Azər Abdulla ilə MÜSAHİBƏ
20.06.13

- Azər müəllim, şeirlərinizi oxudum, Rəsul Rzadan gəlmə sərbəst şeir ənənəsi sizin şeirlərinizdə də görünür. Ümumiyyətlə, həmin ənənəni istər şeir sistemi baxımdan, istərsə də poeziyanın başqa tərəflərində labüd edən nədir?

- Fərid bəy, vaxtın son zamanlar çox yeyin axıb getdiyi bir dönəmdə şeirlərimi oxumağa macal tapdığına görə sənə təşəkkür edirəm. “Rəsul Rzadan gəlmə sərbəst şeir ənənəsi” məsələsinə gəldikdə mən yaşda olan gənclərin bir qismi 60-cı illərdə, nə gizlədim, heca formasında yazılan şeirə “barmaqarası” baxırdıq. O dövrdə Rəsul Rza, Nazım Hikmət, Orxan Vəli, Nezval, Yevtuşenko, Voznesevnski, Oljas Süleymenov, Jak Prever, Pablo Neruda, Uitmen... həvəslə, sevgiylə, mən deyərdim acgözlüklə oxuduğumuz şairlər idi. Ancaq bunların sırasında Nazım Hikmət, Rəsul Rza, Türkiyədə sacayaq adlanan Orxan Vəli, Oktay Rifət, Cövdət Anday doğma dilimizdə olduğundan onları daha çox oxuyurduq. Bu gözəl şairlərdən təsirlənməmək mümkünsüz idi. Ancaq yaşımın müəyyən vaxtında anladım, gözəl şeir hər formada yarana bilər. Əgər qafiyə çeynənmiş, ərpimiş deyilsə məncə, heca şeirində musiqilik daha çox duyulur. Sərbəst şeir gələnəyi bu gün də davam edir, gənclərin çoxu şerin bu formasına daha çox üstünlük verir. 

- Nəsr əsərlərinizdə dil çox aydındır və çox rahat oxunur. “Şəftəli qoxusu” povestinizdə isə daha çox dil keyfiyyətinə nail olmusunuz. Sizcə, yazı dili, düşünülmüş şəkildə yaranır, yoxsa bu uydurmadır, olan elə ideyanın dilidir?

- Məncə “yazı dili” dediyin məsələyə standart qəlib kimi yanaşmaq düzgün deyil. İstər hekayə, istər povest, roman, yaxud esse olsun, əksər hallarda eyni yazıçının ayrı-ayrı nəsr əsəri poetiklik, lirizm, intonasiya baxımından bir-birindən seçilir. Bu seçilmə təkcə mövzu ilə deyil, yazıçının hansı ovqatla, hansı halla işləməsindən də asılıdı.

- Yazıçılıq kontekstində oğlunuz Alpay Azərlə "atalar oğullar" problemi yaşayırsınızmı, yazar kimi münasibətləriniz necə qurulub?

- Əgər “atalar, oğullar” problemi təsdiqlənibsə, hamıda olduğu kimi bizdə də bu münasibət bəzən özünü biruzə verir. Yazılarımızı bir-birimizə oxuyuruq. Bəzən mənim çox bəyəndiyim kiminsə bir yazısı Alpaya adi gəlir, bəzən də onun göylərə qaldırdığı kiminsə bir hekayəsini mən bəyənmirəm. Öz yazılarımız barədə də belə hallar olur. Hər ikimiz bir-birimizə daha çox tənqidi yanaşırıq.

- Sizin hekayələriniz daha çox emosionaldır, Alpayda isə müasir rus nəsrinə xas "soyuq ağıl"la dərk etmə daha çox nəzərə çarpır. İstərdim bu barədə danışasınız.

- Fərid bəy, sənin özünə, yaxud oxuculara emosionalmı, yoxsa dediyin kimi “soyuq ağılla” yazılmış əsərdən hansını bəyəndiyini, həvəslə oxuduğunu bilmirəm. Deyilənə görə (deyilənlə mən də razıyam) zahirən Alpay atasına oxşayır. Ancaq düşüncə, xarakter, xasiyyətcə çox seçilir. Görünür yazıdakı bu fərq də iç-daxili aləmlə daha çox bağlıdır. Bunu da qeyd etmək yerinə düşər, Alpay səkkiz il Sankt-Peterburq şəhərində yaşayıb, rus mühitini, rus dilini məndən yaxşı bilir, rus yazıçılarını çox oxuyur. Ancaq Alpayın yazılarındakı yumor, dediyin o “soyuqluğu” istiləşdirir.

- "Qəmərlidən keçən qatar" povestinizlə Mopassanın "Gonbul" hekayəsi arasındakı yaxınlığı hiss etmisizmi? Hər iki əsərdə müharibə xətti görünür və “Gonbul” hekayəsində bir qadının timsalında fransız xalqının təhqir olunması var, sizin əsərinizdə də bir kişinin timsalında azərbaycanlıların.

- Sualından aydın olur, “Qəmərlidən keçən qatar”ı diqqətlə oxumusan. Ancaq hayıf, yazının başlanğıcında mötərizədəki “Olay Ermənistan zəlzələsindən on iki il öncə olub” yazısı gözündən qaçıb. Mənim hekayəmdəki əhvalat erməni-azərbaycanlı savaşından qabaq, yəni ötən yüz ilin yetmişinci illərinin sonlarında baş verir. Savaşın öz qanunları var, döyüşdə iştirak edən insanların bambaşqa hal-xasiyyətləri olur. Psixoloji baxımdan dinc dövrdə öldürən adamın suçuyla savaş zamanı öldürən əsgərin günahını eyniləşdirmək mümkün deyil. Əgər bir əsərin hansısa anı, yaxud məqamı başqa bir yazıçının hekayə, ya romanındakı assosiativ bir xarakteri, yaxud bir vəziyyəti yada salırsa, buna oxşarlıq demək, məncə, düzgün olmazdı. Haqqında danışdığın mənim yazımla Moppasanın “Gonbul” əsərindəki oxşarlıq, novdandan asılan buzun ucundan bir-bir düşən damcılarla ağlayan adamın gözündən axan göz yaşları qədərdir.

- Saytlardan oxudum, 2012-ci ildə Moskvada keçirilən “Russkaya premiya” əbədi müsabiqəsində dünyanın 36 ölkəsindən dörd yüz müəllif öz əsəriylə iştirak edirdi. Orda sizin “Qəmərlidən keçən qatar” əsəriniz iyirmiliyə düşmüşdü. Nüfuzlu ədəbiyyatçıların fikrincə, elə mənim də fikrimcə bu yazı başdan-başa kino materialdır. Siz necə, bu barədə düşünmüsünüzmü?

- Şişirtmə olmasın, bu sözü, yəni dediyin yazının aktuallığını, kinoya yatımlığını mənə çox tanınmış yazıçılar, ədəbiyyat və kino sənətinin biliciləri, rejissorlar, aktyorlar söyləyiblər. Mən də etmədim tənbəllik, prezidentin adına məktub yazdım. Məktubuma baxılması üçün Prezident Aparatından Mədəniyyət Nazirliyinə sorğu göndərildi. İki ay ötəndən sonra Mədəniyyət Nazirliyinin Kinematoqrafiya şöbəsindən zəng gəlib ev ünvanımı soruşanda dalağım sancdı. Məsələnin xeyrimə olmayacağı ürəyimə damdı. Yenə iki ay ötdü, cavab almadığımdan maraq üçün özüm nazirliyin kino şöbəsinə getdim. Şöbənin müdiri məktubu çoxdan yolladıqlarını söylədi. Məndən ssenarimin sinopsisini istədilər, yazıb verdim. Sağ olsunlar, bu dəfə dörd-beş gün ötəcək rəylərini bildirdilər, dedilər ki, azərbaycanlılar təhqir olunub aşağılandığından və aciz təsvir olunduğundan sizin əsəriniz bizi qane etmədi...

Burda haqqında söhbət gedən yazımı oxumayan oxuculara aydınlıq üçün qısaca bir cümlə deməliyəm. Həyatı boyu Ermənistanda ermənilərin basqısı altında böyümüş bir Azərbaycan ailəsi (qoca ata, onun cansız-cələfsiz oğlu, oğlanın gənc qadını və yeddi yaşlı qızı) bir vaqon deyil, bir “sastav” erməniylə dolu qatarla İrəvandan yola düşüb yaşadığı Meğri rayonuna gələrkən ermənilərin təhqirinə məruz qalırlar. Gənc oğlan ailəsini düşündüyündən, dalaşarsa ailəsinin başsız qalacağını fikirləşərək, həm də lap elə qorxaraq “qəhrəmanlıq“ göstərməkdən vaz keçməli olur.

Kino şöbəsinin müdiri Yusif müəllimin bu iradını eşidəndə ətim ürpəşsə də - Məndən, ötən yüz ilin 20-30-uncu illərinin qəhrəman, qorxmaz, əyilməz, ağlamayan komsomol obrazını yaratmağımı istəyirsiniz?- soruşdum, sonra əlavə elədim:- Yusif müəllim, siz söylədiklərinizi, ssenari barədə rəyinizi yazılı şəkildə verə bilərsinizmi? «Yox, verə bilmərəm» - dedi. Yusif müəllimdən dünyalarca məşhur yəhudi rejissoru Stiven Spilberqin “Şindlerin siyahısı” filmindən - filmboyu yəhudilərin təhqir olunması göstərilir - xəbəri olub-olmadığını soruşmaq istədim. Düşündüm, onun verəcəyi cavabın nə mənim yazıma dəxli var, nə də Azərbaycan kino sənətinə. /kaspi.az/

Yenililklər
22.01.21
Asif Hacılı - “Yetmişi aşırdın, yüzə nə qaldı”
22.01.21
Tarix İnstitutunun direktoru Yaqub Mahmudov vəzifəsindən azad olunub
22.01.21
Mədəniyyət Nazirliyi “Böyük Qayıdış” qısametrajlı bədii, sənədli və animasiya film layihələri müsabiqəsi elan edir
22.01.21
“Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq” jurnalı “ASOS indeks” beynəlxalq indeksləmə bazasına daxil edilib
22.01.21
Türk Dünyası Könüllüləri tərəfindən 20 Yanvar faciəsinə həsr olunmuş Azərbaycanı tanıtma günü keçirilib
21.01.21
Vətənpərvərlik mövzusunda ədəbiyyat müsabiqəsinin qalibləri müəyyənləşdi
20.01.21
Mədəniyyət naziri türk dünyası təşkilatlarının nümayəndə heyəti ilə görüşüb
19.01.21
Mədəniyyət Nazirliyi ictimaiyyətə müraciət edir!
17.01.21
Misir kitabxanalarında Nizami Gəncəvi irsi ilə bağlı əlyazmalar tədqiq ediləcək
17.01.21
Unutulmaya Yüz Tutan 100 Türk Büyüğü” kitabı yayınlanıb
15.01.21
Anar Məcidzadə - Mübarəkdir, mübarəkdir zəfərin
14.01.21
Arif Məlikovun yaradıcılığına həsr edilmiş kitab işıq üzü görüb
14.01.21
Simran Qədim - “Neuralink” və ya beynimizin çiplənməsi
11.01.21
İlk dəfə “Molla Nəsrəddin” ensiklopediyası” çap olunub
11.01.21
Gənc yazarın ilk şeirlər kitabı çap olunacaq
10.01.21
"Qanun" Nəşrlər Evi 2020-ci ildə ən çox satılan yerli ədəbiyyat nümunələrinin adlarını açıqlayıb.
07.01.21
“Təmrin” jurnalının Müşfiqə həsr edilmiş xüsusi nömrəsi ictimaiyyətə təqdim edilib - VİDEO
07.01.21
“Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq” jurnalı  “Copernicus” beynəlxalq indeksinə daxil edilib
06.01.21
İstanbulda “Təmrin” jurnalının xüsusi nömrəsi Müşfiqə həsr edilib
06.01.21
Respublika Kinematoqrafçılar İttifaqı “Qarabağ Azərbaycandır!” ssenari müsabiqəsi elan edib
06.01.21
Yazıçı Cavid Zeynallının “Şükriyyə” kitabı işıq üzü görüb
06.01.21
Prezident İlham Əliyev: “Şuşa şəhərini Azərbaycan mədəniyyətinin paytaxtı elan edirəm”
05.01.21
2021-ci il Azərbaycanda “Nizami Gəncəvi İli” elan edilib – SƏRƏNCAM
01.01.21
Səxavət Sahil - Tanrı iri lampa asıb zülmətin zirvəsindən
01.01.21
Üzeyir  Əlizadə - Literature   Medical  Centre
29.12.20
“Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi” on cildliyinin ikinci cildi işıq üzü görüb
29.12.20
Əlövsət Abdullayevə həsr olunan “Dil araşdırmaları” kitabı Türkiyədə nəşr olunub
28.12.20
“Teymur Əhmədov: ədəbiyyat və mətbuat xadimi” kitabı işıq üzü görüb
28.12.20
Əli bəy Hüseynzadənin “Qərbin iki dastanında türk” əsərində türklər
24.12.20
Uluslararası Vizyon Üniversitesi 2020 Online Mezuniyet Töreni Geçirilib
24.12.20
Teymur Əhmədovun 90 illiyinə həsr olunmuş elmi sessiya keçirilib
24.12.20
Nəriman Əbdürrəhmanlı beynəlxalq ədəbi yarışmanın qalibi oldu
23.12.20
“İslam fəlsəfəsi” kitabı nəşr olunub
23.12.20
“Azərbaycan dilinin Neftçala rayon şivələri” kitabı nəşr olunub
23.12.20
2021-ci ilin mədəniyyət və incəsənət xərclərinin məbləği açıqlanıb
23.12.20
Habil Yaşar -  Roman yazmaq dəhşətin ötəsində bir şey...
22.12.20
"Ulduz”un dekabr sayı nəşr edilib
22.12.20
Mübariz Örən - "Homotetiya qanunu" - Yeni hekayə
22.12.20
Azərbaycanlı alim beynəlxalq elmi tədbirlərdə ölkəmizi təmsil edib
21.12.20
Nadir Əzhəri - Tapılmayan sərxoş
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.