Azər Abdulla ilə MÜSAHİBƏ
20.06.13

- Azər müəllim, şeirlərinizi oxudum, Rəsul Rzadan gəlmə sərbəst şeir ənənəsi sizin şeirlərinizdə də görünür. Ümumiyyətlə, həmin ənənəni istər şeir sistemi baxımdan, istərsə də poeziyanın başqa tərəflərində labüd edən nədir?

- Fərid bəy, vaxtın son zamanlar çox yeyin axıb getdiyi bir dönəmdə şeirlərimi oxumağa macal tapdığına görə sənə təşəkkür edirəm. “Rəsul Rzadan gəlmə sərbəst şeir ənənəsi” məsələsinə gəldikdə mən yaşda olan gənclərin bir qismi 60-cı illərdə, nə gizlədim, heca formasında yazılan şeirə “barmaqarası” baxırdıq. O dövrdə Rəsul Rza, Nazım Hikmət, Orxan Vəli, Nezval, Yevtuşenko, Voznesevnski, Oljas Süleymenov, Jak Prever, Pablo Neruda, Uitmen... həvəslə, sevgiylə, mən deyərdim acgözlüklə oxuduğumuz şairlər idi. Ancaq bunların sırasında Nazım Hikmət, Rəsul Rza, Türkiyədə sacayaq adlanan Orxan Vəli, Oktay Rifət, Cövdət Anday doğma dilimizdə olduğundan onları daha çox oxuyurduq. Bu gözəl şairlərdən təsirlənməmək mümkünsüz idi. Ancaq yaşımın müəyyən vaxtında anladım, gözəl şeir hər formada yarana bilər. Əgər qafiyə çeynənmiş, ərpimiş deyilsə məncə, heca şeirində musiqilik daha çox duyulur. Sərbəst şeir gələnəyi bu gün də davam edir, gənclərin çoxu şerin bu formasına daha çox üstünlük verir. 

- Nəsr əsərlərinizdə dil çox aydındır və çox rahat oxunur. “Şəftəli qoxusu” povestinizdə isə daha çox dil keyfiyyətinə nail olmusunuz. Sizcə, yazı dili, düşünülmüş şəkildə yaranır, yoxsa bu uydurmadır, olan elə ideyanın dilidir?

- Məncə “yazı dili” dediyin məsələyə standart qəlib kimi yanaşmaq düzgün deyil. İstər hekayə, istər povest, roman, yaxud esse olsun, əksər hallarda eyni yazıçının ayrı-ayrı nəsr əsəri poetiklik, lirizm, intonasiya baxımından bir-birindən seçilir. Bu seçilmə təkcə mövzu ilə deyil, yazıçının hansı ovqatla, hansı halla işləməsindən də asılıdı.

- Yazıçılıq kontekstində oğlunuz Alpay Azərlə "atalar oğullar" problemi yaşayırsınızmı, yazar kimi münasibətləriniz necə qurulub?

- Əgər “atalar, oğullar” problemi təsdiqlənibsə, hamıda olduğu kimi bizdə də bu münasibət bəzən özünü biruzə verir. Yazılarımızı bir-birimizə oxuyuruq. Bəzən mənim çox bəyəndiyim kiminsə bir yazısı Alpaya adi gəlir, bəzən də onun göylərə qaldırdığı kiminsə bir hekayəsini mən bəyənmirəm. Öz yazılarımız barədə də belə hallar olur. Hər ikimiz bir-birimizə daha çox tənqidi yanaşırıq.

- Sizin hekayələriniz daha çox emosionaldır, Alpayda isə müasir rus nəsrinə xas "soyuq ağıl"la dərk etmə daha çox nəzərə çarpır. İstərdim bu barədə danışasınız.

- Fərid bəy, sənin özünə, yaxud oxuculara emosionalmı, yoxsa dediyin kimi “soyuq ağılla” yazılmış əsərdən hansını bəyəndiyini, həvəslə oxuduğunu bilmirəm. Deyilənə görə (deyilənlə mən də razıyam) zahirən Alpay atasına oxşayır. Ancaq düşüncə, xarakter, xasiyyətcə çox seçilir. Görünür yazıdakı bu fərq də iç-daxili aləmlə daha çox bağlıdır. Bunu da qeyd etmək yerinə düşər, Alpay səkkiz il Sankt-Peterburq şəhərində yaşayıb, rus mühitini, rus dilini məndən yaxşı bilir, rus yazıçılarını çox oxuyur. Ancaq Alpayın yazılarındakı yumor, dediyin o “soyuqluğu” istiləşdirir.

- "Qəmərlidən keçən qatar" povestinizlə Mopassanın "Gonbul" hekayəsi arasındakı yaxınlığı hiss etmisizmi? Hər iki əsərdə müharibə xətti görünür və “Gonbul” hekayəsində bir qadının timsalında fransız xalqının təhqir olunması var, sizin əsərinizdə də bir kişinin timsalında azərbaycanlıların.

- Sualından aydın olur, “Qəmərlidən keçən qatar”ı diqqətlə oxumusan. Ancaq hayıf, yazının başlanğıcında mötərizədəki “Olay Ermənistan zəlzələsindən on iki il öncə olub” yazısı gözündən qaçıb. Mənim hekayəmdəki əhvalat erməni-azərbaycanlı savaşından qabaq, yəni ötən yüz ilin yetmişinci illərinin sonlarında baş verir. Savaşın öz qanunları var, döyüşdə iştirak edən insanların bambaşqa hal-xasiyyətləri olur. Psixoloji baxımdan dinc dövrdə öldürən adamın suçuyla savaş zamanı öldürən əsgərin günahını eyniləşdirmək mümkün deyil. Əgər bir əsərin hansısa anı, yaxud məqamı başqa bir yazıçının hekayə, ya romanındakı assosiativ bir xarakteri, yaxud bir vəziyyəti yada salırsa, buna oxşarlıq demək, məncə, düzgün olmazdı. Haqqında danışdığın mənim yazımla Moppasanın “Gonbul” əsərindəki oxşarlıq, novdandan asılan buzun ucundan bir-bir düşən damcılarla ağlayan adamın gözündən axan göz yaşları qədərdir.

- Saytlardan oxudum, 2012-ci ildə Moskvada keçirilən “Russkaya premiya” əbədi müsabiqəsində dünyanın 36 ölkəsindən dörd yüz müəllif öz əsəriylə iştirak edirdi. Orda sizin “Qəmərlidən keçən qatar” əsəriniz iyirmiliyə düşmüşdü. Nüfuzlu ədəbiyyatçıların fikrincə, elə mənim də fikrimcə bu yazı başdan-başa kino materialdır. Siz necə, bu barədə düşünmüsünüzmü?

- Şişirtmə olmasın, bu sözü, yəni dediyin yazının aktuallığını, kinoya yatımlığını mənə çox tanınmış yazıçılar, ədəbiyyat və kino sənətinin biliciləri, rejissorlar, aktyorlar söyləyiblər. Mən də etmədim tənbəllik, prezidentin adına məktub yazdım. Məktubuma baxılması üçün Prezident Aparatından Mədəniyyət Nazirliyinə sorğu göndərildi. İki ay ötəndən sonra Mədəniyyət Nazirliyinin Kinematoqrafiya şöbəsindən zəng gəlib ev ünvanımı soruşanda dalağım sancdı. Məsələnin xeyrimə olmayacağı ürəyimə damdı. Yenə iki ay ötdü, cavab almadığımdan maraq üçün özüm nazirliyin kino şöbəsinə getdim. Şöbənin müdiri məktubu çoxdan yolladıqlarını söylədi. Məndən ssenarimin sinopsisini istədilər, yazıb verdim. Sağ olsunlar, bu dəfə dörd-beş gün ötəcək rəylərini bildirdilər, dedilər ki, azərbaycanlılar təhqir olunub aşağılandığından və aciz təsvir olunduğundan sizin əsəriniz bizi qane etmədi...

Burda haqqında söhbət gedən yazımı oxumayan oxuculara aydınlıq üçün qısaca bir cümlə deməliyəm. Həyatı boyu Ermənistanda ermənilərin basqısı altında böyümüş bir Azərbaycan ailəsi (qoca ata, onun cansız-cələfsiz oğlu, oğlanın gənc qadını və yeddi yaşlı qızı) bir vaqon deyil, bir “sastav” erməniylə dolu qatarla İrəvandan yola düşüb yaşadığı Meğri rayonuna gələrkən ermənilərin təhqirinə məruz qalırlar. Gənc oğlan ailəsini düşündüyündən, dalaşarsa ailəsinin başsız qalacağını fikirləşərək, həm də lap elə qorxaraq “qəhrəmanlıq“ göstərməkdən vaz keçməli olur.

Kino şöbəsinin müdiri Yusif müəllimin bu iradını eşidəndə ətim ürpəşsə də - Məndən, ötən yüz ilin 20-30-uncu illərinin qəhrəman, qorxmaz, əyilməz, ağlamayan komsomol obrazını yaratmağımı istəyirsiniz?- soruşdum, sonra əlavə elədim:- Yusif müəllim, siz söylədiklərinizi, ssenari barədə rəyinizi yazılı şəkildə verə bilərsinizmi? «Yox, verə bilmərəm» - dedi. Yusif müəllimdən dünyalarca məşhur yəhudi rejissoru Stiven Spilberqin “Şindlerin siyahısı” filmindən - filmboyu yəhudilərin təhqir olunması göstərilir - xəbəri olub-olmadığını soruşmaq istədim. Düşündüm, onun verəcəyi cavabın nə mənim yazıma dəxli var, nə də Azərbaycan kino sənətinə. /kaspi.az/

Yenililklər
23.02.20
Elçin Hüseynbəyli - Qarağac - Romandan parça
23.02.20
Bədirxan Əhmədli - Gerçək və intellektual türkçü Muhsin Kadıoğlu
23.02.20
Könül Nuriyeva - "İsanın İncili"ndəki sonsuz suallar
23.02.20
Əlyazmalar İnstitutunda “Nəsimidən nəsimlər” kitabının təqdimatı olub
23.02.20
Ədəbiyyatşünaslığın inkişafına dəyərli töhfələr verən alim – akademik Həmid Araslı
21.02.20
İnsanın əzəməti – Dino Butsatinin hekayəsi
21.02.20
Tramp “Oskar” mükafatının Cənubi Koreya filmi “Parazitlər”ə verilməsini tənqid edib
21.02.20
Məşhur yazıçı hekayəsini 1 ABŞ dollarına satdı
21.02.20
Müslüm Maqomayev haqqında çəkilən serialın treyleri yayımlandı - VİDEO
21.02.20
Xalq rəssamı Böyükağa Mirzəzadənin anadan olmasından 99 il ötür
21.02.20
Taleh Eminoğlu - Knut Hamsun: bir medalın iki üzü
21.02.20
Bakıda Beynəlxalq film festivalı keçiriləcək
21.02.20
"Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq" jurnalının yeni sayı çıxıb
21.02.20
Hacı Ələmdar Mahirin anım günü
18.02.20
Özbəkistanda “Hər anımız Vətən desin!” adlı şeir müsabiqəsi elan olundu
12.02.20
"Təkrarın tənhalığı”nda "Sevdiyim əsər” – Fərid Hüseynin kitab təqdimatından reportaj
10.02.20
Gülbala Dadaş - “Hər kəsin öz eşqi” kitabı haqqında
07.02.20
Fərid Hüseynin kitablarının təqdimat mərasimi keçiriləcək
05.02.20
Bəsirə Əzizəlinin Muhsin Kadıoğlu haqqında monoqrafiyası çap olunub
05.02.20
İradə Musayeva -  Süleyman Rüstəmi əksinqilabçı adlandıran repressiya qurbanı
03.02.20
Cavanşir Yusiflinin Səlim Babullaoğlu haqqında kitabı nəşr edilib
02.02.20
İradə Musayeva - Bağırovun gizli tapşırığı: “Boynuna qoyuluncaya qədər döyün!”
01.02.20
"Qanun” nəşriyyatında "The Paris Review müsahibələri” adlı kitab nəşr edilib
01.02.20
Rusiya Yazıçılar İttifaqı ilə AYB arasında əməkdaşlıq müqaviləsi imzalanıb
29.01.20
İradə Musayeva - Bağırov bu tərcüməçimizi həbs etmək üçün Stalindən icazə istəmişdi
28.01.20
Fərid Hüseyn - İnsanın unutqanlığı bəzən onun ədalətidi
28.01.20
AYB-nin Gənclər Şurasının “Ulduz”u nəşr edildi
25.01.20
İradə Musayeva - Müstəqil Azərbaycan” sözü dilinizdən çıxmadımı?
25.01.20
Fazil Abbasov - Qanımı süz, şərab kimi...
25.01.20
Əsmər Hüseyn Xan - Onda balaca idik, adımız uşağıydı
25.01.20
Şəhla Aslan Türkiyənin "KonTV" kanalında aparıcılıq edəcək
24.01.20
İradə Musayeva -  Repressiya illərində  tragik həbs situasiyaları...
22.01.20
“Dünya ədəbiyyatı” dərgisinin yeni sayı esse janrına həsr edilib
22.01.20
İlham Əziz - O dünyadan gələn səslər
22.01.20
İradə Musayeva - Repressiya dəhşətləri
22.01.20
Yazıçı-publisist Aqşin Babayevin daha bir kitabı çapdan çıxıb
22.01.20

Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin növbəti kitabı işıq üzü görüb

21.01.20
İradə Musayeva - Kirovun ölümü ilə başlayan cəhənnəm, yaxud repressiyanın 80 illiyi
14.01.20
Gürcüstanda Zəlimxan Yaqubun xatirəsinin əbədiləşdirilməsi təklif olunub
14.01.20
“Təhsil terminlərinin izahlı lüğət”i çap olunub
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.