Gülbala Dada - Qəzəl elə qəzəldir

19.07.13

Söz var ki, sözdür. Söz də var ki, sadəcə sözdür. Söz var ki, deyildiyi andan nəhayətsiz zaman boşluğuna düşüb yox olur. Elə söz də var ki, zaman onu öz çiyinlərinə alıb ta bugünlərə kimi gətirib çıxarır. Şərq ədəbiyyatının günəşi Şeyx Nizami Gəncəvi belə deyir:
Sözü o qədər danışdır ki, sözün sözü tükənsin.
Bu yerdə yadıma Benjamin Volterin bir sözü düşür: “Gördüyün son dərəcə valehedici təsvirləri verə bilmək üçün söz axtarıb tapmaq lazımdır, SÖZ!”
Zamanından və məkanından asılı olmayaraq harda ki, sözdən danışılır, yadıma Molla Məhəmməd Füzulinin “Söz” rədifli qəzəli düşür:
Xəlqə ağzın sirrini hər dəm edər izhar söz,
Bu nə sirrdir kim, olur hər ləhzə yoxdan var söz
Gəlin, bu yerdə bir ləhzə sözün şirinlik məqamına varaq:
Məgər gün eşqi – camından içib, ey şuxi – mehparə,
Dəyər məstanə hər saət o divarə, bu divarə.
Bu hüsnü – mətlənin müəllifi Əbdülhəsən Racidir. O Raci ki, Məhəmməd Füzulinin barmaqla sayılası davamçılarından biridir. Təbrizli Əbdülhəsən Racinin doğum tarixi haqqda təəssüf ki, dəqiq məlumat yoxdur. Bəzi mənbəələrdə bu rəqəm 1831 – ci il kimi, bəzi mənbəələrdə isə 1834 – cü il kimi qeyd olunmaqdadır. Başqa bir mənbəə isə Əbdülhəsən Racinin doğum tarixini 1812 – ci il kimi göstərir. Amma bu məlumatlar tarixi gerçəkliyi özündə əks etdirmir. Onun dünyasını dəyişməsi haqqında hər üç mənbəə eyni faktı təsdiqləməkdədir. Əbdülhəsən Raci müqəddəs Həcc ziyarətindən qayıdanda Qırmızı dənizdə gəminin bütün heyət və sərnişinləri ilə birgə qərq olmuşdur.
Hilali qaşuva ey zülfü qarə kəc baxanın,
Cahanda rast görüm Zülfiqarə tez gəlsün.
Bu beytdən görünür ki, şair “zülfü qarə” birləşməsi ilə “Zülfüqarə” sözündən istifadə edərək uğurlu bir cinas yaratmışdır. Belə beytlərə onun yaradıcılığında tez – tez rast gəlmək olar:
Dağıt o əgri qaşın üstə zülfi - qarə yeri,
Ver indi qeybəti – kübrada zülfüqarə yeri.
Şair bu beytdə də eyni cinasdan istifadə etmişdir. Bu beytlərdə istifadə olunan bədii sənətlər eyni olsa da, mənalar tamamı ilə fərqlidir. Bədii sənət vasitələrindən böyük məharətlə istifadə edən müəllif “yeri” rədifli qəzəldə “yeri” sözünü bir neçə mənada işlətmişdir.
Gedəndə mən sənə qurban, rəqibdən gizlin,
Dalınca gəlməyimə barı et işarə yeri.
Bu beytə nəzər salanda məlum olur ki, Əbdülhəsən Raci “yeri” – deyəndə hansısa yeri və məkanı nəzərdə tutur.
Fəqani – bülbülü gör, bircə xar ilən gülə bax,
Günah səndə deyil, tüf bu rüzigarə yeri.
Verdiyimiz beytə nəzər salanda görürük ki, o, iki misranın içərisində bir neçə uğurlu əməliyyat aparmışdır. Ilk növbədə bülbülün əfqanı və güllə xarın bir – biri ilə yaxın olmasından bəhs edir ki, bu sənət də klassik ədəbiyyatda “tənasüb” adlanır. Ikinci misrada isə “tüf” sözü yerli yerində işlədilir ki, bu da beytə ayrı bir rəngarənglik verir. Şair “yeri” sözündən burda “çıx get” mənasında istifadə edir.
Racinin yaradıcılığında dərin maraq doğuran cəhətlərindən biri də bədii dil xüsusiyyətidir. Şairin yaradıcılığına nəzər saldığımız zaman onun yüksək peşəkarlıqla qələmə aldığı qəzəllərə heyran olmamaq əldə deyil. Əsasən xalq dilində, şifahi nitqdə istifadə olunan sözləri yüksək peşəkarlıqla işlədən müəllif öz dövrünün sənətkarlarından məhz bu xüsusiyyətlərinə görə fərqlənməkdədir.
Razısan, ey könül, əflaka fəqanun çıxsun,
O qədər ahu – fəqan eylə ki, canun çıxsun.
Dedin: “artıqdır, Züleyxa, bu gözəldən Yusif”,
Deyim açsın üzünü, yar, yalanun çıxsun?
Şairin yaradıcılığında məni özünə cəlb edən qəzəllərdən biri də onun “Lalə” rədifli qəzəlidir.
Xəyali – zülfü – rüxsarü – ləbi – ləlinlə, ey saqi,
Mənim könlümdə gəh sünbül bitər, gəh qönçə, gəh lalə...
Bu beytdə də şair çox gözəl bir sənətdən istifadə etmişdir. Şair öz yarının zülfünü(saçını) sünbülə, rüxsarını(üzünü) qönçəyə, ləblərini(dodaqlarını) isə laləyə bənzədir.
Bir məqamı da qeyd edək ki, klassik ədəbiyyatda üç və ya daha bənzətmənin bir arada işlədilməsi sənətinə “ləfhür – nəşr” deyilir.
Əbdülhəsən Raci özü ilə eyni dövrdə yaşayan müasirlərindən onunla fərqlənir ki, o, rahatlıqla bu gün belə başa düşülür və oxunur. Əslində, qəzəl heç vaxt köhnəlmir, sadəcə öz dövrünə uyğun olaraq müasirləşir.

Avanqard.net

Yenililklər
10.02.24
Öz nəğməmlə tək qalmışam indi mən - Höte
08.02.24
Gülnar Səmanın “Sözümüz sözdür-2” kitabı “GlobeEdit” nəşriyyatında çap olunub
01.02.24
Rus poeziyasının Gümüş dövrü - Seçmə şeirlər
01.02.24
Rəşad Səfər - Çığıranlar və çığırmayanlar
29.01.24
“İsveç nəsr antologiyası” ilk dəfə Azərbaycan dilində
29.01.24
Küyülü Nəccari Səid - Olumla ölüm arasında
29.01.24
Qulu Ağsəs haqqında kitab işıq üzü görüb
27.01.24
Natəvana "yaxılan" qara və qırmızı boyalar - Fərid Hüseyn yazır
25.01.24
Mahir N. Qarayev - Qara maskalı qatil
25.01.24
Tanınmış alim Paşa Kərimov vəfat edib
25.01.24
Fərid Hüseyn - Sözümüzü Allaha çatdırana vida
24.01.24
Vaqif Sultanlının “İnsan dənizi” romanı Təbrizdə yayınlandı
16.01.24
"Arşın mal alan" Ankara Dövlət Opera və Balet teatrında nümayiş olunub
16.01.24
Mahir N. Qarayev - Bir dəqiqəlik sükut, yaxud fikirli gördüyüm fikir adamı
16.01.24
Səfər Alışarlı - "Səs" romanı ustalıqla yazılmış əsərdir
16.01.24
Dünyaca məşhur roman Azərbaycan dilində - İlk dəfə
16.01.24
Səlim Babullaoğlu - Düma, Natəvan, xəncər, arxalıq və oyun
14.01.24
Ədəbiyyat İnstitutunda unudulmaz şair Nurəngiz Günə həsr olunmuş tədbir keçirilib
10.01.24
Bu boyda ömrü məhəbbətsiz necə yaşayasan? - Orxan Vəlinin Nahit xanıma məktubları haqqında - Fərid Hüseyn
10.01.24
Bolqarıstanda beynəlxalq festivalda ölkəmizi “Açar” bədii filmi təmsil edəcək
10.01.24
Tanınmış yazıçı, ədəbiyyatşünas Çingiz Hüseynov vəfat edib
10.01.24

"Dünya ədəbiyyatı" dərgisinin "Macarıstan" sayı və "Macar ədəbiyyatı" antologiyası nəşr olunub

26.12.23
Zərdüşt Əlizadə - Qəm-qüssə, kədər şairi
20.12.23
Fərid Hüseyn - Orxan Vəlinin Nahit xanıma məktubları haqqında
18.12.23
İki şair, iki şeir - Mahir N. Qarayev və Sesar Valyexo
18.12.23
Fərid Hüseyn  Bişkekdə Çingiz Aytmatova həsr olunan beynəlxalq forumda iştirak edib
13.12.23
Yun Fossenin Nobel mühazirəsi
11.12.23
2024-cü il üçün Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı Şuşadan Türkmənistanın Anev şəhərinə ötürülüb
11.12.23
Moskvada Əsgər Məmmədovun “Nar dastanı” adlı rəsm sərgisi açılı
11.12.23
Mixail Lermontov - Vəsiyyət    
11.12.23
Tutu Ağayeva - "Gözəgörünməzlər"in görünən və görünməyən tərəfləri
09.12.23
Səlim Babullaoğlu TÜRKSOY tərəfindən təltif olundu
09.12.23
Səlim Babullaoğlu - Allah və vətən aşiqi, böyük şair
09.12.23
Bakıda “Məhmət Akif Ərsoy. Seçmə şeirlər” kitabının təqdimatı olub
05.12.23
Dünya şöhrətli rumın şairəsi Ana Blandiana Bakıya gələcək
05.12.23
Kənan Hacının hekayəsi - Cin qapını bağlayır
05.12.23
Elçin Hüseynbəylinin hekayəsi - Dərs
05.12.23
Yevgeni Rezniçenko - Çağdaş rus poeziyası
30.11.23
Anar Məcidzadə - Canına dərd düşsün, ayrılıq salan
29.11.23
Həmin işıqlı günlər - Cavid Zeynallının yeni hekayəsi
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.