Qan Turalı - Seymurun, Günelin və mənim Kafkam
23.04.13

Dostlarım Seymur Baycan və Günel Mövludun Kafkanı məsxərəyə qoyan “Kafka qədər tənha” videosuna baxanda mən də güldüm, yaxşı düşünülmüş performans idi.
 
Bəli, maraqlıydı, amma maraqlı olmaq həqiqət olmaq deyil ki…
 
Hamının hər şeyi lağa qoymaq haqqı var, o cümlədən Kafkanı ələ salmaq hüququ da hamıya verilib.
 
Axundovun Füzulini şair hesab etməməyini unutmamalıyıq. Ya da Tolstoyun Şekspiri inkar etməsini.
 
Nə Seymur Axundovdur, nə də Günel Tolstoy, amma onların Kafkanı məsxərəyə qoymağa müdriklikləri çatmasa da, səlahiyyətləri çatır.
 
Kafka çətin başa düşülən yazıçıdır, Azərbaycanda Kafka haqqında danışıb onu anlamayan o qədər adam var ki…
 
Seymur və Günel də əslində Kafkanın özünü yox, yanlış yozumunu lağa qoyurlar. Kafkanın yanlış yozumu onun tənhalığı, təkliyi mədh edən, özünəqapanıq, infantil həyat tərzinin ideallaşdırılmasından ibarətdir.
 
Vudi Allenin “Enni Holl” filmində gözəl bir detal var, növbədə Vudi Allenin arxasında dayanan, boşboğaz bir universitet müəllimi Kanada filosofu Marşal Maklyuen haqqında üyüdüb-tökür, Vudi Allenin əsəbləri tab gətirmir, “dediklərinin heç birinin Maklyuenə dəxli yoxdur, inanmırsan onun özündən soruşaq” deyir.
 
Kənarda dayanmış Maklyuen “sənin dediklərinin mənə aidiyyəti yoxdur” sözünü şillə kimi müəllimin üzünə çırpır. Vudi Allenin “kaş həmişə belə ola” replikası bizə əslində bu səhnənin xəyal olduğunu göstərir.
 
Dahilər yanlış anlaşılmaqdan sığortalanmayıblar, bir çox hallarda isə onlar insanların yaddaşında öz yazdıqlarından çox başqalarının yozumları ilə qalıblar, anlamaq hər zaman dərd olub.
 
Seymurla Günelin Kafka videosu hər nə qədər zarafat olsa da, onların Kafkaya ciddi münasibətləri elə budur.
 
Mənim Kafka mütaliəm tələbəlik illərimdən başlayır, neçə ildir bu böyük yazıçını tam şəkildə anlamağa cəhd göstərsəm də bu idrak prosesi yekunlaşmır, əksinə proses davam etdikcə “mənim Kafkam” keyfiyyətcə zənginləşir, durulur, aydınlaşır.
 
Kafkanı anlamaqda mənim üçün mühüm mərhələlərin biri də Milan Kunderanın “Roman sənəti” romanı oldu. (Yaddaşım məni aldatmırsa Seymur da bu kitabı oxumuşdu.)
 
Məmməd Süleymanovun Kulis.Az-da Kafka haqqında yazdığı məqalə bu cümləylə başlayırdı: “1960-cı illərdə intellektual dairələrdə belə bir qanadlı kəlmə dəbdəydi: “Biz hamımız Kafkanı gerçəkləşdirmək üçün doğulmuşuq””.
 
Bəli, Kafka hər an, hər yerdə peyda ola, onun əsərləri ən müxtəlif situasiyalarda yada düşə bilər, insanlar özlərini Kafka qəhrəmanları kimi hiss edir, özlərini onunla eyniləşdirirlər.
 
Milan Kunderanın “Roman sənəti” kitabı da elə əslində Kafka haqqında olan bir kitabdır. Kunderaya görə Kafkanın qəhrəmanları sosialist bloku ölkələrində yaşayanlar üçün daha anlaşıqlı və daha realistdir, amma Qərbi Avropa ölkələrindəki Kafka oxucuları onu sürrealist sayırlar.
 
Milan Kundera da sosialist Çexoslavakiya (nə vaxtsa dünyada bu adda dövlət vardı) vətəndaşıydı. Buna şans demək olarsa biz də Kafkanı daha yaxşı anlaya bildiyimizə görə şanslıyıq, çünki Seymur da, Günel də, Mən də SSRİ-də doğulmuşuq.
 
Kundera “Roman sənət”ində dostunun yazdığı bir hadisəyə istinad edərək bu hadisə ilə Kafkanın “Qəsr” romanı arasında paralellər axtarır. Gəlin, əvvəlcə o hadisəni oxuyaq:
 
“Praqalı bir mühəndis elmi bir seminarda iştirak etmək üçün dövlət qurumlarından icazə alaraq Londona gedir. Seminarda iştirak etdikdən sonra Praqaya qayıdan mühəndis Çexoslavakiyanın “Kommunist” qəzetində özü haqqında yazılmış bir məqaləni oxuyaraq şoka düşür. Məqalədə onun kapitalist Qərb mətbuatına müsahibə verərək ölkəsini kəskin tənqid etdiyi və İngiltərədə mühacirət aldığı yazılıb. Dərhal redaksiyaya gedən mühəndis məqaləni yazan müxbiri tapır. Müxbir məqaləni Xarici İşlər Nazirliyindən ona ötürüldüyünü deyir. Xarici İşlər Nazirliyi isə məlumatın onlara Londondakı səfirliyini kəşfiyyat şöbəsindən verildiyini deyirlər. Mühəndis nə qədər çalışsa da xəbəri təkzib etdirə bilmir. Üstəlik, onu izləyirlər, telefonları dinlənilir, həyatı darmadağın olur. Hər şeydən bezən mühəndis çarəni xaricə qaçmaqda tapır”.
 
Bu mühəndislə “Qəsr” romanının qəhrəmanı olan yerölçən K.-nin aqibəti eyni deyilmi?
 
Onların hər ikisi dövlət aparatı ilə üzbəüz gəlirlər, onların heç birinin xilas yolu yoxdur, onların hər ikisini bürokratiyanın amansız məngənəsi sıxsa da konkret zərbənin hardan gəldiyini bilmirlər, zira onlar məhv olmağa məhkumdurlar.
 
Kafka realist yazıçıdır, ən azı o, kommunist xəyallı Maksim Qorkidən daha gerçəkçi və daha doğruçudur. /kilis.az/

Yenililklər
27.03.20
Nərimanov irsinin öyrənilməsinə layiqli töhfə
25.03.20
Orxan Mərdan Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna ianə edib
23.03.20
Muzeyləri onlayn ziyarət etmək imkanı yaradıldı
23.03.20
Milli Kitabxana ölkəmizdə yaranan vəziyyətlə əlaqədar oxuculara onlayn xidmətlərini təklif edir
23.03.20
Antonio Tabukkinin "İzabel üçün. Mandala" romanına ön söz
23.03.20
Məhəmməd İqbal - İlahi eşq və milli düçüncə şairi
23.03.20
Türkiyəli rejissor Xocalı soyqırı haqqında film çəkəcək
21.03.20
Antonio Tabukkinin “İzabel üçün. Mandala” romanı çap edilib
16.03.20
Elmira Axundova - Məmməd Orucun "Oyun havası"
15.03.20
Anar: “Koronavirusa görə yaşlı üzvlərimizin işə gəlməsinə məhdudiyyət qoyulacaq”
15.03.20
Qalib Şəfahətin "Sandıq" romanı çap olunub
14.03.20
Cəlil Cavanşirdən yeni kitab - "Eşq və intihar"
13.03.20
“Tarix və Tale” romanına dünyanın “şəxsiyyət vəsiqəsi” demək olardı, amma…
12.03.20
“Wall Street”də Nigar Əliyeva tərəfindən açılmış “America IDream” şirkəti
12.03.20
İçərişəhərdə keçirilməsi nəzərdə tutulan Novruz tədbirləri ləğv edilib
12.03.20
Xalq yazıçısı səfir təyin edildi
11.03.20
Fevralda ən çox satılan Azərbaycan ədəbiyyatının siyahısı
11.03.20

İstanbulda qədim və nadir Azərbaycan xalçalarının sərgisi açılacaq

11.03.20
“Avroviziya-2020"-də Azərbaycan təmsilçisinin mahnı və klipi təqdim edilib
10.03.20
Səxavət Sahilin “İsanın qadını” romanı 2-ci dəfə nəşr olundu
08.03.20
Müşfiq Şükürlü - Anaravirus
08.03.20
Təranə Vahid - Xırda bəhanələr
06.03.20
Yazıçı Xanəmir Telmanoğlunun yeni kitabı çap olunub
06.03.20
Balaca əclafın sayəsində keçmişinə boylanan qəhrəman - Cəlil Cavanşirin romanı haqda
06.03.20
200 min manat büdcəsi olan “Ədəbiyyat qəzeti nə üçün 15-20 manat qonorar verməlidir?
06.03.20
“Ustad” jurnalının 34-cü sayı nəşr olunub
06.03.20
Səxavət Sahil - Təmənnasız yazmaq
05.03.20
Misirdə yeni mumiyalar məskəni aşkar edilib
05.03.20
Səməd Mənsurun əsərlərindən ibarət toplu çapdan çıxıb
05.03.20
Vasif Əlihüseyn - Darıxmağın beşiyidi bu şəhər 
05.03.20
“İmadəddin Nəsimi - tədqiqlər, məqalələr, məruzələr” kitabı nəşr olunub
04.03.20
Şərif Ağayar - Cana yaxın hekayələr
04.03.20
Qismət Rüstəmov - "Təki başqa ölkədə kitabım çıxsın” düşüncəsi çox primitiv düşüncədir
03.03.20
Rəhman Bədəlov: "Zərdabi və onun “Əkinçi” qəzeti bizim hər şeyimizdir." - VİDEO
03.03.20
Yazıçılara rəhminiz gəlsin - Çingiz Abdullayev yazır
03.03.20
“Suğra və oğulları” filmi bu il kinosevərlərə təqdim olunacaq
03.03.20
Mirzə Baxış Nadimin şeirlər toplusunun ikinci kitabı çapdan çıxıb
03.03.20
Professor Asif Hacıyevin yeni monoqrafiyası çapdan çıxıb
03.03.20
Xaricdə təhsil alan azərbaycanlı: "Ankaranı sevdik, bağlandıq, ikinci vətənimiz oldu" - MÜSAHİBƏ
03.03.20
Hacı Zeynalabdin Tağıyevin “İçərişəhər” metrostansiyası qarşısındakı heykəli belə olacaq - VİDEO
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.