Etimad Başkeçid - Alçaldılmışlar və sındırılmışlar
28.10.13

Məşədi, belim sınıbdır, bir abbası da verəcəksən!
                                                                         Ü. Hacıbəyli
 
Mentalitetimizi ifadə eləyən alleqorik, gözəl ata sözlərimiz var, onlardan birində deyilir: Arığın nə işi var qoruqda ki, vurub qıçını sındırırılar.
 
Yox, burdan o məna çıxmır ki, kökün qıçındakı piy qatı amortizasiya verir deyə o, zərbəyə daha dayanıqlıdır. Mentalitet şeytan xislətlidir – təfərrüatlarda gizlənir. Atalarımız demək istəyir ki, qoruq kök-gombul adamların oylağıdır, arıqların yeri deyil. Arıqlar xüsusilə qorunmayan yerlərdə bəslənməli, adət-ənənədən və mental dəyərlərdən muğayat olmalı, köklərin daha da yağlanması və piylənməsi olayına xor baxmamalıdır.
 
Əksərən xor baxmırlar da. Bibliyada Musa peyğəmbər aclıqdan və səfalətdən əziyyət çəkən camaatın könlünü belə alır: «Tanrı səni aclığa düçar edərək bildirmək istəyir ki, insanı yaşadan təkcə çörək deyil, həm də Tanrının irad etdiyi sözlərdir». Yəni xoşbəxt olmaq üçün maddi rifah onsuz da yetərli deyil, siz daha çox ruhi qidanın və mənəvi məmnuniyyətin dərdini çəkin.
 
Zəruri qeyd: mən burada bizim zənginlər haqqında danışmayacağam. Çünki öz mütləq çoxluğu etibarilə bu elə bir zümrədir ki, onu yalnız faunanın bir hissəsi kimi nəzərdən keçimək olar.
 
Bəli, insanların çoxusu öz kasıblığını birtəhər həzm eləyə bilir, qüruruna nə gəldi yedirmir, adamlığını və mərifətini can boğaza yığıldığı ana kimi qoruyur, ruhi qidanın və mənəvi məmnuniyyətin peşinə düşür. Bəzilərinə isə tamah güc gəlir, gözlərdən oğurlanıb qoruğa dalmaq istəyirlər, qol-qıç sınır, sınıqçıların müştərisi çoxalır.
 
Ancaq bir var adamın qolu-qıçı sına, bir də var özü.
 
Bəziləri sınanda səsi məmləkəti başına götürür, yüzillik palıd ağacı kimi inilti-nərilti ilə yıxılır, bəziləri qrafit kimi kirimişcə ovxalanır. 
 
«Sınmış insan» ifadəsi sadəcə metafora deyil – sınmış adam gözünün odu alınmış, sanki somnambula vəziyyətində gəzib-dolaşan, bütün həyat impulslarını Qara dəlik kimi yox edən bir məxluqdur. Ən maraqlı yaltaqlar, qabiliyyətli kombinatorlar, istedadlı işverənlər və üzəduranlar bu məxluqların sırasından çıxır.
 
Şöhrətli abxaz yazıçısı Fazil İskəndərin «Kazım dayının atı» adlı gözəl bir hekayəsi var. Hekayədə oyur-oyur oynayan, bütün qaçışların mükafatını alan yaraşıqlı bir atdan söhbət açılır. Müharibə vaxtı imiş, bir gün həmin atı cəbhənin ehtiyacları üçün müsadirə edir və iki aydan sonra geri qaytarırlar. Lakin bu artıq həmin at deyil. Onun nəinki cıdıra çıxmağa, heç öz milçəklərini qovmağa belə həvəsi yoxdur. Məlum olur ki, cəbhədə ata yük daşıtdırıblar, arabaya qoşublar, onun yüyrək təbiətinə uyğun olmayan işlər gördürüblər. Uşağın «Bu ata nə olub axı?» sualını Kazım dayı belə cavablandırır: « Onun qürurunu sındırıblar»; «Hansı qürurunu?»; «Aydın məsələdir, at qürurunu…». Artıq qonum-qonşu atı eşşək yerinə işlədir, əvəzində bir qarın ot-ələf verirlər… At da, könüllü-könülsüz, beş eşşəyin işini görür.
 
Qeyd edək ki, bu sadəcə alleqorik hekayə deyil, atlar həqiqətən də sınırlar. O ki, insan ola!
 
Dostoyevskinin «Alçaldılmışlar və təhqir olunmuşlar» romanındakı Makar Devuşkin obrazı Kazım dayının atından çox da fərqlənmir. Özünün təhqiramiz vəziyyətini yaxşı başa düşən Devuşkin bununla barışmaq istəmir, gəl ki, protest üçün canında təpər yoxdur…
 
Ancaq, ədalət naminə, sınmışların hamısını bir gözdə görmək də düz olmazdı.
 
Məsələn, ötən əsrin 40-cı illərində ABŞ-da  «Sındırılmış nəsil» adlanan güclü ədəbi cərəyan formalaşmışdı. Berrouz, Ginzberq, Keruak kimi məşhur təmsilçiləri olan bu ədəbi nəsli əvvəl-əvvəl əxlaqsız, romantik, cəmiyyətin tör-töküntüsü adlandırmaqdan çəkinmirdilər. Cəmiyyətin onları köşəyə sıxışdırmış hakim qaydalarına qarşı çıxdıqlarına, özlərini insan saydıqlarına görə nonkomformist damğası vurulan yazarlar sonda Amerika ədəbiyyatının klassiklərinə çevrildilər.
 
Sındırılmışların belə özəlliyi də var. /kulis.az/

Yenililklər
30.05.20
Səxavət Sahil - Mənəvi qonorar
27.05.20
Kino strukturları Mədəniyyət Nazirliyindən ayrılsın - kino pullarının yeyilməsinin qarşısını almaq yolu...
27.05.20
Elçin İbrahimov - Bir dəfə danışdığımız dil heç zaman unudulmaz!
27.05.20
1918-1920-ci illərdə nəşr edilmiş “Azərbaycan” qəzeti latın qrafikalı əlifbaya transliterasiya olunur
27.05.20
Fəxri Müslüm - Mən ölsəm, içimdən öləcəm
26.05.20
Azərbaycanda Kino Şurası yaradıldı
14.05.20
Qafqaz Albaniyası abidəsi biganəliyin qurbanı olub
14.05.20
“Azərbaycan coğrafi adları ingilis dilində” kitabı nəşrə hazırlanır
14.05.20
Əlyazmaların elektron kitabxanasının yaradılması işi davam etdirilir
12.05.20
Rumıniyalı məşhur şairin kitabı Bakıda nəşr edildi
12.05.20
Dünya ədəbiyyatına dair fundamental əsər
12.05.20
Azərbaycan Milli Ensiklopediyasının 9-cu cildi nəşr edilib
12.05.20
Türkiyədə hər biri 500 illik tarixə sahib iki ədəd "İncil" tapılıb
11.05.20
Mərahim Nəsib - Sinif yoldaşım intihar edəndə sevdiyim qız nişanlandı
11.05.20
Fəxri Müslüm - Söhrab Tahirin əziz xatirəsinə
07.05.20
“Ulduz” jurnalının Məhəmməd Hadiyə həsr edilə xüsusi buraxılışı çap edilib
07.05.20
Fərid Hüseynin miniatür şeirlər kitabı çap olunub
07.05.20
Azad Qaradərilidən yeni ktab: “Qadağan zonası”
07.05.20
Rəbiqədən yeni kitab:“Çətirlərin qiyamı”
13.04.20
SURDO TV internet kanalı fəaliyyətə başladı – VİDEO
10.04.20
Mucru.art fəaliyyətə başladı
27.03.20
Nərimanov irsinin öyrənilməsinə layiqli töhfə
25.03.20
Orxan Mərdan Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna ianə edib
23.03.20
Muzeyləri onlayn ziyarət etmək imkanı yaradıldı
23.03.20
Milli Kitabxana ölkəmizdə yaranan vəziyyətlə əlaqədar oxuculara onlayn xidmətlərini təklif edir
23.03.20
Antonio Tabukkinin "İzabel üçün. Mandala" romanına ön söz
23.03.20
Məhəmməd İqbal - İlahi eşq və milli düçüncə şairi
23.03.20
Türkiyəli rejissor Xocalı soyqırı haqqında film çəkəcək
21.03.20
Antonio Tabukkinin “İzabel üçün. Mandala” romanı çap edilib
16.03.20
Elmira Axundova - Məmməd Orucun "Oyun havası"
15.03.20
Anar: “Koronavirusa görə yaşlı üzvlərimizin işə gəlməsinə məhdudiyyət qoyulacaq”
15.03.20
Qalib Şəfahətin "Sandıq" romanı çap olunub
14.03.20
Cəlil Cavanşirdən yeni kitab - "Eşq və intihar"
13.03.20
“Tarix və Tale” romanına dünyanın “şəxsiyyət vəsiqəsi” demək olardı, amma…
12.03.20
“Wall Street”də Nigar Əliyeva tərəfindən açılmış “America IDream” şirkəti
12.03.20
İçərişəhərdə keçirilməsi nəzərdə tutulan Novruz tədbirləri ləğv edilib
12.03.20
Xalq yazıçısı səfir təyin edildi
11.03.20
Fevralda ən çox satılan Azərbaycan ədəbiyyatının siyahısı
11.03.20

İstanbulda qədim və nadir Azərbaycan xalçalarının sərgisi açılacaq

11.03.20
“Avroviziya-2020"-də Azərbaycan təmsilçisinin mahnı və klipi təqdim edilib
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.