Cavanşir Yusifli-55 - Rüstəm Kamal yazır

24.09.13

Bu gün məşhur tənqidçi Cavanşir Yusiflinin 55 yaşı tamam olur. Avanqard.net ədəbiyyatşunas, professor Rüstəm Kamalın "CAVANŞIR YUSIFLI: ÖMRÜN POETIK SIXLIĞI" yazısını təqdim edir.
 
“Mən ədəbiyyatşünas deyiləm, mən tale adamıyam”
V.Sklovskinin B.Eyxenbayma məktubundan

Cavanşir Yusiflinin ədəbi taleyi ona qardaşı, görkəmli tənqidçi Vaqif Yusiflinin “Cavanşir” adını verən gündən başlayıb. Deməli, Cavanşir düz əlli ildir ki, ədəbiyyatdadır.
Bir neçə yerdə və dəfələrlə demişəm, indi də təkrar edirəm: Cavanşir Yusifli ədəbiyyat haqqında, bədii mətn və əsər haqqında fərqli nəzəri təcrübələr və ənənələr kontekstində düşünə və yaza bilən beş - altı filoloqumuzdan biridir.
Cavanşir mətni (bəzən ”tekst” yazır) çox sevir. Mətnlə davranmağı , işləməyi bacarir.
Onun sevdiyi filoloji mövqe - kontekstinin (estetik, ideoloji ... .) tapılması və mət­nin (R.Bart kimi, o da mətnlə əsəri fərqləndirir) hüdudlarını və “sıxlıq dərəcəsini” göstərməsidi.
Sevdiyi şairlərin (Nəsimi, Ə.Kərim...) yaradıcılığına Tınyanov prinsipini -“şeir sırasının sıxlığı” prinsipini tətbiq edir. Cavanşir semantik əlaqələri yalnız qonşu sözlər arasında, sətirdə, beytdə deyil, bütövlükdə şeirin simmetrik yerləri arasında da aparır.
Çağdaş poeziyamızın istedadlı nümayəndələrinə həsr olunmuş məqalələrini xatırlamaq və gözdən keçirmək kifayətdir. Poeziya haqqında ən yaxşı yazanlardan biridir Cavanşir.
Onu poeziyada “dilin arxa planı” maraqlandırır. Onu yaxın-uzaq sətirlərin, obrazların gizli əlaqələri, mənalar mübadiləsi və s. maraqlandırır.
Cavanşirin bütün cəhdləri XX əsr Azərbaycan poeziyasının iyerarxiyasını anlamağa yönəlib. Yazılarından və söhbətlərindən gəldiyim qənaət budur: bu ədəbiyyatda hər kəsin yerini gözəl və dəqiq bilir.Və heç vaxt ölçü həddini itirmir.
Onun sevimli şairlərini mən də tanıyıram.”Əli Kərim xəstəliyi “ ilə məni də yoluxdurdu. Sağ olsun. Azərbaycanın bir böyük şairinə mən də “yaxınlaşa” bildim. Əli Kərimə həsr olunmuş ağıllı kitabına kiçik bir söz də yazdım...
Cavanşir janrından asılı olmayaraq, bütün əsərlərə poeziya bucağından baxır. Onun üçün poetika poeziya haqqında elmdir. Cavanşir hətta klassik Azərbaycan komediyalarını poeziya kimi araşdırır.
Cavanşirin şairliyindən də xəbərim var. İlk dəfə bir neçə şeirini bir soyuq qış axşamı “ Baksovet”də bir kafedə oxumağı da yadıma gəlir. Bu şeirləri oxuyandan sonra ağlıma gələn ilk nəzəri qeydlər bunlar oldu: Bu şeirlərdə məna obrazla kəsişmir- daha doğrusu, hansısa sürreal bucaq altında kəsişir. Bəzən predmetin mənası və simvolik obrazı arasında əlaqəni pozur. Cavanşirin poetik mətnlərində (N. Sarrotda olduğu kimi) vahid obyekt yoxdur, fraqmentlərə- “kubiklərə” (məsələn, “Lal” şeiri) bölünür və hər birinin şəffaf süjeti var...
O, Azərbaycan poeziyasını struktur baxımdan təşkil olunmuş vahid süjet kimi anlamağa, araşdırmağa çalışır...
Fikrimcə, Azərbaycanda filoloqları və milli oxucuları iki yerə bölmək lazımdır: Mirzə Fətəlini oxuyanlara və oxumayanlara.
Cavanşir Mirzə Fətəlini mükəmməl oxuyub. Namizədlik və doktorluq dissertasiyalarını Azərbaycan komediyasının poetikasına həsr edib. Komediya, gülüşün poetikası, M.F.Axundov dramaturgiyası isə əslində realizmi, realist təfəkkür tarixini, etnik varlığı ifadə tərzini anlamaq istəyidir. Mirzə Fətəlini isə dönə-dönə oxumaq və ona qayıtmaq gərək- “bir çox düyünlü nöqtələr məhz onun bədii və nəzəri irsində özünə yer tapır” (C.Yusifli).
Cavanşir Azərbaycanın filoloji məkanında sevdiyim, inandığım insandır. Mən yazılarımı ona baxıb yazıram. Onun baxışlarını həmişə üzərimdə hiss edirəm. Tam səmimi deyirəm
Haydı, qardaşım, irəli ! Filoloji fikrimizin inkişafı naminə, yürüyəlim!

Yenililklər
05.11.18
İlahiyyat İnstitutunda “Hərəyə bir kitab” adlı sosial aksiyaya start verilib
05.11.18
Nəriman Nərimanovun “Bahadır və Sona” fransız dilində
05.11.18
Cəmşid Cəmşidovun tərcüməsində Antonio Tabukkinin əsəri çap olundu
05.11.18
“Ulduz” jurnalının oktyabr sayı işıq üzü görüb
03.11.18
“YAZI” ədəbiyyat dərgisi çapdan çıxdı
02.11.18
Professor Asif Hacıyevin “XX əsr ədəbi düşüncələr tarixi” kitabının təqdimatı olub
02.11.18
Vaqif Səmədoğlunun Polşada nəşr olunan kitabının təqdimatı keçirilib
02.11.18
Prezident Azərbaycan dili ilə bağlı Fərman verdi
01.11.18
Con Steynbekin gənc yazıçıya məktubu
01.11.18
“XVI əsr Azərbaycan ədəbiyyatının Bağdad ədəbi mühiti: Ruhi Bağdadi” kitabı nəşr edilib
01.11.18
Əjdər Tağıoğlunun “Moisey Xorenatsi anonim keşiş müəllifdir” kitabı çap olunub
31.10.18
Şostakoviçin xatirələri 1 - Milli incəsənət
31.10.18
Noyabrda Musiqili Teatrda maraqlı səhnə əsərləri təqdim olunacaq
31.10.18
“Ustad”ın 22-ci sayı işıq üzü gördü
31.10.18
Antonio Ferrara - Çay – Futbol Meydançasıdır IV
30.10.18
Nicat Azər - Lopa qar
30.10.18
Azərbaycanlı yazıçının kitabları Rusiyada nəşr olunub
30.10.18
“Metafizika” jurnalı beynəlxalq impakt faktorlu indeksdə qeydiyyata alınıb
30.10.18
Aygun Sadiq - Ətrafı dərk etmək: Zehnimiz informasiyanı hansı tərzdə depolayır?
30.10.18
Stiven Kinq yeni kitabının anonsunu verib
29.10.18
Əli Kərimin qonaqlığı və  Mərkəzi Komitənin məzəmməti
29.10.18
“Azərbaycan” jurnalının növbəti sayı işıq üzü görüb
29.10.18
Nicat Həşimzadə - İmperiyaların yaranışı, çöküşü və vətəndaş mövqeyi
29.10.18
Müasir gerçəkliklərimiz şair gözü ilə
29.10.18
“Şahanənin nağılı” təqdim edildi
26.10.18
Nicat Həşimzadə - Ölümsüzlük axtarışı – Gilqameş və biz
26.10.18
Əli Şamil - Bakıda repressiya qurbanı olan özbək türkoloqu
26.10.18
Azad Qaradərəlinin “Renesans həsrəti” 2 kitabı çap olunub
26.10.18
Gənc dramaturqlar bir araya gələcəklər
26.10.18
Moskvada Müslüm Maqomayevin xatirəsi anılıb
25.10.18
Sabir Rüstəmxanlının “Astar” adlı yeni kitabı çıxdı
25.10.18
Bulgaristan’da Müslüman-Türk Katliamları ve Asimilasyon Hareketleri
25.10.18
Anar Müşfiqin ehtimal olunan qalıqlarının tapılmasından danışdı
25.10.18
"Lütfi Zadə və Eynşteynin nəzəriyyələri yeni ədəbi cərəyan yaratmama yardımçı oldu” - MÜSAHİBƏ
25.10.18
Görkəmli dramaturq Hüseyn Cavidin xatirəsi yad olunub
24.10.18
“Metafizika” jurnalının 3-cü sayı nəşr olunub
24.10.18
Ənvər Məmmədxanlının romanı Türkiyədə nəşr olunub
24.10.18
Hüseyn Cavid - Dodaq-dodaqda öpüşdükcə xеyli söz vеrdin
24.10.18
Əbülfəs Qarayev Mikayıl Müşfiqin meyitinin qalıqlarının tapılması ilə bağlı iddialara münasibət bildirib
23.10.18
Süleyman Rüstəmin Rus işğalına yazdığı poema
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.