Cavid Zeynallı: "Röya ilə eşq macərası yaşayaraq yazmamışam"

17.03.14

“Mən sadəcə, AYB-nin üzvüyəm. Bu gün həmin birliyin 1500-dən artıq üzvü var və Anar müəllimin özü də dəfələrlə etiraf edib ki, həmin insanların böyük əksəriyyəti heç nə yaza bilmirlər. Təsəvvür edin, adamlar var, qoyun verib Yazıçılar Birliyinə üzv olub”.

- Müsahibələrinizin birində demisiniz ki, yazar ciddi olmaya da bilər və söz sizin üçün müqəddəs deyil. Necə düşünürsünüz, sözə ciddi yanaşmadan ciddi yazıçı olmaq mümkündürmü?
 
- Bu fikir əslində, bizim cəmiyyətdə sözə olan qəribə münasibətdən doğur. Reallıqsa budur ki, sözü müqəddəs bilən, onu ilahiləşdirən, sözdən ürkən, qorxan adamlar faktiki olaraq ciddi heç nə yaza bilməyiblər. Məni bu fikri deməyə məcbur edən səbəb budur. Ona görə hesab edirəm, canında istedad olan adam sözü mağazaya kontur dalınca da göndərə bilər, hələ üstəlik, çayxanadan çay da aldırar. Bu mənada sözü ilahiləşdirməyə lüzum yoxdur. Bir növ adam sözdən qorxanda, mətndən çəkinəndə, sözə toxunulmazlıq hüququ verəndə ədəbiyyat yazıçını məğmun, iradəsiz kişi bilib gözəl və ram olunmağı sevən qadın kimi ondan gen gəzməyə başlayır. Demək istəyirəm, yazıçı bir az rahat olub, sözlə öz dostu sayaq rəftar etməyi bacarmalıdır. Sözü Allah mərtəbəsinə qaldırıb, ondan qorxmaq bekara işdir!

- Məgər Allahın yüksəkdə olması adamı ürküdür ki, söz də o səviyyədə olanda qorxutsun?

- Bunu məcazi mənada fikrimi ifadə etmək üçün bir vasitə hesab edə bilərsiniz. İslamın əsaslarında Allahdan qorxmaq vacib olduğu kimi, obrazlı desək, bəli, Allahın dərgahını göylərdə axtardığımız kimi, sözün də məbədinin mücərrəd, əlçatmaz-ünyetməz məkanlarda axtarmaq lazım deyil.

- Məsələn, hansı yazarlardır ki, sizin təbirinizcə desək, sözü ilahiləşdirdiklərindən yaza bilmirlər?


- Bunlar daha çox yaşlı nəslin nümayəndələridir. Ədəbi mətbuatı oxuyanda həmin adamların imzalarına rast gəlmək mümkündür. Məsələn, bu gün “Kaspi” qəzetini alıb vərəqləyəndə, həmin adamların yazılarından ibarət çələng qarşıma çıxdı. Onların yazdıqlarını oxuyanda adama elə gəlir, 2014-cü il yox, keçən əsrin 50-60-cı illərində yaşayırsan. Bir az uzağa getsək, lap Belinski ilə qapıqonşu yaşayırsan. Mətnin cansızlığından, quruluğundan adamın ödü ağzına gəlir. Təəssüf ki, Azərbaycan ədəbiyyatında belə yazıçılar, publisistlər, alimlər həddindən artıq çoxdur. Adam var, on səkkiz kitab yazıb, bir səhifəsi yaralı barmağa dərman deyil. Məsələn, elə götürək bizim AYB-ni... Bu gözəlim qurumda ortalığa çıxarmaq üçün abırlı cümlə yaza bilməyən o qədər adam var ki...

- Bəs yaxşı, sizin haqqında danışdığınız bu yazarlar AYB-yə necə üzv olublar?

- Bu sualı yaxşı olar ki, mənə yox, həmin yazıçıları o birliyə qəbul edən adamlara verəsiniz. O işləri mən görmürəm. Mən sadəcə, AYB-nin üzvüyəm. Bu gün həmin birliyin 1500-dən artıq üzvü var və Anar müəllimin özü də dəfələrlə etiraf edib ki, həmin insanların böyük əksəriyyəti heç nə yaza bilmirlər. Amma vəsiqələrə qol çəkməkdə də davam edir. Təsəvvür edin, adamlar var, qoyun verib Yazıçılar Birliyinə üzv olub.

- Niyə gənc yazarların böyük əksəriyyəti Anarı bəyənmir?

- Yox, məsələ Anarı bəyənməməkdə deyil. Mən Anarı istedadlı və oxumağa ehtiyac bildiyim yazıçı hesab edirəm. Anarın mətnləri var, yekəxanalıq çıxmasın, mən sevərək onların altına öz imzamı atardım. Di gəl, son vaxtlar mətbuatda Anarın elə yazılarına rast gəlirəm, onların adı, təyinatı nədir, bilmirəm. Və son hekayələri göstərdi ki, Anar artıq ədəbiyyatda tükənib, bitib. Yəni deməyə yeni sözü, yeni fikri yoxdur. Son yazıları ilə o, yazıçı obrazına ciddi zərbə vurdu. Anar köhnəliyi ilə gözəldir. Məsələn, “Dantenin yubileyi” ilə... Nə yazıq ki, Anar bu cür sanballı əsərdən sonra inşa səviyyəli mətnlər yazdı. Əslində, bunları tək Anara şamil etmək düzgün deyil. Bu gün Azərbaycan ədəbiyyatının ağsaqqal adamlarının primitiv, dərnək səviyyəli əsərlər boğaza qədərdir. Sadəcə, siz Anarın adını çəkdiyiniz üçün söhbət konkret onun üstünə gəldi.

- Söhbəti AYB-nin üzərinə gətirməyiniz həm də Anarın adının çəkilməsi deməkdir...


- Əlbəttə, AYB-nin bu vəziyyətə düşməsi və birliyin əvvəlki qüdrətinin itirməsinin məsuliyyəti Anar müəllimin üzərinə düşür. Çünki istedadsızları birliyə gətirən, daha doğrusu, onların vəsiqələrinə imza atan odur. Bəstəkarlar İttifaqının 200 üzvü var. Firəngiz Əlizadə istəsəydi, bu neçə ildə manısları üzv edə bilməzdi? Söhbət ciddi sənətdən gedirsə, bəli, sözün manısları AYB-nin ocağını murdarlayır. Bilirsiniz, adam yandığından və istədiyindən tənqid edəndə, “nankor” damğası vururlar.  Biz bu birliyin adını utanc yox, qürur hissi ilə çəkmək istərdik.

- Van Qoqun belə bir sözü var: “Mənə azadlıq versələr, hər şey edərəm”. Necə düşünürsüz, yazıçının, yaradıcı insanın hər hansısa birlikdə, qurumda olması onun azadlığını əlindən almır ki?

- Bu, subyektiv məsələdir. Hamı birlik üzvü olmaq zorunda deyil. AYB heç kimin əlindən tutub yazı yazdırmır və ya heç kimin yaradıcılığı qarşısına sipər çəkmir. Yazıçılar Birliyi şəxsən mənə, mənim yaradıcılığıma maneə törətmir. Bu mənada mən hesab edirəm ki, insanın deməyə sözü, istedadı varsa, o, istənilən şəraitdə, istənilən mühitdə yaza bilər. Əgər kimsə nəyisə deməkdən və yazmaqdan çəkinirsə, bu, artıq onun öz problemidir.

- Artıq ikinci romanınızı yazmısınız. Tələsmirsiniz ki?

- Yox, hesab edirəm, tez deyil. Əgər bir adamın istedadı varsa, onun üçün hansı yaşda roman yazmağın fərqi yoxdur. Yəni istedadı olan adam gənc yaşında da roman yaza bilər. Sadəcə, istedadı olan adam cəsarətli olub əlinə qələm alıb yazmalıdır. Hər halda, buna özümü hazır bilmişəm ki, yazmışam. Özümü buna hazır bilməsəydim, təbii ki, yazmazdım. Mənim yazdığım romanlar oxunursa, deməli, zamanında yazmışam.

- Belə bir deyim var: yazıçı, şair yazdıqlarını az da olsa yaşamalıdır. Məsələn “Aclıq” əsərini yazan Knut Hamsun onu yaşamışdı. Siz necə, yaşadıqlarınız yazırsınız?

- Mənim birinci romanım tələbəlik həyatımdan bəhs edir, hadisələr kirayə qaldığım Alatavada cərəyan edir. Həmin illərdə pulsuzluq, ac qalmaq, sevgisizlik, sevgidə xəyanət də olub. Birincidə bunları yazmışam. İkinci romanımda isə təkcə yaşananlar yox, həm də uydurmalardır. Yəni “Leyla”nı, məsələn, Röya ilə eşq macərası yaşayaraq yazmamışam.

- Deyəsən, məlum söz-söhbət səngidi...


- Hə, əlbəttə. Röya bu əsərdə özünü görürsə, bu mənim problemim deyil. Görüşəndə kitabı özünə verdim. Hərçənd inanmıram ki, oxusun.

- Özünüzü böyük yazarlardan hansı ilə eyni sırada görmək, onlardan hansına bənzəmək istərdiniz?


- Heç vaxt bu haqda düşünəcək qədər sadəlövh olmamışam. Məsələn, təsəvvür edin ədəbiyyatın peyğəmbəri Tolstoy və Cavid Zeynallı. Əstəğfürullah!!!

-Yazıçıdan müsahibə götürüb ona sevgi haqda sual verməmək günah olardı. Balzak deyirdi ki, bir anlıq məhəbbət bütöv bir ömrə bərabərdir. Cavid Zeynallı necə düşünür?

- Yaxşı sözdür. İntəhası, məsələ ondadır ki, məhəbbətin tərifin verməyə çalışmaq bekara işdir. Məhəbbət haqda danışmaq yox, onu yaşamaq və  varlığını hiss etmək daha gözəl duyğudur... /axar.az/

Yenililklər
27.02.20
Əlyazmalar İnstitutu XIX əsrdə nəşr olunan “Bakinskiy listok” qəzetinin elektron versiyasını əldə edib
27.02.20
"Günə min işarə yaza bilsəm, papağımı göyə ataram" - Mübariz Örən
27.02.20
Müşfiq Şükürlü - Cavid bizim ustad təqlidçilərimizdəndir
27.02.20
Gülşən Mustafanın "Hasar" adlı hekayələr kitabı işıq üzü görüb
26.02.20
Filologiya elmində Turxan Gəncəyi zirvəsi
26.02.20
Əli bəy Hüseynzadə haqqında ilk fundamental biblioqrafiya işıq üzü görüb
25.02.20
Rasim Qaraca: “Hər ad günümə bir kitab hədiyyə edirəm” - VIDEO-SÖHBƏT
25.02.20
Bəxtiyar Vahabzadənin şeirləri Koreya dilində
24.02.20
Rəvan Cavid - “Azğın”: roman, yoxsa cızma-qara gündəlik?
24.02.20
"Kitabi-Dədə Qorqud”un üçüncü – Günbəd əlyazması" cap olunub
24.02.20
İlham Qəhrəmanın tərtibatında Aşıq Alının “Nə qaldı” kitabı çap olunub
24.02.20
Azər Abdulla - Peşmanlıqdan sevincə keçid
23.02.20
Elçin Hüseynbəyli - Qarağac - Romandan parça
23.02.20
Bədirxan Əhmədli - Gerçək və intellektual türkçü Muhsin Kadıoğlu
23.02.20
Könül Nuriyeva - "İsanın İncili"ndəki sonsuz suallar
23.02.20
Əlyazmalar İnstitutunda “Nəsimidən nəsimlər” kitabının təqdimatı olub
23.02.20
Ədəbiyyatşünaslığın inkişafına dəyərli töhfələr verən alim – akademik Həmid Araslı
21.02.20
İnsanın əzəməti – Dino Butsatinin hekayəsi
21.02.20
Tramp “Oskar” mükafatının Cənubi Koreya filmi “Parazitlər”ə verilməsini tənqid edib
21.02.20
Məşhur yazıçı hekayəsini 1 ABŞ dollarına satdı
21.02.20
Müslüm Maqomayev haqqında çəkilən serialın treyleri yayımlandı - VİDEO
21.02.20
Xalq rəssamı Böyükağa Mirzəzadənin anadan olmasından 99 il ötür
21.02.20
Taleh Eminoğlu - Knut Hamsun: bir medalın iki üzü
21.02.20
Bakıda Beynəlxalq film festivalı keçiriləcək
21.02.20
"Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq" jurnalının yeni sayı çıxıb
21.02.20
Hacı Ələmdar Mahirin anım günü
18.02.20
Özbəkistanda “Hər anımız Vətən desin!” adlı şeir müsabiqəsi elan olundu
12.02.20
"Təkrarın tənhalığı”nda "Sevdiyim əsər” – Fərid Hüseynin kitab təqdimatından reportaj
10.02.20
Gülbala Dadaş - “Hər kəsin öz eşqi” kitabı haqqında
07.02.20
Fərid Hüseynin kitablarının təqdimat mərasimi keçiriləcək
05.02.20
Bəsirə Əzizəlinin Muhsin Kadıoğlu haqqında monoqrafiyası çap olunub
05.02.20
İradə Musayeva -  Süleyman Rüstəmi əksinqilabçı adlandıran repressiya qurbanı
03.02.20
Cavanşir Yusiflinin Səlim Babullaoğlu haqqında kitabı nəşr edilib
02.02.20
İradə Musayeva - Bağırovun gizli tapşırığı: “Boynuna qoyuluncaya qədər döyün!”
01.02.20
"Qanun” nəşriyyatında "The Paris Review müsahibələri” adlı kitab nəşr edilib
01.02.20
Rusiya Yazıçılar İttifaqı ilə AYB arasında əməkdaşlıq müqaviləsi imzalanıb
29.01.20
İradə Musayeva - Bağırov bu tərcüməçimizi həbs etmək üçün Stalindən icazə istəmişdi
28.01.20
Fərid Hüseyn - İnsanın unutqanlığı bəzən onun ədalətidi
28.01.20
AYB-nin Gənclər Şurasının “Ulduz”u nəşr edildi
25.01.20
İradə Musayeva - Müstəqil Azərbaycan” sözü dilinizdən çıxmadımı?
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.