Aqşin Yenisey - Əxlaqsızlığa giriş
13.06.13

Zülhiccə ayının on dördündə əlimi atıb taxçadan bir kitab götürdüm və oxumağa başladım; kitabın adını ona görə çəkmirəm ki, oxucular məni də bəzi “yazarlar” kimi oxumadıqları kitabların adını da sadalayıb özlərini intellektual göstərmək istəyən şöhrət düşkünlərindən biri zənn etsinlər. Kitabdakı bir ifadə diqqətimi çəkdi: “əxlaq polisləri”. Söhbətimiz də elə bu barədə olacaq. Əvvəlcə gəlin əxlaq anlayışının növlərini ayırd edək: İctimai əxlaq, fərdi əxlaq. Fəlsəfə bu məsələyə soyuqqanlı yanaşır və deyir ki, əxlaq ictimai şüur formalarından biridir, yəni insanı heyvandan fərqləndirən bir xüsusiyyətdir. Yaxşı onda sual yaranır, bu “əxlaq polisi” nə üçündür? Yəni hələ də elə insanlar var ki, onları bu gün, rəhmətlik Darvinin ölümünün üstündən dörd yüz il keçəndən sonra meymundan insana çevirmək lazımdı? 

Düzdür, bizim ailələrdə indi də əxlaq polisləri var; onlara el arasında ağsaqqallar və ağbirçəklər deyirlər. Ağsaqqallar kişilərin, ağbirçəklər qadınların əxlaqına nəzarət edir. Bu əxlaqi nəzarətin özünəməxsus cəza növləri var. Məsələn, ağsaqqalın nəzarətində olan şəxs cızığından çıxıbsa, ağsaqqal əvvəlcə onu qabağına qoyub üzünün əti tökülənə qədər danlayır, bütün yaxşılıqları və pislikləri onun başına qaxır. Ağsaqqalın ixtiyarı var ki, içki içib evə gec gələn ailə üzvünə, tutalım, min doqquz yüz altmış birinci ildə göyə uçub yerə qayıtmayan Qaqarinə görə, itin sözünü desin ki, sən hara baxırdın? Ömründə uzunqulaq minməyən adamı mindirib raketə, göyə uçurmusuz. Di cavab ver. Vaxtilə yəhudilər “nankor övlad” hesab etdikləri böyük filosof Spinozanı sinaqoqdan qovduğu kimi, sənin də mitilini tullayacaqlar küçələrə. Yaxud bir də görürsən kələmə oxşayan bir dəstə doqquztuman ağbirçək yığışıb götür-qoy edir; filankəsin gəlini niyə doğmur? Və hökm verilir: boşatdırmalı! Gəlin düşür küçələrə, olur fahişə. 

Şəxsən özüm dəfələrlə şahidi olmuşam və bu sözün məsuliyyətini hiss edərək deyirəm, barlardakı, saunalardakı fahişələrin əksəriyyəti bir-iki uşaq anası olan gəlinlərdir. Artıq onlar üçün hansı kişi ilə yatmağın heç bir mənası yoxdu. Onlar kişilərə yeriyən pul kimi baxırlar və kişi hiss edəndə ki, yatacağı, qucaqlayacağı qadın üçün o, sadəcə, heç kimdir, yəni itdi, pişikdi, gəndəlaş çubuğudu – özünü kişi hesab edən adam üçün bu, böyük təhqirdi.

Demək istədiyim odur ki, hansı dövrə baxırsınızsa baxın, əxlaq subyektiv xassəlidir və bununla barışmaq lazımdır: sənin əxlaqının mənə, mənim əxlaqımın sənə dəxli yoxdur. İctimai münasibətlər isə kiminsə əxlaqı ilə yox, qanunlarla tənzimlənməlidir. Yenə də bir başagəldi yadıma düşdü. O gün avtobusda qəfildən azan səsi gəldi, hamı dönüb səs gələn tərəfə baxdı və bir kişi ayağa qalxıb şalvarının arxa cibindən telefonunu çıxarıb uzun-uzadı danışdı. Kişinin mömin oğlu telefonun zənginə azan səsi yazdırıb və şalvarının arxa cibinə qoyub. Bu, onun əxlaqıdır, qarışa bilmərik. 
Bu barədə görün nə qədər adam cild-cild kitab yazıb: Yum, Smit, Şeftsberi, Xatçeson, Vestermark, Dugell, Rocers, Şarp, Tusi, Şend və neçə-neçə dünya dühası. 
“Əxlaq polisi” ifadəsi bu adamlardan oxuduğum əsərləri yadıma saldı və evdə qalanlarından bir neçəsini götürüb yenidən vərəqlədim, məyus oldum, yəni insan o qədər əxlaqsız məxluqdur ki, neçə-neçə dini kitab, bu qədər filosofun əsəri onun əxlaqını düzəldə bilmir. Sonra elə vərəqlədiyim bir kitabın arxasına nə vaxtsa yazdığım və unutduğum bir cümləyə rast gəldim. Qoy onu da yazım ürəyim soyusun: “İnsanı özünün qəlbiylə, əxlaqıyla, vicdanıyla üz-üzə qoy, gör o, necə tez aradan çıxacaq”.
Gedim televizorda bir az heyvanlar aləminə baxım. /simsar.az/

Yenililklər
30.05.20
Səxavət Sahil - Mənəvi qonorar
27.05.20
Kino strukturları Mədəniyyət Nazirliyindən ayrılsın - kino pullarının yeyilməsinin qarşısını almaq yolu...
27.05.20
Elçin İbrahimov - Bir dəfə danışdığımız dil heç zaman unudulmaz!
27.05.20
1918-1920-ci illərdə nəşr edilmiş “Azərbaycan” qəzeti latın qrafikalı əlifbaya transliterasiya olunur
27.05.20
Fəxri Müslüm - Mən ölsəm, içimdən öləcəm
26.05.20
Azərbaycanda Kino Şurası yaradıldı
14.05.20
Qafqaz Albaniyası abidəsi biganəliyin qurbanı olub
14.05.20
“Azərbaycan coğrafi adları ingilis dilində” kitabı nəşrə hazırlanır
14.05.20
Əlyazmaların elektron kitabxanasının yaradılması işi davam etdirilir
12.05.20
Rumıniyalı məşhur şairin kitabı Bakıda nəşr edildi
12.05.20
Dünya ədəbiyyatına dair fundamental əsər
12.05.20
Azərbaycan Milli Ensiklopediyasının 9-cu cildi nəşr edilib
12.05.20
Türkiyədə hər biri 500 illik tarixə sahib iki ədəd "İncil" tapılıb
11.05.20
Mərahim Nəsib - Sinif yoldaşım intihar edəndə sevdiyim qız nişanlandı
11.05.20
Fəxri Müslüm - Söhrab Tahirin əziz xatirəsinə
07.05.20
“Ulduz” jurnalının Məhəmməd Hadiyə həsr edilə xüsusi buraxılışı çap edilib
07.05.20
Fərid Hüseynin miniatür şeirlər kitabı çap olunub
07.05.20
Azad Qaradərilidən yeni ktab: “Qadağan zonası”
07.05.20
Rəbiqədən yeni kitab:“Çətirlərin qiyamı”
13.04.20
SURDO TV internet kanalı fəaliyyətə başladı – VİDEO
10.04.20
Mucru.art fəaliyyətə başladı
27.03.20
Nərimanov irsinin öyrənilməsinə layiqli töhfə
25.03.20
Orxan Mərdan Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna ianə edib
23.03.20
Muzeyləri onlayn ziyarət etmək imkanı yaradıldı
23.03.20
Milli Kitabxana ölkəmizdə yaranan vəziyyətlə əlaqədar oxuculara onlayn xidmətlərini təklif edir
23.03.20
Antonio Tabukkinin "İzabel üçün. Mandala" romanına ön söz
23.03.20
Məhəmməd İqbal - İlahi eşq və milli düçüncə şairi
23.03.20
Türkiyəli rejissor Xocalı soyqırı haqqında film çəkəcək
21.03.20
Antonio Tabukkinin “İzabel üçün. Mandala” romanı çap edilib
16.03.20
Elmira Axundova - Məmməd Orucun "Oyun havası"
15.03.20
Anar: “Koronavirusa görə yaşlı üzvlərimizin işə gəlməsinə məhdudiyyət qoyulacaq”
15.03.20
Qalib Şəfahətin "Sandıq" romanı çap olunub
14.03.20
Cəlil Cavanşirdən yeni kitab - "Eşq və intihar"
13.03.20
“Tarix və Tale” romanına dünyanın “şəxsiyyət vəsiqəsi” demək olardı, amma…
12.03.20
“Wall Street”də Nigar Əliyeva tərəfindən açılmış “America IDream” şirkəti
12.03.20
İçərişəhərdə keçirilməsi nəzərdə tutulan Novruz tədbirləri ləğv edilib
12.03.20
Xalq yazıçısı səfir təyin edildi
11.03.20
Fevralda ən çox satılan Azərbaycan ədəbiyyatının siyahısı
11.03.20

İstanbulda qədim və nadir Azərbaycan xalçalarının sərgisi açılacaq

11.03.20
“Avroviziya-2020"-də Azərbaycan təmsilçisinin mahnı və klipi təqdim edilib
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.