Rasət Pirisoyu - Dilimizin böyük şairi

25.09.13

    Ələkbər Salahzadə gözəl şairdir.
    Ələkbər Salahzadə Azərbaycan şairdir.
    Ələkbər Sadahzadə Azərbaycan dilinin şairidir.
    Ələkbər Salahzadənin şerilərinin ardınca düşüb Azərbaycan dilinin elə qatlarına gedib çıxmaq olar ki, o qatlara yalnız şerlə gedib çıxmaq mümkündür.

Amma bu yolla Azərbaycan xalqını nişan verən heç bir dərdə, ağrıya, sevincə, aldanışa, uğura, uğursuzluğa gedib çıxmaq mümkün deyil. Amma Ələkəbər Salahzadənin şerlərində dərd də var, ağrı da, sevinc də, aldanış da, uğur da, uğursuzluq da...
Amma bütün bunlar hamısı ilk növbədə dillə ünsiyyətdən yaranmış dərddir, ağrıdır...  Bu dərd, ağrı konsepsiyadan, dünyabaxışdan, fikir axtarışlarından gəlmir
Ələkbər Salahzadə hər şeyi dillə ünsiyyətdən alır.
Bəzən mənə elə gəlir ki Ələkbər Salahzada nə yazırsa, bunu Azərbayjan dilini gözəlliyi naminə edir. Azərbaycan dili heç bir şairdə Ələkbər Salahzadənin poeziyasında olduğu qədər ifadəli, obrazlı, əlvan görünmür.    Ələkbər Salahzadə poeziyası yalnız dilnən ünsiyyətdə olan bir şairin poeziyasıdır. Dil Ələkbər Salahzadə üçün hər şey deməkdir.
Deyirlər, dil şairlərin vətənidir. Bu mənada Ələkbər Salahzadə öz vətəninin ən böyük vətəndaşıdır.     
    Ələkbər Salahzadə Azərbaycan dilini Azərbaycanın bütün böyük şairlərindən, Məhəmməd Füzulidən, Aşıq Ələsgərdən, Əli Kərimdən, Səməd Vurğundan, Rəsul Rzadan, Ramiz Rövşənədən, Vaqif Səmədoğlundan, Mirzə Ələkbər Sabirdən daha yaxşı hiss edir. Dillə ünsiyyətə görə Ələkbər Salahzadə poeziyası əvəzsizdir. Ələkbər Salahzadə Azərbaycan dili ilə bağlı  poetik axtarışlarında fövqəladə istedad nümayiş etdirir.
    Amma Ələkbər Salahzadə Azərbayan xalqının ictimai, siyasi və mənəvi axtaraışdarında  demək olar ki,  iştirak etmir. Bu mənada Ələkbər Salahzadənin şeri dünən də yazıla bilərdi, bu gün də. Bu şeirləri sabah da yazmaq mümkündür.  Ələkbər Salahzadənin şerlərində  Füzuli şerlərindəki  islam, Mirzə Ələkbər şerlərindəki XX əsr,  Səməd Vurğun şerlərindəki xoşbəxt Azərbaycan yoxdur.
    Ələkbər Salahzadənin şerilərində,  vaxt demək olar ki,  iştirak etmir. Ələkbər Salahzadənin şerlərində vaxt möhrü yoxdur.    
Ələkbər Salahzadənin şerlərində mühit də iştirak etmir. Ələkbər Salahzadənin yaradıcılığı  Azərbaycan xalqına  özünü axtarmağın qadağan olunduğu bir vaxtda meydana çıxan unikal ədəbi hadisədir.
Eyni hadisə bu gün İran Azərbaycanında baş verir. Lakin İran Azərbaycanında  Ələkbər Salahzadə şeri yoxdur.
    Ələkbər Salahzadə bir şairin dillə bağlı edə biləcəyindən daha artıq iş görüb. Ələkbər Salahzadənin Azərbaycan xalqının axtarışlarında iştirak etməməsi onun günahı deyil, bu vaxtın, zamanın, dövrün  günahıdır. Həm də xüsusi izaha ehtiyacı olan bir  hadisədir.    
     Məhz dilin şairi olması  Ələkbər Salahadəyə bir çox şairlərin getdiyi yolu getməyə imkan vermədi. Bu həm də Ələkbər Salahzadə ilə dövr arasında hər hansı ziddiyyətin yaranmasının qarşısını aldı. Ələkbər Salahzadə Azərbaycan sovet ədəbiyyatında bəlkə də yeganə şairdir ki, proqramlaşdırılmış  ədəbiyyatın yaradılmasında iştirak etməyib. O, öz poeziya  proqramı ilə ilə işləyib. Bu Ələkbər Salahzadə poeziyasının həm xoşbəxtliyidir, həm də bədbəxtliyi.
Ələkbər Salahzadənin poeziyası formasına görə Orta əsrlər poeziyası ilə ziddiyyt təşkil etsə də, sözlə  davranışına görə Ədləkbər Salahzadə  Orta əsr şairlərinə daha çox bənzəyir.  Dilin şairi olduğuna görədir ki, Azərbaycanın mənəvi həyatında, ictimai axtarışlarında, eləcə də Azərbaycan ədəbiyyatında böhran yarandığı indiki məqamda Ələkbər Salahzadnin yaradıcılığında bu böhran nəzərə çarpmır. Bu faktın özü çox maraqlı hadisədir.
Çünki bu böhranın dilə dəxli yoxdur. Bu təkcə Ələkbər Salahazadə poeziyası ilə bağla məsələ deyil. Əslində Azərbaycanın bütün sahələrində özünü göstərən böhran DİL şairlərinin heç birində özünü göstərmir.
Ümumiyyətlə, Azərbacanın sovet dövrünün ədəbiyyatı haqqında bizim təsəvvürlərimiz birtərflidir. Biz bu ədəbiyyatın mahiyyətini  ona görə açmaq iqtidarına deyilik ki, Azərbaycan ədəbiyyatı bizə Azərbaycan ədəbiyyatı kimi tanış deyil.  Biz  bu vaxta qədər  Azərbaycan ədəbiyyatını  şərq ədəbiyyatından, eləcə də sovet ədəbiyyatından  ayıran cəhətləri müəyyənləşdirə bilmədiyimiz üçün bizdə Ədəbiyyatı qiymətləndimə mexanizmi  axıra qədər işlənməyib, biz bu işi hələ ki görə bilməmişik.
Elə buna görə də biz meydana çıxan hər hansı ədəbi məhsula miyana,  ümumi,  ədəbi dəftərxanaçılığın   illər uzunu işləyib hazırladığı  cavablar veririk və bu da istedadın mahiyyətini aydınlaşdırmaq baxımından  heç nəyə yaramır. Bu ona görə belədir ki, biz  əbiyyatımızı  ədəbiyyatçı kimi araşdırsaq da,  Azərbaycan ədəbiyyatçısı kimi araşdırmırıq. Biz Aərbaycan ədəbiyyatında azərbaycanlının necə boy atdığıyla   marqlanmırıq,  bizim üçün maraqlı olan insan  mücərrəd insandır, elə bil bu insanın  yeri, yurdu yoxdur, bu insan boşluqda yaşayır.
 Elə buna görədir ki, biz 60-cı iilər poeziyasını yalnız bir tərəfli öyrənmişik. Bu gün Ələkbər Salahzadənin "Ulduz"u məhz buna görə oxucular arasında  uğur qazana bilmir.
Ələkbər Salahzadənin "Ulduz"u daha çox 60-cı illər, daha döğrusu, Ələkbər Salahzadə prinsipləri ilə  işləyir. Ələkbər Salahzadəyə elə gəlir ki, ədəbiyyatı qiymətləndirimənin ən doğru ölçüləri 60-cı illər poeziyası üçün xarakterik olan ölçülərdir.
Əslində dildən fantastik obrazlar ala bilən Ələkbər Salahzadə kimi istedadların  ən güclü tərəfi olan bu amil,  həm də onların ən ən zəif tərəfidir.  
     Maraqlıdır ki, oxucu Ələkbər Salahzadənin timsalında çılpaq obrazlılığı  qəbul etmədiyini təkrar-təkrar nümayiş etdirir. Ələkbər Salahzadə  elitar mühitdə nə qədərə çox tanınırsa, oxucular arasında bir o qədər az tanınır.  Azərbaycan oxucusu  üçün obrazlılıq vaxtla, mühitlə,  tarixlə  bağlı olanda   maraq doğurur  və obrazlılığın əhəmiyyəti oxucu üçün  bu halda meydana çıxır.
Çox güman ki, Ələkbər Salahzadə Azərbaycan əbədiyyatı tarixində dilin böyük şairi kimi qalacaq. Dil yaşadıqca,  Ələkbər Salahzadə də yaşayacaq.
     Mən Azəraycan ədəbiyyatında nə vaxtsa Ələkbər Salahzadə qədər dili  hiss edən, dillə xoşbəxt olan, bütün axtarışılarını dillə ünsiyyətdə quran ikinci şair yaranacağına inanmıram.

P.S.  Ələkəbər Salahzadənin ölümü  məni də  sarsıtmışdı. O vaxt  mən  bu yazını  mətbuata çıxarmaq üçün çox axtardım. Tapa bilmədim. Amma bu gün arxivimi nəzərədən keçirərkən, qəfildən  yazılarımın arasından  qarşıma çıxdı.  Mən bu yazını  nə vaxt yazmışam, yadımda deyil. Yazının bir yerində Ələkbər Sadahzadənin redaktorduğu ilə  çıxan «Ulduz» jurnalından  söhbət gedir.  Görünür  yazı da elə  o vaxtlar yazılıb.  
Amma mən Ələkbər  Sadahzadənin   «Ulduz» jurnalına nə vaxt  başçılıq etdiyni də xatırlamıram.
Elə bilirəm yazını oxuculara təqdim etməyə dəyər. Mən yazının  nöqtəsinə,  vergülünə toxunmadan  oxuculara  təqdim edirəm.

Avanqard.net

Yenililklər
13.06.24
“Divanü lüğat-it-türk”ün II və III cildləri nəşr olunub
13.06.24
“Ulduz” jurnalının may nömrəsi çap olunub
13.06.24
Azərbaycanda aparıcı teatrların siyahısı təsdiqlənib, işçilərin maaşları artırılıb
05.06.24
Özbəkistanlı şairlərin şeirləri Azərbaycan dilinə tərcümə edilərək nəşr olunub
05.06.24

Qulu Ağsəs haqqında yeni kitab çap edilib

24.05.24
Kino şirkətlərinə yeni imkan: post-prodakşna dəstək
22.05.24
Kənan Hacı - Salman Mümtaz Leninə nə deyəcəkmiş?
22.05.24
2024-cü ilin Ədəbiyyat üzrə Beynəlxalq Buker Mükafatının qalibi məlum olub
21.05.24
Professor Edmund Herziq: Nizami Gəncəvinin əlyazmalarının vahid kataloqu üç dildə nəşr ediləcək
21.05.24
Azərbaycanda iki teatrın adı dəyişdirilir və işçilərinin maaşı artırılır
20.05.24
“Linqvistik nəzəriyyənin əsasları” kitabı nəşr olunub
20.05.24
Hüseyn Arifin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə “Arxada qalan illər” adlı kitab nəşr edilib
20.05.24
Fransada azərbaycanlı rəssamın fərdi sərgisi keçirilib
15.05.24
Ülvi Babasoyun “Ədəbiyyatda postmodernizm: oyun estetikası” kitabı təqdim olunub
09.05.24
Həcər Atakişiyeva - Məhəmməd Füzulinin poeziyasının dili və üslubi xüsusiyyətləri
06.05.24
Həmid Herisçi: Öz adıma ədəbiyyat müharibəmi bitirdim
06.05.24
Kino Agentliyi “Qızılalma” Festivalında mükafata layiq görüldü
06.05.24
Kino ictimaiyyəti narahatdır: 38 nömrəli qərar ləğv olunacaqmı?
04.05.24
Cahid Camal “Xalq Əmanəti” layihəsinin 24-cü nəşrində
03.05.24
Gülnar Səma - Ramil Mərzilinin “Qadağan olunmuş şeirlər”i
03.05.24
Asif Rüstəmlinin “Cümhuriyyət məfkürəsi” kitabı çap olunub
03.05.24
Azad Qaradərəli - Şəhid toyu
02.05.24
ARKA-nın Apellyasiya Komissiyası müraciətlərlə bağlı qərar verdi
02.05.24
“Əlyazma abidələri: ənənə və müasirlik” kitabı çapdan çıxıb
02.05.24
Məşhur yazıçı Pol Oster vəfat edib
02.05.24
Azərbaycanlı alimin beynəlxalq konqresdə məruzəsi dinlənilib
02.05.24
Türkiyənin bütün bölgələrində Azərbaycan Mədəniyyət Günləri keçiriləcək.

01.05.24
Orhan Aras - Bedirhan Ahmedov: Yorulmaz Bir Bilim Adamı...
01.05.24
Cavanşir Yusifli - Gənc şairlərə məktub - Sözün ayağı dəyməyən yerlər
01.05.24
Türkiyədə Məhəmməd Füzuliyə həsr olunan beynəlxalq konfrans keçiriləcək
01.05.24
Nar ağacı - Kənan Hacının yeni hekayəsi
30.04.24
Ömür gəlib keçər, qalan əməldir
29.04.24
Qulu Ağsəs - 55
29.04.24
 Yazıçı Eyvaz Zeynalovun “Nadir şah” romanı nəşr olunub
26.04.24
Mahir N. Qarayev - Mənə o dünyanı göstər, İlahi
25.04.24
Bakıda Çingiz Aytmatovun abidəsinin açılış mərasimi
25.04.24
Abbasqulu ağa Bakıxanovun “Riyazül-qüds” əsəri nəşr olunub
25.04.24
Mədəniyyət Nazirliyi “Nəşrlərin satın alınması müsabiqəsi”ni elan edir
24.04.24
Azərbaycanlı rejissorun ekran əsəri Kann Film Festivalının qısametrajlı filmlər müsabiqəsinə seçilib
24.04.24
IV Kitabqurdu Müəllimlərin Oxu Marafonu elan edilir
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.