Ayxan Ayvaz - Aciz yazıçılar
25.12.13

Servantes öz yaratdığı Don Kixot obrazı qədər məşhur deyil. Yazıçı öz qəhrəmanına uduzur. Lakin Don Kixot Servantesin özüdür. Servantes bu saf qəhrəmanını çıxılmaz bir situasiyanın ortasına atır və onunla bərabər məğlubiyyəti boynuna alır. Viktor Hüqo yazırdı: “Servantes sona qədər Don Kixotun tərəfindədir”.

Don Kixotun atının adı Rossenantdır. Uzun nizəsi var. Arıq, sısqa biridir. Xəyallarında yaşatdığı Dulsineya adlı bir xanımı sevir. O, həyatın məğlub olduğunun fərqində deyil. Don Kixot uduzduğunu bilə-bilə hücuma keçir. Qalibiyyətin nə olduğunu belə bilməyən Don Kixot üçün məğlubiyyət də bir anlam daşımır.

Dostoyevskinin “İdiot” romanını yadınıza salın. Knyaz Lev Nikolayeviç Mışkin xeyirxah Pavlişşevin köməyi ilə İsveçrədə epilepsiya xəstəliyindən müalicə olunduqdan sonra Peterburqa gəlir. Xəstəliyi tam keçməyən knyazın yaşamaq üçün vəsaiti belə yoxdur. Son anda onu nəslinin son nümayəndəsi xilas edir. Knyaz eybəcər bir cəmiyyətin üzvüzə çevrilir. Mışkin iki qadın arasında qalır – Nastasiya Filippovna və Aqlaya İvanovna. İkincisi, hisslərini gizlətməyi bacarır, knyazı sevdiyini dilə gətirmir, ancaq ona qarşı böyük bir istəyi var. Evdə dava-şavanı sona çatdırmaq üçün knyaza evlənmələrinə razı olub-olmadığını soruşur, müsbət cavab alır. Lakin knyazın ürəyindəki ilk qadın hələ də knyazı sevir, onu özündən uzaqlaşdırmağa çalışsa da, Aqlayaya məktub yazıb tərfiləsə də, Mışkinin yalnız özünə aid olmasını istəyir. İki qadının görüşündə də Nastasiya qalib gəlir. Aqlaya yorğan-döşəyə düşür, mərhəmətli knyaz nə edəcəyini bilmir, çaş-baş bir vəziyyətdə qalır, Yepançingilə gedir, lakin onu qızın yanına buraxmırlar. Çarəsiz Nastasiya ilə evlənməyə razılıq verən knyaz toy günü qadının Roojinlə qaçdığından xəbər tutur. Əsərin sonu Roqojinin Nastasiya Flippovnanı qətlə yetirməsi və knyazın təzədən İsveçrəyə müalicəyə getməsi ilə sona çatır.

O da dünyada saflıq və ədalət savaşı verən Don Kixotun tayıdır. Onu hamı “idiot” hesab edir, lakin ürəklərinin dərinliyində bu insanın sadəliyini, saflığını görürlər. Dostoyevski Knyaz Mışkini çıxılmaz bir situasiya ilə baş-başa qoyur. Bəli, eynən Dostoyevski də həmin situasiyada aciz qalacaqdı.

Dostoyevskinin digər əsərləri, “Cinayət və Cəza”, “Alçaldılmış və təhqir edilmişlər”, Herman Hessenin “Yalquzaq”, Kamyunun “Taun”, “Yad”, Sartrın “Ürəkbulanma”, Lermantovun “Zəmanəmizin qəhrəmanı” və s. əsərlərdə də eyni situasiyanı görürük. Yazıçı yaratdığı obraz kimi situasiyadan çıxış yolunu tapa bilmir.

Nə demək istəyirəm? Bütün bu misallarla sözü nəyə gətirmək istəyirəm? Bir başa deyək: yazıçı aciz qaldığı situasiyanı qələmə alır. Əgər yazıçı vəziyyətdən çıxış yolunu bilirsə, qəhrəmanını labirintdən xilas etməyi bacarırsa, vəssalam, belə bir əsərin yazılmasına ehtiyac qalmır.

Bir yadınıza salın. Tolstoydan soruşurlar:

- Anne Karenina kimi humanist qadın obrazı yaratdınız, ancaq onu sonda qatarın altına atdınız. Niyə?

Tolstoyun cavabı ilə yazımı bitirirəm:

- Mən yaza-yaza bir də başımı qaldırıb gördüm ki, Anne Karenina özünü qatarın altına atır. /publika.az/

Yenililklər
13.04.21
Xətainin “Dəhnamə”si nəsrlə təqdim edildi
13.04.21
Təranə Vahid - Qasırğa
10.04.21
Xəzər Universitetində Fransız dili bayramı
06.04.21
“Hədəf Nəşrləri” müəllif tenderi elan edir
30.03.21
Tanınmış kinoşünas Aydın Kazımzadənin yeni kitabı işıq üzü görüb
30.03.21
“Böyük Qayıdış” qısametrajlı bədii, sənədli və animasiya film layihələri müsabiqəsinə sənəd qəbulu başa çatıb
30.03.21
Təranə Vahidin “Qarışqa təqvimi” Türkiyədə çap olunub
30.03.21
Qalib Şəfahətin "hekayələr kitabı Türkiyədə işıq üzü görüb
11.03.21

“Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığı” jurnalının növbəti sayı çap olundu

09.03.21
Emil Rasimoğlu -  Tor qurub işıq dirəklərinə Tanrı...
08.03.21
Qadınlarımızı bəşəri sevgi ilə şərəfləndirən 8 Mart ucalığı
08.03.21
Erməni generalını boğan şəhid haqqında roman - İlk hissə
05.03.21
Əbdürrəhim bəy Haqvеrdiyеvin “Mоzalanbəyin səyahətnaməsi” əsərinin ifşaedici gücü
03.03.21
“Azərbaycan Nəşriyyatları” İctimai Birliyi yaradıldı
26.02.21
Səxavət Sahil - İsa kimi Xocalı
26.02.21
Vətən müharibəsi memorial kompleksi və Zəfər muzeyi fondunun ilk eksponatları təqdim olunub
25.02.21

Azərbaycan kitabları Fransa Milli Kitabxanasında

25.02.21
Nəcəf bəy Vəzirovun “Dələduz” pyesində dövrün həqiqətləri
24.02.21
Görünməyən mötərizələr – Fərid Hüseyn Salam Sarvanı tənqid etdi
24.02.21
“Əlyazmalar yanmır” jurnalının növbəti nömrəsində
23.02.21
Xalq artisti Yalçın Rzazadə vəfat edib
22.02.21
Nizami Gəncəvinin 880 illik yubileyinə həsr olunmuş beynəlxalq xalça eskizi müsabiqəsi elan edilib
19.02.21
Nizami Gəncəvinin 880 illiyi münasibətilə İspaniyada xüsusi poçt markaları dövriyyəyə buraxılıb
19.02.21
Mədəniyyət Nazirliyi işğaldan azad olunmuş ərazilərdə tarix və mədəniyyət obyektlərinin vəziyyətinə dair məlumat yayıb
19.02.21
Aşıq Ələsgərin 200 illik yubileyi qeyd ediləcək
18.02.21

“İzahlı dini terminlər lüğəti” nəşr olunub

18.02.21
Xalq şairi Nəriman Həsənzadə “İstiqlal” ordeni ilə təltif edildi
18.02.21

Prezident İlham Əliyev Nəriman Həsənzadəni 90 illik yubileyi münasibətilə təbrik edib

16.02.21
Paşa Talıblı - Mənim şeirlərim başsağlığıdı...
16.02.21
Sabir Rüstəmxanlı yaradıcılığı haqqında monoqrafik tədqiqat
16.02.21
Mədəniyyət naziri ölkəmizdə fəaliyyət göstərən televiziya kanallarının rəhbərləri ilə görüşüb
16.02.21
İlqar Fəhminin "Yenilməz" romanı işıq üzü görüb
15.02.21
Tural Turan - Sazaqlı şaman ruhu
15.02.21
“Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev arxivindən nümunələr” kitabı çapdan çıxıb
15.02.21
İsmayıllı və Sabirabad Regional Mədəniyyət idarələrinə rəis təyin edilib
15.02.21
Vüqar Əhmədin yeni monoqrafiyası nəşr olunub
15.02.21
Misirdə Azərbaycan rəssamlarının əsərlərindən ibarət sərgi açılıb
15.02.21
Azərbaycan vokalçıları Mariinski Teatrının səhnəsində
15.02.21
Nizami Gəncəvinin 880 yubileyi münasibətilə konfrans təşkil edilib
13.02.21
Fotojurnalistika müsabiqəsi elan olunub
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.