Qan Turalı - Seymurun, Günelin və mənim Kafkam
23.04.13

Dostlarım Seymur Baycan və Günel Mövludun Kafkanı məsxərəyə qoyan “Kafka qədər tənha” videosuna baxanda mən də güldüm, yaxşı düşünülmüş performans idi.
 
Bəli, maraqlıydı, amma maraqlı olmaq həqiqət olmaq deyil ki…
 
Hamının hər şeyi lağa qoymaq haqqı var, o cümlədən Kafkanı ələ salmaq hüququ da hamıya verilib.
 
Axundovun Füzulini şair hesab etməməyini unutmamalıyıq. Ya da Tolstoyun Şekspiri inkar etməsini.
 
Nə Seymur Axundovdur, nə də Günel Tolstoy, amma onların Kafkanı məsxərəyə qoymağa müdriklikləri çatmasa da, səlahiyyətləri çatır.
 
Kafka çətin başa düşülən yazıçıdır, Azərbaycanda Kafka haqqında danışıb onu anlamayan o qədər adam var ki…
 
Seymur və Günel də əslində Kafkanın özünü yox, yanlış yozumunu lağa qoyurlar. Kafkanın yanlış yozumu onun tənhalığı, təkliyi mədh edən, özünəqapanıq, infantil həyat tərzinin ideallaşdırılmasından ibarətdir.
 
Vudi Allenin “Enni Holl” filmində gözəl bir detal var, növbədə Vudi Allenin arxasında dayanan, boşboğaz bir universitet müəllimi Kanada filosofu Marşal Maklyuen haqqında üyüdüb-tökür, Vudi Allenin əsəbləri tab gətirmir, “dediklərinin heç birinin Maklyuenə dəxli yoxdur, inanmırsan onun özündən soruşaq” deyir.
 
Kənarda dayanmış Maklyuen “sənin dediklərinin mənə aidiyyəti yoxdur” sözünü şillə kimi müəllimin üzünə çırpır. Vudi Allenin “kaş həmişə belə ola” replikası bizə əslində bu səhnənin xəyal olduğunu göstərir.
 
Dahilər yanlış anlaşılmaqdan sığortalanmayıblar, bir çox hallarda isə onlar insanların yaddaşında öz yazdıqlarından çox başqalarının yozumları ilə qalıblar, anlamaq hər zaman dərd olub.
 
Seymurla Günelin Kafka videosu hər nə qədər zarafat olsa da, onların Kafkaya ciddi münasibətləri elə budur.
 
Mənim Kafka mütaliəm tələbəlik illərimdən başlayır, neçə ildir bu böyük yazıçını tam şəkildə anlamağa cəhd göstərsəm də bu idrak prosesi yekunlaşmır, əksinə proses davam etdikcə “mənim Kafkam” keyfiyyətcə zənginləşir, durulur, aydınlaşır.
 
Kafkanı anlamaqda mənim üçün mühüm mərhələlərin biri də Milan Kunderanın “Roman sənəti” romanı oldu. (Yaddaşım məni aldatmırsa Seymur da bu kitabı oxumuşdu.)
 
Məmməd Süleymanovun Kulis.Az-da Kafka haqqında yazdığı məqalə bu cümləylə başlayırdı: “1960-cı illərdə intellektual dairələrdə belə bir qanadlı kəlmə dəbdəydi: “Biz hamımız Kafkanı gerçəkləşdirmək üçün doğulmuşuq””.
 
Bəli, Kafka hər an, hər yerdə peyda ola, onun əsərləri ən müxtəlif situasiyalarda yada düşə bilər, insanlar özlərini Kafka qəhrəmanları kimi hiss edir, özlərini onunla eyniləşdirirlər.
 
Milan Kunderanın “Roman sənəti” kitabı da elə əslində Kafka haqqında olan bir kitabdır. Kunderaya görə Kafkanın qəhrəmanları sosialist bloku ölkələrində yaşayanlar üçün daha anlaşıqlı və daha realistdir, amma Qərbi Avropa ölkələrindəki Kafka oxucuları onu sürrealist sayırlar.
 
Milan Kundera da sosialist Çexoslavakiya (nə vaxtsa dünyada bu adda dövlət vardı) vətəndaşıydı. Buna şans demək olarsa biz də Kafkanı daha yaxşı anlaya bildiyimizə görə şanslıyıq, çünki Seymur da, Günel də, Mən də SSRİ-də doğulmuşuq.
 
Kundera “Roman sənət”ində dostunun yazdığı bir hadisəyə istinad edərək bu hadisə ilə Kafkanın “Qəsr” romanı arasında paralellər axtarır. Gəlin, əvvəlcə o hadisəni oxuyaq:
 
“Praqalı bir mühəndis elmi bir seminarda iştirak etmək üçün dövlət qurumlarından icazə alaraq Londona gedir. Seminarda iştirak etdikdən sonra Praqaya qayıdan mühəndis Çexoslavakiyanın “Kommunist” qəzetində özü haqqında yazılmış bir məqaləni oxuyaraq şoka düşür. Məqalədə onun kapitalist Qərb mətbuatına müsahibə verərək ölkəsini kəskin tənqid etdiyi və İngiltərədə mühacirət aldığı yazılıb. Dərhal redaksiyaya gedən mühəndis məqaləni yazan müxbiri tapır. Müxbir məqaləni Xarici İşlər Nazirliyindən ona ötürüldüyünü deyir. Xarici İşlər Nazirliyi isə məlumatın onlara Londondakı səfirliyini kəşfiyyat şöbəsindən verildiyini deyirlər. Mühəndis nə qədər çalışsa da xəbəri təkzib etdirə bilmir. Üstəlik, onu izləyirlər, telefonları dinlənilir, həyatı darmadağın olur. Hər şeydən bezən mühəndis çarəni xaricə qaçmaqda tapır”.
 
Bu mühəndislə “Qəsr” romanının qəhrəmanı olan yerölçən K.-nin aqibəti eyni deyilmi?
 
Onların hər ikisi dövlət aparatı ilə üzbəüz gəlirlər, onların heç birinin xilas yolu yoxdur, onların hər ikisini bürokratiyanın amansız məngənəsi sıxsa da konkret zərbənin hardan gəldiyini bilmirlər, zira onlar məhv olmağa məhkumdurlar.
 
Kafka realist yazıçıdır, ən azı o, kommunist xəyallı Maksim Qorkidən daha gerçəkçi və daha doğruçudur. /kilis.az/

Yenililklər
08.07.20
Kanye Uest ABŞ-da prezidentliyə müstəqil namizəd olacaq
08.07.20
“İçərişəhər”də yeni muzey yaradılacaq
08.07.20
Səxavət Sahil - Poeziyamızın problemi
08.07.20
Sankt-Peterburq Mədəniyyət Forumu mədəniyyətlərin və sivilizasiyaların qarşılıqlı əlaqələri mövzusuna həsr ediləcək
08.07.20
Dövlət Rəsm Qalereyası “+5C” adlı yeni virtual layihəyə start verir
08.07.20
Məşhur rəssamın toz basmış əsəri tapılıb
07.07.20
Türkiyənin Ərdahanda şəhərində Əbülfəz Elçibəy xatirə ormanı salınır
07.07.20
Tbilisidəki Azərbaycan Mədəniyyəti Muzeyi fəaliyyətini bərpa edir
07.07.20
“Hacı Zeynalabdin Tağıyev və Şərqin ilk rus-müsəlman qız məktəbi” foto-sənədli animasiya filmi təqdim edilib
07.07.20
Müslüm Maqomayev adına müsabiqə gələn ilin aprelində keçiriləcək
06.07.20
Tanınmış bəstəkar Ennio Morrikone vəfat edib
06.07.20
Taleh Eminoğlu - Mədəni müxtəliflik və multikulturalizmin labüdlüyü
06.07.20
“Turan eşqi” kitabı Azərbaycanda Atatürk Mərkəzi tərəfindən nəşr olunub
06.07.20
Azərbaycan-rumın mədəni əlaqələrindən bəhs edən yeni kitab
06.07.20
Əməkdar artist Tofiq Hüseynov vəfat edib
03.07.20
Mədəniyyət Nazirliyi Rusiyanın xalq artistinə qanunsuz ödəniş edilib
03.07.20
“Xınalıq” qoruğu UNESCO-nun Dünya İrs Siyahısına namizədlik üçün ilkin siyahıya salınıb
02.07.20
Əhməd bəy Ağaoğlu yaradıcılığında azad insan konsepsiyası
02.07.20
COVID-19 epidemiyasına həsr olunan film çəkilir
02.07.20
Səməd Vurğunun şeirlər kitabı Türkiyədə nəşr olunub
01.07.20
Azərbaycan Respublikası Kinematoqrafçılar İttifaqı Kann Beynəlxalq Kinofestivalının rəhbərliyinə etiraz məktubu göndərib
01.07.20
Saedinin dünyaca məşhur “Bəyəl əzadarları” romanı Azərbaycanda nəşr edildi
01.07.20
Kinoşünas Azərbaycanda çəkilən serialları tənqid edib
30.06.20
Ermənilərin İranın siyasi həyatında oynadığı rol
30.06.20
Simran Qədimin yeni kitabı çap olunub
30.06.20
Əhməd bəy Ağaoğlu “Difai” təşkilatının qurucusu kimi
27.06.20
Pərviz Cəbrayıl - “Azğın”- onun seçilmiş əsərlərin mündəricatı
27.06.20
Bilal Alarlı - Kiçik hekayənin böyük hikməti
26.06.20
Küyüylü Nəccari Səid - Aslan Əmi
26.06.20
Mark Terensi Varronun “Latın dili haqqında" kitabı Azərbaycan dilində
26.06.20
Fərid Muradzadə - Güclü kişi 
26.06.20
Simran Qədim - Təhlükə: COVID-19
26.06.20
Məmmədov Eşqin - Payız məni darıxdırır, ilahi!
26.06.20
Cavanşir Yusifli - Bir şeirin dedikləri (Həmid Herisçi )
26.06.20
Tarix İnstitutunda “Azərbaycan Səfəvi dövlətinin xarici siyasəti” kitabı çap edilib
26.06.20
Dahilərin, yaradıcı insanların problemi: Bipolar xəstəlik
26.06.20
Azad Qaradərəli - Azər Abdullanın “Qəmərlidən keçən qatar” hekayəsinin ismarıcları
26.06.20
Mübariz Örən: "Yazıçı söz yaratmaqdan qorxmamalıdı" - Müsahibə
26.06.20
Daşkənddə “Azərbaycan Demokratik Respublikası və müstəqillik dövrü Azərbaycan ədəbiyyatı” kitabı çap olunub
26.06.20
“Məhtimqulu və Türk dünyası” adlı Beynəlxalq onlayn konfrans keçirilib
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.