hadisələri: Məgər bizimkilər həqiqətən də orda yaşayan erməniləri eyvanlardan aşağı atmamışdılarmı? Hər yerdə azğınlaşıb erməniləri öldürmürdülərmi? Məgər biz onların bilet pulunu alıb, yol azuqəsini də qoltuqlarına verib burdan  göndərmişikmi?

Qarabağ müharibəsi: ağzımızda müharibə deyirik. Əmr verənlərin otaqda oturduğu, dinc sakinlərin həşərat kimi qırıldığı, göydən dolu kimi yağan mərmilərin uşaq, qadın, qoca tanımadığı bir meydanda nə onların naləsini eşidən var idi, nə də bizim. Müharibə allahın olmadığı yeganə yerdi.

Bura müharibə gedən ölkədi. Burda heysiyyatına toxunulmuş adamlar yaşayır və bizim Ermənistandan eyni zülmü, əzabı görüb gələn millətimizin qəzəblənməsi də arzuolunan olmasa da, qaçılmaz idi.

Onlar gördükləri şiddətin eynisini bəlkə də hələ daha azını (ya da çoxunu) törətdilər.

Bu, əslində iki bir-birinə qaynayıb qarışan millətin-ətlə dırnağın ayrılan anı idi. qanamalı idi, qanadı da, ağrımalı idi, ağrıdı da.

Biz - iki millət olaraq yenə bir yerdə yaşayacağıq. Ölkəmizi evimiz kimi satıb, pulunu götürüb başqa qitədə də sərhəd qurub ölkə yarada bilmərik. Zaman boyu yaşayacaq bu iki millət dünya durduqca qonşu olmağa məhkumdu.

Odur ki, silaha, döyüşə, ölümə nifrət eləyən sadə camaatın yaxınlaşması üçün müəyyən addımlar atmağa və gələcəkdəki mehribançılığı sığortalamağa indidən ehtiyac var. İki küsən barışmaq üçün əvvəl öz səhvlərini bir-birlərinə etiraf etməlidir. Bu addımı xalq yazıçısı olaraq, Azərbaycan ədəbiyyatının, ədəbi dilinin nəhənglərindən biri olan Əkrəm Əylisli atdı. Yazıçını topa tutmaqdansa, cəsarətinə görə alqışlamaq lazımdır.

Əslində Əkrəm Əylisli bu romanıyla bizim indiyə qədər göstərə bilmədiyimiz səmimiyyəti, humanistliyimizi sərgilədi. Bəli biz öz günahlarını, öz səhvlərini etiraf eləməyi də  bacarmalıyıq. 

Əslində, Əkrəm Əylislinin "Daş yuxular" romanı başqa konteksdən də bizim üçün olduqca dəyərlidi və dövlətin apardığı müharibə siyasətinə qətiyyən xələl gətirmir. Biz düşmən qarşısında güclü görünmək istəmirikmi? Buyurun, "Daş yuxular"!  Bu da bizim gücümüzün yüzdə biri. Romanda nə göstərilir? Bizim qəddar ermənilərin məzlumluğu? Bəli, biz qəddar da ola bilirik. Və insafən həmin Sumqayıt hadisələrində ermənilər də Yerevandan qaçan azərbaycanlılar kimi zəif, zavallı idilər.

Bu roman ermənilərə mərhəmətli, ipək qəlbli olmadığımızı göstərdi ki, bu da indiki vəziyyətdə çox vacib idi. Ermənilər bu romanla bizim də qəzəbimizin sərhədini, səbrimizin daşan yerini gördülər. Bizim də lazım olanda amansız olduğumuzu anladılar.  İndiyə qədər Ermənistanda biz azərbaycanlılar qorxaq bir millət kimi təbliğ olunurduqsa, bundan sonra erməni oxucuları azrəbaycanlıların qəzəblənəndə ayağının altını görmədiyini anlayacaqlar.
 
Və son nəticədə bizim bildiyimiz kimi, onlar da kiminlə qonşu olduqlarını dərindən anlayacaqlar.  Bu roman onlar üçün də, bizim üçün də gələcəkdə - sülh şəraitində yaşayacağımız bir zamanda  "QADAĞANDIR" işarəsinə çevrilib yollarımıza dikiləcək.

Bir gün bu qarmaqarışıq sayıqlamalar bitəcək. Adamlar öz səslərinə özləri oyanacaq. O zaman, təəssüf  ki, indi ortada klarnet çalıb, tabut daşıyanları, ədəbi zövqü olmadığı halda bədii əsərin estetikasından danışanları, əllərinə kitab dəyən kimi gedib sabunlayan bu  səhifə-səhifə bağıran "oxucuları"  Əkrəm Əylisli abidəyə dönmüş simasıyla şəkillərdəki kimi gülümsəyərək qarşılayacaq. Onun üzündəki ifadə bunlara deyəcək: "Axır ki "Daş yuxular"a hansı pirizmadan yanaşacağınızı bildiniz. Mən sizin yazıçınızam!"  /oxuzali.az/

Yenililklər
27.01.23

Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun Bəyanatı

27.01.23
Vaqif Bayatlı Odər: "Qarabağdan ancaq Azərbaycanın Türk və Şərəf Damarını keçirməklə nəyəsə nail olmaq olar"
27.01.23
Günay Əfəndiyeva TDT-nin Macarıstandakı Nümayəndəliyini ziyarət edib
26.01.23
“Filologiya və sənətşünaslıq” jurnalının növbəti sayı çap olunub
24.01.23
“Qeyri-maddi mədəni irsin qorunması haqqında” qanun layihəsi hazırlanacaq
24.01.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu Türkiyə Cümhuriyyətinin 100 illiyi münasibətilə İstanbulda sərgi təşkil edib
24.01.23
Antonis van Deykin əsəri 3 milyon dollara hərraca çıxarılıb
23.01.23
"İnanıram" tamaşasının premyerası olub
23.01.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə Türk Tarix Qurumu bir araya gəlib
23.01.23
Qara Qarayevin əsərləri Filarmoniyada səslənəcək
20.01.23
Günay Əfəndiyeva Ankarada Türkiyə Ali Təhsil Şurasının (YÖK) rəhbəri Erol Özvar ilə görüşüb
18.01.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu qarşılıqlı əməkdaşlığı daha da gücləndirir
16.01.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun Şuşa ilə bağlı layihələri davam edir
11.01.23
Vaqif Osmanov - Kimdir günahkar, insanlarmı, yoxsa zaman?
06.01.23
“Poetika.izm” jurnalının növbəti sayı çap olunub
05.01.23
“Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığı” jurnalının növbəti sayı çap olunub
30.12.22
Əhməd Cavad 130: “Mən bir Turan yolçusuyam”
29.12.22
“Ömər Faiq Nemanzadə” fotoalbomu nəşr olunub
29.12.22
İki beynəlxalq Türk təşkilatı bir arada
26.12.22
Azərbaycanın dünya ədəbiyyatındakı boş qalmış yeri - Kənan Hacı yazır
26.12.22
Almaxanım Əhmədli və sənət dostları İsveçdə konsert verib
26.12.22
Günay Əfəndiyeva Astanada keçirilən Mərkəzi Asiya Media Forumunda çıxış edib
24.12.22
Ədəbiyyat İnstitutunda Kamran Məmmədovun 100 illik yubileyi qeyd olunub
23.12.22
Bu il hərraclarda satılan ən bahalı rəsm əsərlərinin adı açıqlanıb
23.12.22
Günay Əfəndiyeva Qazaxıstan İnformasiya və sosial inkişaf naziri ilə görüşüb
22.12.22
Əziz Dövlətabadinin “Süxənvərani-Azərbaycan” kitabı çapdan çıxıb
22.12.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti Qazaxıstanın mədəniyyət və idman naziri ilə görüşüb
22.12.22
“Atabəylər: Şəmsəddin Eldəniz” layihəsinin musiqi tərtibatı üzrə müsabiqə elan edilib
21.12.22
“II Sumqayıt Kitab Sərgisi”nin proqramı açıqlandı
21.12.22
Günay Əfəndiyeva Qırğız Dövlət Dil və Dil Siyasəti üzrə Milli Komissiyanın sədri ilə görüşüb
20.12.22
“Mifoloji lüğət” kitabı işıq üzü görüb
20.12.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunda “Türk dövlətləri: Şərq və Qərb arasında körpü” adlı dəyirmi masa keçirilib
19.12.22
Aleks de Val - Aclıq və feminizm
19.12.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun birgə əməkdaşlığı ilə beynəlxalq elmi konfrans keçirilib
19.12.22
“Sonuncu korifey” – Ədəbiyyatımızın “Don Kixot”u
17.12.22
Hamlet İsaxanlının “Mənim Qarabağım və ya Qarabağ düyünü” kitabının təqdimatı keçirilib
16.12.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun əlaqələri Avropa məkanında daha da genişlənir
16.12.22
AMEA-da “Akademiyanın Şuşanaməsi” ədəbi-tarixi ənənə və gələcəyə baxış” adlı konfrans keçirilib
16.12.22
Təranə Vahid - Dəfn nəğmələri
15.12.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu və Bursa Uludağ Universiteti arasında əməkdaşlıq protokolu imzalanıb
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.