Şair Səlim Babullaoğlunun müsahibəsi
13.03.13

- Səlim bəy, ədəbiyyat bir xalqın formalaşmasında nə kimi rol oynayır və onun ümumiyyətlə cəmiyyət və insanlara təsir imkanları nədən ibarətdir?
 
- Sualınızda bir balaca dəyişiklik etmək istərdim: dil bir xalqın formalaşmasında nə kimi rol oynayır? Belə olanda, hər şey öz-özünə aydınlaşır. Məlumdur ki, hər şey ən əvvəl dildi və sözdü. Məsələn, biz bir işi görməmışdən əvvəl onun sözlü variantını təsəvvür edir, onu fikrən icra edirik, yaşayırıq. Yalnız sonra onun əməli variantını icra etmış oluruq. Başqa bir nümunə. Yeni bir uşaq doğulmaq üzrədi. Bu uşaq özüylə, adıyla, taleyi ilə, əməlləri ilə nə qədər yeni imkanlar və sözlər deməkdir. Kim bilir, bəlkə də həmin uşaq böyük bir alim olacaq, kəşflər edəcək, bununla da təkcə öz xalqı üçün deyil, bütün dillər və insanlar üçün o vaxta qədər eşidilməmiş sözlər tapacaq. Başqa variantda həmin uşaq bizə adi, sıravi görünən ömür də yaşaya bilər. Adi, gündəlik sözlərin istehlakçısına və təkrar istehsalçısına çevrilə bilər. Bu halda başqa məqam maraqlı olmalıdır: o adam mövcud sözlərdən necə yararlanacaq? Yəni, hər ömür bu mənada dil üçün, lüğət ehtiyatı üçün yeni sınaq və imtahan olur. Biz məhz bu məqama diqqət yetirməliyik. Çünki dilin gələcəyi olan hər iki adamın hansı taleyi yaşamasından asılı olmayaraq yolu ilk növbədə şifahi nitqdən, sonra təhsildən və təhsil vasitəsilə ədəbiyyatdan keçəcək. Onda baxaq şifahi nitqə. Onun vəziyyəti həmişə yaxşı olub, çünki adamlar həmişə danışır. O həmişə tələb olunandı, işləkdi, elmi tərəqqinin bir elə də fərqində deyil. Şifahi ədəbiyyat da elədir. O da dəyişmir, həmişə daha saf və səmimi təsir bağışlayır. Bilirsiz niyə? Adamlar sevib, iztirab çəkib, dərd güc gəlib oxuyublar, deyiblər. Daha yazılı ədəbiyyatdan fərqli olaraq o sözlər ürəkdən qələmin ucuna qədər uzanan mürəkkəb yolu keçməyib, onu yaradanlar təmənnalı olmayıblar, estetik həll, yadda qalmaq kimi, həm də təkəbbürlü arzulardan kənarda qalıblar. Amma bu çox-çox əvvəllər olub. O vaxtlar təhsil ədəbiyyata indiki qədər təsir etmirdi. Amma indi...

- Sizcə təhsilin vəziyyəti necədi?
 
- Məncə yaxşı deyil. Bu isə bilirsiz nə deməkdi? Gələcəyin bütün çalarlarıyla şikəst olması deməkdi. Ədəbiyyatın da. İndi baxaq müasir poeziyanın vəziyyətinə. Qənaətim belədir ki, bu gün yazılan və yazılmaqda olan poeziya yaxşı halda şifahi ədəbiyyat nümunələrinin imitasiyasıdır. Özü də təkcə metrik yox, həm də lüğəti tərkibi ilə. Mən bəzən çağdaş bir şairin şeirini oxuyub orda üç-dörd əsr əvvələ aid sözlərə rast gələndə diksinirəm. Dəhşətə gəlirəm. Mən bu ədəbiyyatı yazanların insani haqlarına hörmətlə yanaşsam da, bu ədəbiyyatın təbliğini müasirlik və çağdaş bazar uğrunda amansız mübarizə aparan KİV və medianı anlaya bilmirəm. Biz Qərbi adi məişətimizdə yalnız qılaf, görüntü, tətbiqi olaraq çox uğurla yamsılasaq da, sənətin və ədəbiyyatın tətbiqi, estetik yönlərində bu yamsılamanı da bacarmırıq.
İndi qayıdıram sualınıza və cavab verirəm: ədəbiyyatın xalqın, daha az pafosla desəm, insanın formalaşmasında rolu əvəzolunmazdır. Bu iki üz-üzə oturan adamın bir-birinə təsiri qədərdir, bəlkə də güzgü qarşısında oturan adamın özünə reaksiyası kimidir.

- Qərbdə hansısa maraqlı əsər yazılanda cəmiyyət tərəfindən böyük rezonansla qarşılanır. Yaxşı mənada əsər səs sala bilir. Ədəbiyyatımızda nə vaxtsa belə əsərlər yazılacaqmı?
 
- Fikrimcə, bizdə ciddi əsərlər yazılır. Ola bilsin ki, estetik planda onların əskiyi çoxdur. Amma onların təbliği metodları, infrastrukturu yoxdur. Təhsil və media barədə isə danışdıq. Hesab edirəm ki, bizim ən ciddi düşmənimiz fərqində olmadığımız etik bazisdən məhrum vərdişlərimizdir.

- Bəzən eşidirik ki, bizdə ədəbiyyat ictimai-siyasi və sosial-mədəni proseslərə təsir imkanlarını itirib. Bu fikirlə razılaşırsınızmı?
 
- Əgər ədəbiyyat insana təsir imkanını itiribsə, yaxud müxtəlif səbəblərdən ona gedib çatmırsa, demək ki, insanla bağlı bütün proseslərə təsir imkanını itirib, yaxud azaldıb. Bunun belə olub-olmadığını hər kəs özü üçün müəyyənləşdirsin. Şəxsən bu problem mənim maraq dairəmdə deyil.

- Akademik Ramiz Mehdiyevin bir neçə il öncə çap edilən ədəbiyyatla bağlı məqaləsində toxunduğu amillərdən biri də bu idi ki, yazarlarımız müstəqillikdən sonra cərəyan edən əhəmiyyətli siyasi-iqtisadi və mədəni hadisələri (beynəlxalq sazişlər, regional iri iqtisadi layihələr, dövlət çevrilişləri və s.) əsərlərinə gətirmirlər...
 
- Nəsr, özü də spesifik nəsr, bunu edə də bilər, etməyə də. Məsələ necə etməkdədir ki, bu da bütövlükdə ədəbiyyatın ən vacıb sualıdır. Amma mən şairəm, ədəbiyyat-cəmiyyət münasibətlərini bir başqa cür görürəm.

- Cəmiyyətimizdə ən çox narahatedici faktorlardan biri də kitab oxuyanların sayının azalmasıdır. Məsələn, ən çox çıxan kitabın tirajı 500-ü keçmir. Hansı addımları atmaq lazımdır ki, insanlarda kitab oxumağa maraq yaransın?..
 
- Təhsil... təhsil... təhsil... sonra nəşriyyat-poliqrafik institutlar, münbit təşkilati və yayım münasibətləri formalaşdıqca məsələ yerini tutacaq...

- Səlim bəy, bir yazar olaraq Dağlıq Qarabağ məsələsi ilə bağlı fikirlərinizi bilmək maraqlı olardı. Münaqişə bu il həll oluna bilərmi?
 
- Amerikalı şairlərdən biri deyirdi ki, əgər bu gün yazdığım şeirdə “yağacaq yağış” yazıramsa və sabah doğrudan da yağış yağırsa, heç kim mənim bunu niyə yazdığımın fərqində olmur, halbuki mən qarğış sözünə qafiyə tutmuşdum. Üstəgəl mən beynəlxalq ictimaiyyət anlayışına inanmıram... Və bilirəm ki, donuza dayı deməklə darıdan cıxmaz. Bu isə yəqin bilirsiz, əsrlərin sınağından çıxmış şifahi xalq ədəbiyyatıdır. /veteninfo.az/

Yenililklər
25.02.20
Rasim Qaraca: “Hər ad günümə bir kitab hədiyyə edirəm” - VIDEO-SÖHBƏT
25.02.20
Bəxtiyar Vahabzadənin şeirləri Koreya dilində
24.02.20
Rəvan Cavid - “Azğın”: roman, yoxsa cızma-qara gündəlik?
24.02.20
"Kitabi-Dədə Qorqud”un üçüncü – Günbəd əlyazması" cap olunub
24.02.20
İlham Qəhrəmanın tərtibatında Aşıq Alının “Nə qaldı” kitabı çap olunub
24.02.20
Azər Abdulla - Peşmanlıqdan sevincə keçid
23.02.20
Elçin Hüseynbəyli - Qarağac - Romandan parça
23.02.20
Bədirxan Əhmədli - Gerçək və intellektual türkçü Muhsin Kadıoğlu
23.02.20
Könül Nuriyeva - "İsanın İncili"ndəki sonsuz suallar
23.02.20
Əlyazmalar İnstitutunda “Nəsimidən nəsimlər” kitabının təqdimatı olub
23.02.20
Ədəbiyyatşünaslığın inkişafına dəyərli töhfələr verən alim – akademik Həmid Araslı
21.02.20
İnsanın əzəməti – Dino Butsatinin hekayəsi
21.02.20
Tramp “Oskar” mükafatının Cənubi Koreya filmi “Parazitlər”ə verilməsini tənqid edib
21.02.20
Məşhur yazıçı hekayəsini 1 ABŞ dollarına satdı
21.02.20
Müslüm Maqomayev haqqında çəkilən serialın treyleri yayımlandı - VİDEO
21.02.20
Xalq rəssamı Böyükağa Mirzəzadənin anadan olmasından 99 il ötür
21.02.20
Taleh Eminoğlu - Knut Hamsun: bir medalın iki üzü
21.02.20
Bakıda Beynəlxalq film festivalı keçiriləcək
21.02.20
"Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq" jurnalının yeni sayı çıxıb
21.02.20
Hacı Ələmdar Mahirin anım günü
18.02.20
Özbəkistanda “Hər anımız Vətən desin!” adlı şeir müsabiqəsi elan olundu
12.02.20
"Təkrarın tənhalığı”nda "Sevdiyim əsər” – Fərid Hüseynin kitab təqdimatından reportaj
10.02.20
Gülbala Dadaş - “Hər kəsin öz eşqi” kitabı haqqında
07.02.20
Fərid Hüseynin kitablarının təqdimat mərasimi keçiriləcək
05.02.20
Bəsirə Əzizəlinin Muhsin Kadıoğlu haqqında monoqrafiyası çap olunub
05.02.20
İradə Musayeva -  Süleyman Rüstəmi əksinqilabçı adlandıran repressiya qurbanı
03.02.20
Cavanşir Yusiflinin Səlim Babullaoğlu haqqında kitabı nəşr edilib
02.02.20
İradə Musayeva - Bağırovun gizli tapşırığı: “Boynuna qoyuluncaya qədər döyün!”
01.02.20
"Qanun” nəşriyyatında "The Paris Review müsahibələri” adlı kitab nəşr edilib
01.02.20
Rusiya Yazıçılar İttifaqı ilə AYB arasında əməkdaşlıq müqaviləsi imzalanıb
29.01.20
İradə Musayeva - Bağırov bu tərcüməçimizi həbs etmək üçün Stalindən icazə istəmişdi
28.01.20
Fərid Hüseyn - İnsanın unutqanlığı bəzən onun ədalətidi
28.01.20
AYB-nin Gənclər Şurasının “Ulduz”u nəşr edildi
25.01.20
İradə Musayeva - Müstəqil Azərbaycan” sözü dilinizdən çıxmadımı?
25.01.20
Fazil Abbasov - Qanımı süz, şərab kimi...
25.01.20
Əsmər Hüseyn Xan - Onda balaca idik, adımız uşağıydı
25.01.20
Şəhla Aslan Türkiyənin "KonTV" kanalında aparıcılıq edəcək
24.01.20
İradə Musayeva -  Repressiya illərində  tragik həbs situasiyaları...
22.01.20
“Dünya ədəbiyyatı” dərgisinin yeni sayı esse janrına həsr edilib
22.01.20
İlham Əziz - O dünyadan gələn səslər
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.