Aydın Dadaşov - Tənha cütlüyün harmoniyası
09.05.13

A.P.Çexovun eyniadlı hekayəsi əsasında İosif Xeyfitsin öz ssenarisi ilə çəkdiyi “İt gəzdirən qadın” (1960) filmində  xəfif dalğaların çırpıldığı qayalıq sularında görünən boş butulka, sahildəki ağ-qara keçiler ve qarşıdakı yeməkxanada badə dolduraraq darıxdığını söyləyən Qurovun haqqında söhbət gedən it gəzdirən qadının keçdiyini görməsi əsas personajları qarşılaşdırır. Sahilə tərəf uzanan dumanlı yamaca doğru yönələn fanarlar arasındakı səki ilə hərəkət edən it gəzdirən qadının qarlı, ümümi planda arxadan görsənməsi onu məhrumiyyətin simvoluna çevirir. Uzaqdakı gəminin fiti ilə marş sədaları altında sahil yeməkxanasındakı ilk qarşılaşmada Qurova yaxınlaşan bəyaz it ünsiyyətin açarına dönür. Ətrafdakıların nəzərləri altında dumanlı sahilda gəzişmələrinin əksi dənizə sərilməklə günəşi seyr edən cütlükdə; Yaltanın darıxdırıcılığından söhbət açan Peterburqu atıb əri ilə Saratova getməsinin üzə çıxan Anna ilə, Moskvadan, ora yağan qardan filoloq olsa da, bankda çalışdığından söz açan Qurovun arasındakı izdivacın sosial qatı da canlanır.   Otaqda qalstukunu açan Qurovun Annaya yazıgı gəldiyini bildirməsi teatrallıq yaratsa da onların dalğalara çırpılan dənizi seyr etmələri fonunda sahildə küləyin kişinin papağını uçurması təsviri canlandırır.

Sahilə yan alan paraxoddan düşənlər arasında gözlədiyi ərini tapmayan Annanı güdən Qurovun qadını öpüşlərə qərq etməsi, mehmanxanaya gətirməsi münasibətləri intim müstəviyə gətirir. Otağın havasızlığından titrəməyən şamın yanındakı pərişan saçlı Anna ilə üzü divara çevrilmiş siqaret tüstülədən, oturub qarpız yeyən Qurovun etinasızlığı kontrapunkt yaradır. Saratovdakı yeknəsək həyatından, lakey ərindən bəhs edib göz yaşları axıdan Annanı sakitləşdirən soyuqqanlı Qurovla dəhlizdə vurnuxan bəyaz it müdaxiləyə müqavimətin mənzərəsini yaradır. Sahildə xəfif dalğaların səsini dinləyən cütlüyü gözləməklə namazını da qılan faytonçunun fonunda başlarına keçirilən torbadakı arpanı yeyən atların təsviri ilə danışmağa söz axtaran hər iki personajın baş verən intim olayı  araşdırmaları şərəfli, nizamlı həyatı pozulmuş qadınla özündən müştəbeh kişinin qarşılaşdırılmasının davamını yaradır. Səhər gəzinti gəmisindəki orkestrin sədaları altında öpüşərkən daxili iztirablarını dilə gətirən Annanın ərinin məktubunda gözlərinin  xəstələnməsini bildirməsi ilə geri dönməsi Yalta sərgüzəştini sona çatdırır. Qurovla Annanın oturduğu karetanın damında hürən bəyaz it bu vidalaşmanı uğurla sonuclayır. Faytonun açıq pəncərəsində vidalaşan ömürlük ayrıldıqlarını deyən Annanın gedişi ilə perronda tək qalan Qurovun yerdən tapdığı əlcəyi itiuclu hasarın üstünə keçirməsi soyuqqanlılığın göstəricisinə çevrilir.

https://mail-attachment.googleusercontent.com/attachment/?ui=2&ik=4d6b9aa274&view=att&th=13e8799e46deaf9b&attid=0.3&disp=inline&safe=1&zw&saduie=AG9B_P83Dlo3I-_9vWz7iB_o1p5t&sadet=1368078426811&sads=q6sCqpDio-zvspHZyN6gFLGLwH4

Moskvada xizək qoşulmuş zınqırovlu atların keçdiyi qarlı küçədəki yeməkxanadakı Qurovun Yalta sərgüzəştləri ilə maraqlanan  tanışına it gəzdirən qadının dumana çevrilməsini deməsi laqeydliyi bir daha vurğulayır. Evdəki qonaqlıqda pianoda çalarkən Qurovun xəyalında Annanın canlanması isə daxili təlatümdən xəbər verir. Xizəkli karetada işə gedən Qurovun səki ilə gedən bəyaz iti görməsi ilə karetadan yerə atılması, yanıldığını bilib dilxor olması təlatümün dərinləşdiyini göstərir. Gəldiyi restoranda arvadından gileylənən dostu ilə həyatın mənasızlığından danışması və iztirab çəkməsi, romansın sədaları altında Yalta nisgilini xatırlaması mövzunu davam etdirir. Ziyafətlərdə qumar məclislərində darıxan Qurovun sevgi mövzusunu daim dilə gətirməsi daxili təbəddülatlardan xəbər verir. At qoşulmuş xizəkdə yox, piyada gedən ailə həyatından təngə gələn Qurovun yeni il şənliyini laqeydliklə seyr etməsi ilə Peterburqa onu yola salan arvadının ayrılmağı sevmədiyini deməsi yad notlarla səslənir. Peterburq əvəzinə Saratova gedən Qurovun Annaya məktub göndərmək niyyəti istəyin qarşısıalınmazlığını göstərir. Saratovun qarlı küçələri, damları, evlərin taxta fasadları, navalçaların sırsıralarındakı ardıcıllığı burada tənha gəzən Qurovun daxili  vəziyyətinə uyğun gəlir. Əvvəlcə səsi sonrasa özü gələn itin Roland çağrılması dramatizmi daha da  artırır. Soyuqdan donsa da gözləyən Qurovun içəridən eşitdiyi musiqi sevgililər arasındakı məsafəni yaxınlaşdırır. Nəhayət ki, tamaşa salonunda əriylə yanaşı oturmuş Annanı durbinlə tapan Qurovun sevinci, fasilədə imkan tapıb ehtiyatla sevgilisini tapması hadisələrin düyününü açır. Adamların arasından uzun - uzadı  keçib xəlvəti bir guşəyə çəkilən sevgililərin görüşərkən teatrın yeməkxanasına daşınan qutular, açıq qapıdan əsən küləyin hiss olunması audiovizual obrazlılıq yaradır.

 Anna Sergeyevnadan aldığı məktubda “Slavyan bazarına gəlib, eyni nömrədə qalacağam” cümlələrini oxuyan Qurovun daxili çırpıntılarını əriyən gölməçədə vurnuxan göyərçinlər uğurla səciyyələndirir. Qızını dərsə ötürərək Annanın yanına tələsən Qurovun daxili vəziyyətini küçə musiqiçisinin tütəyi davam etdirir. Musiqiçiyə pəncərədən pul atan Qurovla Annanın ünsiyyətində insani məqamların araşdırılması doğmalığın miqyasını göstərir. Onların söhbəti fonunda açıq yatağın göz önünə gətirilməsi intim həyatın münasibətlərdə qeyri-əsas rolunu vurğulayır. Güzgüdəki təsvirdə özünün qocalığını dərk edən Qurovun etiraflarının artıq solğunlaşan Annanın passiv müqaviməti ilə qoşalaşması ayrılıqda tənhalığını dərk edən cütlüyün harmoniyasını seciyyələndirir. Hardasa çalınan zəngin evə tələsmək vaxtını bildirməsi ilə kameranın pəncərənin çölünə çıxması sevgililəri qəfəsdəki quşa çevirir. Qarlı gecədəki küçə fanarı hesabına yaranan kölgə finalı dünyanın faniliyi kontekstində sonuclayır.

Avanqard.net

                                                                                                                              

Yenililklər
23.02.20
Elçin Hüseynbəyli - Qarağac - Romandan parça
23.02.20
Bədirxan Əhmədli - Gerçək və intellektual türkçü Muhsin Kadıoğlu
23.02.20
Könül Nuriyeva - "İsanın İncili"ndəki sonsuz suallar
23.02.20
Əlyazmalar İnstitutunda “Nəsimidən nəsimlər” kitabının təqdimatı olub
23.02.20
Ədəbiyyatşünaslığın inkişafına dəyərli töhfələr verən alim – akademik Həmid Araslı
21.02.20
İnsanın əzəməti – Dino Butsatinin hekayəsi
21.02.20
Tramp “Oskar” mükafatının Cənubi Koreya filmi “Parazitlər”ə verilməsini tənqid edib
21.02.20
Məşhur yazıçı hekayəsini 1 ABŞ dollarına satdı
21.02.20
Müslüm Maqomayev haqqında çəkilən serialın treyleri yayımlandı - VİDEO
21.02.20
Xalq rəssamı Böyükağa Mirzəzadənin anadan olmasından 99 il ötür
21.02.20
Taleh Eminoğlu - Knut Hamsun: bir medalın iki üzü
21.02.20
Bakıda Beynəlxalq film festivalı keçiriləcək
21.02.20
"Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq" jurnalının yeni sayı çıxıb
21.02.20
Hacı Ələmdar Mahirin anım günü
18.02.20
Özbəkistanda “Hər anımız Vətən desin!” adlı şeir müsabiqəsi elan olundu
12.02.20
"Təkrarın tənhalığı”nda "Sevdiyim əsər” – Fərid Hüseynin kitab təqdimatından reportaj
10.02.20
Gülbala Dadaş - “Hər kəsin öz eşqi” kitabı haqqında
07.02.20
Fərid Hüseynin kitablarının təqdimat mərasimi keçiriləcək
05.02.20
Bəsirə Əzizəlinin Muhsin Kadıoğlu haqqında monoqrafiyası çap olunub
05.02.20
İradə Musayeva -  Süleyman Rüstəmi əksinqilabçı adlandıran repressiya qurbanı
03.02.20
Cavanşir Yusiflinin Səlim Babullaoğlu haqqında kitabı nəşr edilib
02.02.20
İradə Musayeva - Bağırovun gizli tapşırığı: “Boynuna qoyuluncaya qədər döyün!”
01.02.20
"Qanun” nəşriyyatında "The Paris Review müsahibələri” adlı kitab nəşr edilib
01.02.20
Rusiya Yazıçılar İttifaqı ilə AYB arasında əməkdaşlıq müqaviləsi imzalanıb
29.01.20
İradə Musayeva - Bağırov bu tərcüməçimizi həbs etmək üçün Stalindən icazə istəmişdi
28.01.20
Fərid Hüseyn - İnsanın unutqanlığı bəzən onun ədalətidi
28.01.20
AYB-nin Gənclər Şurasının “Ulduz”u nəşr edildi
25.01.20
İradə Musayeva - Müstəqil Azərbaycan” sözü dilinizdən çıxmadımı?
25.01.20
Fazil Abbasov - Qanımı süz, şərab kimi...
25.01.20
Əsmər Hüseyn Xan - Onda balaca idik, adımız uşağıydı
25.01.20
Şəhla Aslan Türkiyənin "KonTV" kanalında aparıcılıq edəcək
24.01.20
İradə Musayeva -  Repressiya illərində  tragik həbs situasiyaları...
22.01.20
“Dünya ədəbiyyatı” dərgisinin yeni sayı esse janrına həsr edilib
22.01.20
İlham Əziz - O dünyadan gələn səslər
22.01.20
İradə Musayeva - Repressiya dəhşətləri
22.01.20
Yazıçı-publisist Aqşin Babayevin daha bir kitabı çapdan çıxıb
22.01.20

Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin növbəti kitabı işıq üzü görüb

21.01.20
İradə Musayeva - Kirovun ölümü ilə başlayan cəhənnəm, yaxud repressiyanın 80 illiyi
14.01.20
Gürcüstanda Zəlimxan Yaqubun xatirəsinin əbədiləşdirilməsi təklif olunub
14.01.20
“Təhsil terminlərinin izahlı lüğət”i çap olunub
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.