İbrahim Nəbioğlu - Kamal Abdulla, İrfan Ülkü və Borxes
02.10.13

İstanbul

Keçən həftə Bakıdaydım. Qulu Məhərrəmlinin anasının vəfat xəbərini eşidincə Elçin Şıxlı və Arif Əliyevlə dostumuzun acısını bölüşməyə getdik. Yas mərasimində Kamal Abdulla ilə qarşılaşdıq. Bir az söhbətləşdik – ortaq dostlardan, həyatımızda iz buraxanlardan…

Onunla 1990-nın əvvəllərində tanış olmuşduq. O vaxtlar AzTV-də hazırladığı “Azərbaycan dili”, “Qoşma” proqramları o vaxtkı gənc nəslin formalaşmasında müstəsna rol oynamışdı. Bəzən şəhərin mərkəzindəki ofisinə ziyarətinə gedirdim. Hər şeyi ilə fərqlənirdi – masasındakı kitabları, mütaliəsi, intellekti ilə. Filoloq olduğu halda namizədlik dissertasiyasının adı “Sintaktik paralelizm” idi, sanki “Kitabi Dədə Qorqud”un dilini deyil, qeyri-Evklid həndəsəsini araşdırmışdı. Müəllimim və elmi rəhbərim akademik Azad Mirzəcanzadə ilə xoş münasibətləri var idi. İllər sonra birlikdə yazdıqları “Bakı Slavyan universitetində mühazirələr” kitabı olduqca dəyərlidir mənim üçün.

2005 və 2006-cı illərdə Kamal Abdulla ara-sıra İstanbula gəlirdi. Bəzən mərhum dostumuz İrfan Ülkü və Kamal Abdulla ilə Arnavutköydəki balıqçı restoranlarına gedər, gec saatlara qədər söhbətləşərdik. Belə görüşlərdən sonra İrfan hər dəfə mənə “Yahu, Kemal Beyin sohbetlerinden sonra ben 10-15 köşe yazısı yazıyorum” deyirdi.

Türk milliyyətçilərinin yayın orqanı olan “Orta Doğu” qəzetinin köşə yazarı, gözəl şair, onlarla kitabın müəllifi, Azərbaycan sevdalısı idi İrfan Ağabey. 2006-cı ildə Ötüken nəşriyyatında “Eksik El Yazması” çıxanda Kamal Abdulladan çox İrfan Ülkü sevinir, öz kitabı kimi dostlara hədiyyə edirdi.
İrfan İstanbulda, Emirganda, mənzildən çox kitabxanaya bənzəyən evində tək yaşayırdı. Deyirdi Azərbaycanda öləcəm, “sözünü də tutdu” – 2008-də Bakıda qəfil vəfat etdi. Balkonundan görünən tarixi Emirgan məzarlığında dəfn etdik İrfanı…

Qum saatlarını, xəritələri, əlyazmaları, Ezopu, Şirazı, İsfahanı, kitabxanaları, tanqonun şəhvət qoxan ritmini, aynaları, labirintləri sevən insanlar Borxesi sevərlər. Argentinalı şair, yazıçı, tərcüməçi, gözlərinin qaranlığını sonsuz xəyal gücü ilə aydınlandıran, kitabları bir nəfəsə oxunan, yazı üslubu, texnikası ilə ədəbiyyata yeniliklər gətirən Xorxe Luis Borxes. Doğulduğunda zəif olan görmə qabiliyyəti yaşı irəlilədikcə tamamən itdi. Gerçək dünyadan qopunca xəyal gücü artdı, real dünyadan nağıllar aləminə keçdi – “Biz korlar qədər varolmanın dərinliyini kimlər görə bilir?”

Cənnəti bir kitabxana kimi təsvir etmişdir Borxes. “Çoxları yazdıqları kitablarla fəxr edir, mən isə oxuduqlarımla” desə də, yazdıqları şeirlər, hekayələr milyonların ədəbiyyata, kitaba baxışını dəyişdirmiş, çağımıza silinməz damğa vurmuşdur.

Borxes o zamankı Latın Amerikasının Sovet rejiminə olan heyranlığını anlamaqda çətinlik çəkirdi. 1970-ci illərdə radikal sağ cərəyanlara qapılaraq Pinoçet, Videla kimi diktatorlara pərəstiş etməyə başladı, İspaniyaya gedərək general Frankonun əlini sıxdı. İsveç Akademiyasının liberal üzvləri bunu ona bağışlamadılar və Borxes son nəfəsinə qədər Nobel mükafatının bircə addımlığında qaldı. Nobeli vermədilər, amma o, Nobel laureatından daha böyük şöhrət oldu.

Borxes irlandiyalı pilot və araşdırmaçı Con Dana (John Dunne) olan heyranlığı nəticəsində ədəbiyyata kvant fizikasının elementlərini gətirdi. O, bəzi hekayələrini Danın zaman konsepsiyası, yəni “gerçəkləşən yuxular” fenomeni üzərində qurmuş bir dahidir. Dostum Arif Əliyevin bu yaxında oxuduğum “Son çağrı” romanında keçmiş, bu gün və gələcəyi ustalıqla “sarmaş-dolaş” etməsi də bu dərin düşüncənin məhsuludur. Tomas Eliotun yazdığı kimi – “Keçmiş və bu gün/Gələcəkdə olacaq güman ki/Keçmişdə baş verdiyi kimi gələcəyin”…

“Yarımçıq əlyazma” bir Borxessevərin əsəridir. Dünya ədəbiyyatının ən böyük mistifikatorundan sonra Kamal Abdullanı oxumaq, onun sufizmi ilə təmas etmək təsviredilməz bir həzdir. Borxes “Yeddi gecə” hekayəsində Goethenin “Yaxındakı hər şeyin uzaqlaşdığını” xatırladaraq, insanın axşamın alacaqaranlığında hər şeyin sanki uzaqlaşdığı hissinə qapıldığını yazır. Borxesin gördüyü dünya artıq görünməz olmuşdur. Onu oxuyanda hər şey həm uzaqlaşır, həm də yaxınlaşır. Axşam çökən alacaqaranlıq kimidir Borxes. “Bəlkə də bu dünyada bizim insan olaraq həyatımız gecə vaxtı ekvator ormanında səssizcə irəliləyən bir aslanın beynindən keçənlərdir” – Ədəbiyyat ormanının Tarzanıdır Borxes…

Bir İstanbul axşamında İrfanla mən postmodernizmin usta yazarlarından olan Kamal Abdullanın Borxes variasiyalarına qulaq asırdıq kirimişcə… /ayna.az/

Yenililklər
09.12.23
Səlim Babullaoğlu TÜRKSOY tərəfindən təltif olundu
09.12.23
Səlim Babullaoğlu - Allah və vətən aşiqi, böyük şair
09.12.23
Bakıda “Məhmət Akif Ərsoy. Seçmə şeirlər” kitabının təqdimatı olub
05.12.23
Dünya şöhrətli rumın şairəsi Ana Blandiana Bakıya gələcək
05.12.23
Kənan Hacının hekayəsi - Cin qapını bağlayır
05.12.23
Elçin Hüseynbəylinin hekayəsi - Dərs
05.12.23
Yevgeni Rezniçenko - Çağdaş rus poeziyası
30.11.23
Anar Məcidzadə - Canına dərd düşsün, ayrılıq salan
29.11.23
Həmin işıqlı günlər - Cavid Zeynallının yeni hekayəsi
29.11.23
Musiqili Teatr dekabr repertuarını təqdim edib
29.11.23
Pyes müsabiqəsi qaliblərinə mükafatlar təqdim olunub
29.11.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fonduna yeni prezident təyin olunub
28.11.23
Xuana İnes de la Krus - Günah keçisi kimi görürsünüz qadını
28.11.23
Mahir N. Qarayevdən iki şeir
23.11.23
Fəxri Uğurlu - Uzaqda təkbaşına dolaşan qəhrəmanlar
22.11.23
Kanadada “Yeddi gözəl” musiqi qrupunun konserti keçirilib
22.11.23
Fərid Hüseyn XIV İstanbul Beynəlxalq Ədəbiyyat və Şeir Festivalında iştirak edir
22.11.23
Bakıda Mədəniyyət və Yaradıcı Sənayelər Forumu keçiriləcək
22.11.23
Vaqif Sultanlının “İnsan dənizi” və “Ölüm yuxusu” romanları İngiltərədə yayımlanıb
22.11.23
Elnarə Qaragözova - Ali diqqət və rəğbətin dəyişməz ünvanı: Yusif Səmədoğlu
22.11.23
"Nobel mükafatına aparan yolun dərsləri: mif, reallıqlar, uğurlar və çağırışlar" beynəlxalq elmi konfrans keçirilib
22.11.23
Fərid Hüseynlə kürdəmirli oxucuların görüşü olub
06.11.23
"Mədəni diplomatiya vasitəsilə əlaqələr quraraq müxtəlif sivilizasiyaları bir araya gətirdik"
04.11.23
Astanada “Yıldız Sarayı Foto Kolleksiyasında XIX Əsr Türk Dünyasının Mədəni İrsi” adlı sərgi təşkil olunub
04.11.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun və Türk Akademiyasının rəhbərliyi Qazaxıstanın Xarici İşlər naziri ilə görüşüb
01.11.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu Bern şəhərində qədim türk yazılarına həsr olunmuş sərgi açıb
31.10.23
Türkiyə Respublikasının 100 illiyi İsveçrənin Bern şəhərində qeyd olunub
27.10.23
“Netflix” “The Crown” serialının son sezonunun ilk treylerini yayımlayıb
27.10.23
Özbəkistanda Yusif Vəzir Çəmənzəminli adına Azərbaycan mədəniyyəti və ədəbiyyatı Mərkəzi açılıb
27.10.23
Bədirxan Əhmədli - Akademik Kamal Talıbzadənin portret cizgiləri üzərinə
27.10.23
Türkiyədə XX əsr Cənubi Azərbaycanda ədəbi prosesin önündə gedən şəxsiyyətlərdən bəhs edən kitab çap olunub
27.10.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu Haaqada yubiley tədbirləri keçirib
26.10.23
Varşavada “Polşa və Türk Dünyası” mövzusunda konfrans keçirilib
25.10.23
Elman Cıvıroğlu - İbranice ve Ortak Türk Dili
25.10.23
İstanbulda görkəmli xanəndə Məşədi Məhəmməd Fərzəliyev haqqında kitabın təqdimatı olub
25.10.23
“Ulduz” jurnalının 650-ci yubiley nömrəsi işıq üzü görüb
25.10.23
Yazıçı-tərcüməçi Nəriman Əbdülrəhmanlı Qazaxıstanın “Dostluq” ordeni ilə təltif olunub
25.10.23
Osip Mandelştamın yaradıcılığına həsr olunmuş poeziya gecəsi keçirilib
25.10.23
Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyətinin yaradılmasının 100 illik yubileyinə həsr olunmuş tədbir keçirilib
20.10.23
Qars Kafkas Universitetində “Heydər Əliyev və Türkiyə” adlı multidisiplinar beynəlxalq elmi konfrans keçirilib
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.