Kənan Hacı: “Roman üçün yaş senzi qoymaq gülməlidir” - MÜSAHİBƏ
28.06.13


İstedadlı yazar Kənan Hacının müsahibəsi


- Sizcə, ədəbiyyat nədir?

- Ədəbiyyat insanın ən azad olduğu sahədir. Ədəbiyyat heç bir qadağa tanımır. Mən ədəbiyyat adlı vətənimin ən azad vətəndaşıyam. Ədəbiyyat mənim üçün ayrıca, özünün ab-havası və hərarəti, özünün sevinc və kədəri olan bir dünyadır. Həyatımızı istədiyimiz kimi yaşaya bilmiriksə, ədəbiyyat bizim üçün ən böyük təsəllidir. Həyat insanı qocaldır, amma ədəbiyyat insanı həmişə diri saxlayır, insan sevgisini ölməyə qoymur. Ədəbiyyat həyata alternativ bir dünyadır. Mən ədəbiyyatı buna görə sevirəm. 

- Həyatınızı dəyişən kitab olubmu?

- Konkret bir kitab olmayıb. Amma mən uşaqlıqdan çoxlu nağıllar oxumuşam. Azərbaycan nağılları mənim ilk sevgim olub. Ədəbiyyatı mənə sevdirən o nağıllar olub. Bu mənada o nağıllar bəlkə də mənim həyatımı dəyişib.

- Qələm adamları həyata qarşı pessimist baxışlı olurlar.

- Bu pessimizmin kökündə realist düşüncə dayanır. Mən indiyəcən fatalist düşüncəli qələm adamına rast gəlməmişəm. Qələm adamları dünyanı daha dərindən dərk edirlər. Rəhmətlik Hüseyn Arifin bir şeiri var, deyir: “bu dünya düzəlsə, dədəmə lənət!” Dünyanın heç vaxt “düzəlməyəcəyi” qənaətinə gələn şair necə optimist ola bilər? Yazıçı biləndə ki, onun yazdığı söz hansısa bir körpənin göz yaşını kəsməyəcək, müharibələri saxlamayacaq, o, necə pessimist olmasın?! Dünya yaranandan şairlər dünyanın faniliyindən, həyatın puçluğundan gileyləniblər. Bundan sonra da yəqin ki, belə olacaq. Heç nə düzəlməyəcək. Bəlkə də yazıçıya, şairə kədər xəstəyə dərman kimi gərək olur…

- Tanınmış professor Niyazi Mehdi deyir ki,  Azərbaycanda postmodernist yazıçı yoxdur. Bizdə bu cərəyanın heç qığılcımları da görsənmir?

- Postmodernizm dünyada artıq keçilmiş bir mərhələdir. Bütün sahələr kimi biz də bu cərəyandan ən sonda xəbər tutanlardan olduq. Azərbaycan sovet dövründə bütün cərəyanlara qapalı bir ölkə idi. Dünya ədəbiyyatında gedən proseslərdən xəbər tuta bilmirdik. Ədəbiyyat bəlli bir ideologiyanın vintciyinə çevrilmişdi. Məhz bunun nəticəsidir ki, dünyanın maraqla oxuduğu yazıçıların əsərləri hələ də bizim dilə tərcümə olunmayıb. Niyazi Mehdi böyük fikir və düşüncə adamıdır, filosofdur. O, bu sözü elə-belə demir. Azərbaycanda, doğrudan da, postmodern əsər yox dərəcəsindədir. Kamal Abdullanın “Yarımçıq əlyazma”, “Unutmağa kimsə yox” romanlarını müəyyən mənada postmodern əsər adlandırmaq olar. Amma başqa kimləri demək olar? Söyüşlə əsər yazmaq hələ postmodern yazı anlamına gəlmir. Postmodernizmin konkret postulatı yoxdur. Bu cərəyan dekonstruktiv düşüncəyə əsaslanmış dağınıq bir cərəyandır. Bizim yazıçılarımızın hansı birinin əsərini postmodernizmə aid edə bilərsiniz? Niyazi Mehdi müəyyən dərəcədə haqlıdır. 

- Sizcə istedadsızla istedadlı yazarı necə fərqləndirmək olar? Onların üzərlərində daşıdığı özünəməxsus məziyyətləri var yəqin?

- İstedadsızla istedadlını ayırmaq üçün onların yazdığı mətnə nəzər salmaq kifayət edir. Bu, elə də çətin bir iş deyil. İstedaddan məhrum olan adam bir misrası, bir cümləsiylə özünü ələ verir. İstedadsız adamın hansı məziyyətlərindən danışmaq olar?

- Bəzən roman yazmağa yaş sərhədi qoyurlar(40-45 yaşdan başlayaraq) ancaq müasir ədəbiyyatımızda gənc romançılar kifayət qədərdir.

- Məncə, roman üçün yaş senzi qoymaq gülməlidir. Yazar özünü roman yazmağa hazır hesab edirsə, bunun üçün dil bazası, təfəkkür zənginliyi varsa, yaza bilər. Şoloxov “Sakit Don” kimi nəhəng əsəri 22 yaşında yazmağa başlayıb. 22 yaşında insan da zəngin həyat təcrübəsinə malik ola bilər. Amma həyatı öyrənmədən, dili bilmədən tez əlinə qələm alıb, tələsik roman yazan, sonra da iddiali-iddialı müsahibələr verən özündənmüştəbeh gəncləri görəndə düşünürsən ki, bunlara heç məsləhət vermək də lazım deyil. Onsuz da o məsləhəti eşitməyəcəklər. Amma zaman gələcək, yazdıqlarından xəcalət çəkəcəklər. O cızmaqaralardan utanacaqlar, tələsik çap etdirdikləri “roman”ı üzə çıxarmayacaqlar. Bu da onlar üçün yaxşı cəzadır. 

- Yazıçının öz əsərindən imtina etməsinə necə baxırsınız? Bu, keçmişini danmaq kimi görsənmirmi?

- Yazıçı da bir yaradıcı olaraq təkamül prosesi keçir və müəyyən müddətdən sonra yazdıqları ona zəif, əhəmiyyətsiz görünür. Bu, çox təbii bir prosesdir. Məsələn, İsa Hüseynov gənclikdə yazdığı bir sıra əsərlərindən imtina edib. “Dan ulduzu”, “Bizim qızlar”, “Yanar ürək” və sair. Əsərlərdən imtina etsə də, sonralar “Yanar ürək”i inkişaf etdirib “İdeal” kimi nəhəng əsər yazdı. Bu, keçmişi danmaq deyil, yazıçının inkişafının göstəricisidir.

- Ədəbiyytaçılar da artıq illərdir üzv olduqları qurumlara qarşı laqeyddirlər, kimi sorğuya tutursan yaxşı yazıçı olmağın kifayətliliyindən, hər hansı təşkilata üzv olmağın heç nəyi dəyişdirmədiyindən məsləhət verir. Əgər belədirsə AYB, AYO kimi qurumlar nəyə xidmət edirlər? Buradan daha bir fikir yarana bilər ki, bəlkə əsas fəliyyətləri elə sırf gənc yazarlara dəstək olmağ üçündür. Son vaxtlar keçirilən müxtəlif kitab təqdimatları, ədəbi yığıncaqlar, görüşlər daha çox cavan nəsillə bağlıdır.

- Mən dəfələrlə demişəm, yenə təkrarlamağa məcburam. Ədəbiyyat heç bir birlikdə yaranmır, ədəbiyyat fərdi sahədir. Yazıçılar Birliyi heç kəsə yazmağı öyrətmir və heç kəsin də istedadını əlindən alası deyil. İstedad Allah vergisidir. Ədəbi qurumların olması heç də pis deyil. Bütün dünyada müxtəlif cərəyana mənsub yazarlar bir qrupda toplaşıb ədəbi diskussiyalar aparırlar, sağlam müzakirələr keçirilir. Amma Azərbaycanda vəziyyət tamam fərqlidir. Azərbaycan Yazıçılar Birliyi sağlam düşüncəyə qarşıdır, bu təşkilat həmişə demokratik prinsiplərə qarşı çıxıb. Son olaraq dostumuz Şərif Ağayarın bu təşkilatdan xaric edilməsi bir daha sübut etdi ki, Yazıçılar Birliyi öz ənənəsinə sadiqdir.

- Oxucular üçün yazırsınız yoxsa ədəbiyyatçılar üçün?

- Hər halda istərdim ki, yazdıqlarım ədəbiyyat üçün olsun. Bunu zaman təyin edəcək.

- Bir müsahibənizdə keçici populyarlıq adını hallandırmısınız. Sizcə ədəbi məkanda əbədi populyarlıq qazanmaq mümkündürmü və bunu hansı üslub və janrlarla həyata keçirmək olar?

- İndi ədəbiyyat da sanki şoulaşıb. Gərək nəsə bir qalmaqal yaradasan ki, müvəqqəti də olsa, populyarlıq qazanasan. Bu qalmaqal sayəsində kimlərsə sənin varlığından xəbər tutsun. Bu, çox faciəvi bir haldır. O mənada demişəm. Amma mənim fikrimcə, yazıçı öz əsəriylə populyarlıq qazanmalıdır, qazana bilmirsə, deməli, insanların düşüncəsində çox ciddi problemlər var. Ədəbiyyat oxumayan xalq heç vaxt inkişaf edə bilməz. /publika.az/

Yenililklər
23.02.20
Elçin Hüseynbəyli - Qarağac - Romandan parça
23.02.20
Bədirxan Əhmədli - Gerçək və intellektual türkçü Muhsin Kadıoğlu
23.02.20
Könül Nuriyeva - "İsanın İncili"ndəki sonsuz suallar
23.02.20
Əlyazmalar İnstitutunda “Nəsimidən nəsimlər” kitabının təqdimatı olub
23.02.20
Ədəbiyyatşünaslığın inkişafına dəyərli töhfələr verən alim – akademik Həmid Araslı
21.02.20
İnsanın əzəməti – Dino Butsatinin hekayəsi
21.02.20
Tramp “Oskar” mükafatının Cənubi Koreya filmi “Parazitlər”ə verilməsini tənqid edib
21.02.20
Məşhur yazıçı hekayəsini 1 ABŞ dollarına satdı
21.02.20
Müslüm Maqomayev haqqında çəkilən serialın treyleri yayımlandı - VİDEO
21.02.20
Xalq rəssamı Böyükağa Mirzəzadənin anadan olmasından 99 il ötür
21.02.20
Taleh Eminoğlu - Knut Hamsun: bir medalın iki üzü
21.02.20
Bakıda Beynəlxalq film festivalı keçiriləcək
21.02.20
"Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq" jurnalının yeni sayı çıxıb
21.02.20
Hacı Ələmdar Mahirin anım günü
18.02.20
Özbəkistanda “Hər anımız Vətən desin!” adlı şeir müsabiqəsi elan olundu
12.02.20
"Təkrarın tənhalığı”nda "Sevdiyim əsər” – Fərid Hüseynin kitab təqdimatından reportaj
10.02.20
Gülbala Dadaş - “Hər kəsin öz eşqi” kitabı haqqında
07.02.20
Fərid Hüseynin kitablarının təqdimat mərasimi keçiriləcək
05.02.20
Bəsirə Əzizəlinin Muhsin Kadıoğlu haqqında monoqrafiyası çap olunub
05.02.20
İradə Musayeva -  Süleyman Rüstəmi əksinqilabçı adlandıran repressiya qurbanı
03.02.20
Cavanşir Yusiflinin Səlim Babullaoğlu haqqında kitabı nəşr edilib
02.02.20
İradə Musayeva - Bağırovun gizli tapşırığı: “Boynuna qoyuluncaya qədər döyün!”
01.02.20
"Qanun” nəşriyyatında "The Paris Review müsahibələri” adlı kitab nəşr edilib
01.02.20
Rusiya Yazıçılar İttifaqı ilə AYB arasında əməkdaşlıq müqaviləsi imzalanıb
29.01.20
İradə Musayeva - Bağırov bu tərcüməçimizi həbs etmək üçün Stalindən icazə istəmişdi
28.01.20
Fərid Hüseyn - İnsanın unutqanlığı bəzən onun ədalətidi
28.01.20
AYB-nin Gənclər Şurasının “Ulduz”u nəşr edildi
25.01.20
İradə Musayeva - Müstəqil Azərbaycan” sözü dilinizdən çıxmadımı?
25.01.20
Fazil Abbasov - Qanımı süz, şərab kimi...
25.01.20
Əsmər Hüseyn Xan - Onda balaca idik, adımız uşağıydı
25.01.20
Şəhla Aslan Türkiyənin "KonTV" kanalında aparıcılıq edəcək
24.01.20
İradə Musayeva -  Repressiya illərində  tragik həbs situasiyaları...
22.01.20
“Dünya ədəbiyyatı” dərgisinin yeni sayı esse janrına həsr edilib
22.01.20
İlham Əziz - O dünyadan gələn səslər
22.01.20
İradə Musayeva - Repressiya dəhşətləri
22.01.20
Yazıçı-publisist Aqşin Babayevin daha bir kitabı çapdan çıxıb
22.01.20

Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin növbəti kitabı işıq üzü görüb

21.01.20
İradə Musayeva - Kirovun ölümü ilə başlayan cəhənnəm, yaxud repressiyanın 80 illiyi
14.01.20
Gürcüstanda Zəlimxan Yaqubun xatirəsinin əbədiləşdirilməsi təklif olunub
14.01.20
“Təhsil terminlərinin izahlı lüğət”i çap olunub
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.