Aqşin Yenisey - Faşistlər və bizimkilər

27.03.13

Neçə gündür evdə bayram avaralığı ilə məşğulam; türkmənlər kimi evin ortasında kənddən gətirdiyim mütəkkəyə dirsəklənib çürük fındıqlardan sındıra-sındıra rusların İkinci Dünya müharibəsindən bəhs edən sənədli filmlərinə baxıram. Şoloxovun yazdığı “İnsanın taleyi” gözümün önündə canlanır. Səhərdən-axşamacan, axşamdan-səhərəcən televizor olan otaqda toplar guruldayır, avtomatlar, tüfənglər şaqqıldayır, təyyarələr şəhərlərin təpəsinə dolu kimi bomba yağdırır, bir sözlə, həmin otaqda alman faşistləri ilə bizimkilər yenidən bir-birilərinin ətini didirlər. Hərdən bu döyüşlərin televizorda yox, elə evin içində getdiyinə o qədər inanıram ki, bəzən bir şey lazım olanda otağa sürünə-sürünə girib çıxıram, qorxuram avara güllənin biri, doğrudan da, ekrandan çıxıb təpəmi dələr. Hətta bir dəfə eşitdiyim guppagupdan hiss etdim ki, hansısa rus tank diviziyasının hücumunu göstərirlər. İstədim müharibə bölgəsinə - televizor olan otağa girəndə belimə qumbaradan-zaddan bağlayam, utanmaz-utanmaz başladım evdə qumbara axtarmağa, hətta arvaddan da soruşdum ki, qumbaraları hara qoymusan?

Bu lağlağı cümlələri yazmaqda amacım müharibənin insan psixologiyasını, hətta televizordan olsa belə, nə qədər zədələdiyini oxucularla paylaşmaqdı. Gör, indi həqiqi müharibə meydanında insan nə günə düşür.

Böyük müharibələr, adətən, torpaq qəsb etmək, sərvət toplamaq üçün deyil, böyük ideyaları həyata keçirmək üçün törədilir. Məsələn, Borodino çölündə Kutuzova məğlub olan və “Bu döyüşdə fransızlar qələbəyə layiq olduqlarını göstərdilər, ruslar isə məğlubedilməzlik hüququ qazandılar” deyib, öz rəqibinin qələbəsinə alicənablıqla yanaşan Napoleon, dünyanı tutmağa ona görə girişmişdi ki, öz dediyinə görə, dünyada haqq və ədalət yaratmaq istəyirdi və bir sərkərdə kimi bunun yolunu hərbdə görürdü. O düşünürdü ki, dünyada yalnız güc yolu ilə nizam yaratmaq olar. Onun öz məqsədi naminə tökdüyü qanlara, törətdiyi qırğınlara haqq qazandıran daha bir özünəməxsus yanaşması da belədir: “Böyük ideyalara görə xırda adamları qurban vermək olar”.

Hitler isə Birinci Dünya müharibəsindən məğlub çıxmış Almaniyanın ləyaqətini özünə qaytarmaqla yanaşı, həm də Nitsşenin arzuladığı “üstinsan”ı yaratmaq üçün Almaniyanın var-yoxunu müharibəyə, top-tüfəngə xərcləyirdi. Bu yaxınlarda “Komsomolskaya pravda” qəzetində maraqlı bir yazı çap olunmuşdu. Müharibə zamanı Hitlerə Belarusiyada boyu iki metr, səksən santimetr olan nəhəng adamın olduğu məlumatını verirlər. Hitler maraqlanır ki, bu nəhəng adam yaşayırmı? Fürerə adamın öldüyünü, artıq öz nəhəng qəbirində nəhəng ayaqlarını uzadaraq yatdığını deyirlər. Fürer dərhal bu uzundurazın sür-sümüyünü çıxarıb Almaniyaya gətirməyi əmr edir. O, bu nəhəng adamın DNK-sını götürüb üstinsan düzəltdirmək fikrində idi. O, öz beynindəki üstinsanı bu cür nəhəng təsəvvür edirdi.

Müharibələr özləri ilə fəlakətlər, qırğınlarla yanaşı, həm də maraqlı hadisələri, hətta gülməli lətifələri ilə də tarixə düşür. Gəlin, belə gülməli müharibə əhvalatlarından bir-ikisini yazaq, qanımız durulsun. Deməli, biz tərəflərdə, İranla həmsərhəd rayonların birində, əhalisi büsbütün fars mənşəli olan bir kənd var. Kəndin adını ona görə yazmıram ki, ucdantutma hamısı başdanxarabdı, birdən yazını oxuyarlar – hərçənd bu balığın göydə uçması kimi müşkül məsələdir – gəlib özümü yabalayarlar. Bu kənddən nə başqa kəndə qız verərlər, nə başqa kənddən qız alarlar. Öz adətləri, hətta öz bayraqları var. Müharibə başlayanda hərbi komissarlığın nümayəndələri bu kəndə də gəlirlər ki, əli silah tutan kişiləri aparsınlar. Müharibənin nə demək olduğunu anlamayan kəndlilər Hitlerin Sovet İttifaqına xaincəsinə hücum etməsindən danışan komissarın ağzına key-key baxırlar. Axırda kəndin ağsaqqalı soruşur: “tutalım, bizi müharibəyə apardınız, biz orda nə iş görəcəyik?” Komissar: “faşist öldürəcəksiniz”.

Bu vaxt böyürdən biri dillənir: “götürək elə məni, nə qədər faşist öldürməliyəm sizin üçün?” Komissar: “yaxşı döyüşsən beş-altısını gəbərdərsən”. Faşist sözünün nə demək olduğunu heç cür qavramayan başqa bir kəndli narazı-narazı gileylənir: “olmaz ki, siz bu faşistləri gətirəsiniz, biz elə öz kəndimizdə yabalayıb öldürək?” Bu əhvalatı yazmaqda demək istədiyim söz odur ki, hər bir faciənin içində bir gülüş var, onu görmək, o gülüşlə yaşamaq lazımdı.  /publika.az/

Yenililklər
31.01.23
“Eurovision 2023” beynəlxalq mahnı müsabiqəsinin loqo və şüarı təqdim olunub
31.01.23
Günay Əfəndiyeva türk dövlətlərinin gənc şair və yazarları ilə görüşüb
31.01.23
Kinoteatrlarda “Qarabağ hekayələri: Dünən, bu gün, sabah” kinoalmanaxının nümayişinə başlanacaq
30.01.23
Bakı Atatürk Mərkəzində “Türkologiyanın aktual problemləri” mövzusunda elmi-praktik seminar keçirilib
30.01.23
Günay Əfəndiyeva “2023-cü il Avropanın Mədəniyyət Paytaxtı” Veszpremdə keçirilən rəsmi açılış mərasimində iştirak edib
30.01.23
“Azərbaycan mühacirət ədəbiyyatı kitabxanası” seriyasından yeni kitab nəşr edilib
27.01.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun Bəyanatı
27.01.23
Vaqif Bayatlı Odər: "Qarabağdan ancaq Azərbaycanın Türk və Şərəf Damarını keçirməklə nəyəsə nail olmaq olar"
27.01.23
Günay Əfəndiyeva TDT-nin Macarıstandakı Nümayəndəliyini ziyarət edib
26.01.23
“Filologiya və sənətşünaslıq” jurnalının növbəti sayı çap olunub
24.01.23
“Qeyri-maddi mədəni irsin qorunması haqqında” qanun layihəsi hazırlanacaq
24.01.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu Türkiyə Cümhuriyyətinin 100 illiyi münasibətilə İstanbulda sərgi təşkil edib
24.01.23
Antonis van Deykin əsəri 3 milyon dollara hərraca çıxarılıb
23.01.23
"İnanıram" tamaşasının premyerası olub
23.01.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə Türk Tarix Qurumu bir araya gəlib
23.01.23
Qara Qarayevin əsərləri Filarmoniyada səslənəcək
20.01.23
Günay Əfəndiyeva Ankarada Türkiyə Ali Təhsil Şurasının (YÖK) rəhbəri Erol Özvar ilə görüşüb
18.01.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu qarşılıqlı əməkdaşlığı daha da gücləndirir
16.01.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun Şuşa ilə bağlı layihələri davam edir
11.01.23
Vaqif Osmanov - Kimdir günahkar, insanlarmı, yoxsa zaman?
06.01.23
“Poetika.izm” jurnalının növbəti sayı çap olunub
05.01.23
“Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığı” jurnalının növbəti sayı çap olunub
30.12.22
Əhməd Cavad 130: “Mən bir Turan yolçusuyam”
29.12.22
“Ömər Faiq Nemanzadə” fotoalbomu nəşr olunub
29.12.22
İki beynəlxalq Türk təşkilatı bir arada
26.12.22
Azərbaycanın dünya ədəbiyyatındakı boş qalmış yeri - Kənan Hacı yazır
26.12.22
Almaxanım Əhmədli və sənət dostları İsveçdə konsert verib
26.12.22
Günay Əfəndiyeva Astanada keçirilən Mərkəzi Asiya Media Forumunda çıxış edib
24.12.22
Ədəbiyyat İnstitutunda Kamran Məmmədovun 100 illik yubileyi qeyd olunub
23.12.22
Bu il hərraclarda satılan ən bahalı rəsm əsərlərinin adı açıqlanıb
23.12.22
Günay Əfəndiyeva Qazaxıstan İnformasiya və sosial inkişaf naziri ilə görüşüb
22.12.22
Əziz Dövlətabadinin “Süxənvərani-Azərbaycan” kitabı çapdan çıxıb
22.12.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti Qazaxıstanın mədəniyyət və idman naziri ilə görüşüb
22.12.22
“Atabəylər: Şəmsəddin Eldəniz” layihəsinin musiqi tərtibatı üzrə müsabiqə elan edilib
21.12.22
“II Sumqayıt Kitab Sərgisi”nin proqramı açıqlandı
21.12.22
Günay Əfəndiyeva Qırğız Dövlət Dil və Dil Siyasəti üzrə Milli Komissiyanın sədri ilə görüşüb
20.12.22
“Mifoloji lüğət” kitabı işıq üzü görüb
20.12.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunda “Türk dövlətləri: Şərq və Qərb arasında körpü” adlı dəyirmi masa keçirilib
19.12.22
Aleks de Val - Aclıq və feminizm
19.12.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun birgə əməkdaşlığı ilə beynəlxalq elmi konfrans keçirilib
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.