Sərdar Amin - Ədəbiyyata “xala yanaşması” və ya “əyləncə ədəbiyyatı”
10.06.14

Kitabxanaçı xalalardan biriylə danışırdım, ötən gündü, xatırlamıram, yəqin hansısa kitabın yerini soruşurdum, xala dedi ki, oğlum, “əyləncə ədəbiyyatı” ikinci mərtəbədə olur. Çaşıb qaldım. Sonra anladım ki, bu kitab qənim olmuş bədii ədəbiyyata əyləncə ədəbiyyatı deyirmiş. Bu ədəbiyyata “xala yanaşması”dır, hansı ki, bu xalaların əsas işi kitabxanaçılıq deyil, onlar özlərini yaşadığı bina evlərinin həyətə kölgə saldığı saatlarda ən son xalatlarını geyinib və bu xalatların kenquri kisəsindən çox da balaca olmayan ciblərini ağzına qədər “bomba beloçka” ilə doldurub ərlərini gözlədiyi saatlarda tapırlar; siçovula “mışovul”, “spiçka”ya “ibişkə” deyirlər.

Nə yazıq ki, bu gün ədəbi gündəmi zəbt edən –cəhənnəm, türklərin ərəblərdən oğurlayıb dediyi kimi fəth edən - əsərlərində ciddi bir obraz yarada bilməsə də tay-tuşları arasında bığla, saqqalla, kədərli fotoşəkillərlə, məzəli “köşə”lərlə, qaldırdqıları “rumka”larla, aşırdıqları “butulka”larla ciddi yazar obrazı yaratmağı bacaran şəxs və ya şəxslər də ədəbiyyata “xala yanaşması”göstərir; əndirəbadi cümlələr, boğazdanyuxarı-qurşaqdanaşağı ifadələr, mərkəzi-aran, qazax-beyləqan dialektini ədəbiyyatda səmimiyyət şablonu sayaraq ədəbi mühitin mərkəzində araq içməklə məşğuldurlar – gözlərini yumurlar, ağızlarını açırlar. “Bə mən nə edim?”, “Ta mən niyə yazım?”, “Siz yazırsız dana!”

Hansısa bir yazarın nənəsi bu şivələrdən istifadə edibsə,təbii ki, həmin yazarüçün səmimi dialoq anlayışı belə söhbətlərdən artıq olmayacaq. Amma bu ifadəni  “ədəbi dil”, “nümunəvi yazılı ifadə”, “axıcı yazar dili” kimi təqdim edəndə bir az diqqətli olmaq lazımdı–yenə türklər demişkən “ohaa!” Azərbaycan dili təkcə bu dialektdən ibarət deyil, hər yazar doğulduğu bölgənin dialektini çiyninə şələləyib ədəbiyyata sürükləsə, Azərbaycan ədəbiyyatı “çiləkən” bağlayar. Yeri gəlmişkən “çiləkən” də pis söz deyil ha!

Bu azmış kimi bəhs etdiyim “şivə söz pəhləvanları” mətnlərində ədəbi dil normalarını pozmamağa çalışan gənclərin kürəyinə də “dili axıcı deyil”, “dili bərbaddı”, “kiatbdangəlmə cümlələr yazır” kimi namərd atəşi açır.

“Xala yanaşması”ndan danışırdım axı, gerçək ədəbiyyatın yalnız “butulka”nın dibində olduğunu güman edən bu elita təkcə kənd həyatından qaynaqlanan, palçıqda çərəyan edən məişət  hadisələrindən bəhs edən, bayağı sujet xəttinə malik yazılardan xoşlanır və bunları ədəbiyyatın ən yüksək gözünə qoyurlar – yetər ki, yazı dili “şirin”, məzəli, mətn anlaşıqlı olsun.
Həyatdı da, bir də görürsən səmum yelinin yetirdiyi bir nəfər ədəbiyyata yeni forma, yeni düşüncə, yeni estetika gətirməyə çalışır, dilin sərhədlərinə kobud-kobud zərbələr vurur, bu “qoçaq”lar da - hansı ki, folklorun içində çabalayır, bəzliləri heç narahat olub çabalamır, ağnayır, həmən səmum yelinin gətirdiyi o ürkəyin boynunu qaranlıq damda göyərçin boynu üzən kimi üzürlər. Sonra yenə süzürlər...

Belə əzizlərim...


Avanqard.net

Yenililklər
20.09.19
Gülhüseyn Hüseynoğlunun kitabının təqdımatı oldu
18.09.19
BMT Pikassonun “Gernika” əsərinə görə İspaniyadan üzr istəyib
18.09.19
Vasif Əlihüseyn - Elə gözəl idi dizimdəki yaraların qurumuş qaysaqlarını qoparmaq
18.09.19
Vüqar Əhməd - Aktyorun dəfni
16.09.19
“Ədəbi Proses – 2018” elmi-yaradıcılıq müşavirəsi
16.09.19
Türk rənginin - Turkuazın hekayəsi
12.09.19
Ayhan Miyanalı - 40-ncı sınaq
12.09.19
Rəşad Məcidin “Qələmsiz yazılanlar”ı
12.09.19
İsa Həbibbəylinin yeni monoqrafiyası çap olunub
06.09.19
Naxçıvan Dövlət Tarix muzeyi - 95
06.09.19
Ramil Əhmədin “İki Şəhərin Yazıları” adlı kitabının təqdimat və imza günü keçiriləcək
01.09.19
Esmira Fuad - Faniliyin poetik tarixi
01.09.19
Regina Deriyeva - Uşaqlıq-xəzinəsidir gözyaşlarının
19.08.19
Fərid Hüseynin kitabı Serbiyada nəşr edilib
30.07.19
Güclü insan sorağında - Əhməd bəy Ağaoğlu-150
30.07.19
Azərbaycan-Qırğız ədəbi əlaqələrində yeni səhifə
29.07.19
“Türk dilləri araşdırmaları” jurnalının ilk nömrəsi işıq üzü görüb
29.07.19
Əhməd bəy Ağaoğluna həsr olunan konfrans keçiriləcək
29.07.19
“Qoşa qanad” ədəbi almanaxı işıq üzü görüb
29.07.19
Ədəbiyyat İnstitutu Avrasiya Türk Araşdırmaları İnstitutu ilə memorandum imzaladı
26.07.19
“Hüseyn Cavid əbədiyyəti” mövzusunda respublika elmi konfransı keçiriləcək
26.07.19
Məhəmməd Tanhu - 8-ci günün qeydləri
26.07.19
Ədəbiyyat İnstitutunda Qırğızıstan yazıçıları ilə görüş təşkil olunub
24.07.19
XI Qəbələ Beynəlxalq Musiqi Festivalında 11 ölkədən musiqiçilər çıxış edəcək
24.07.19
Nemətullah Naxçıvaninin “Şərhi-Gülşəni-raz” əsərinin iki müxtəlif nüsxəsi əldə edilib
24.07.19
Nizami Gəncəvinin “Xosrov və Şirin” poeması Türkiyədə nəşr olunub
23.07.19
Prezident Murad Köhnəqalaya ev verdi
23.07.19
Svetlana Alekseyiviçin növbəti romanı yayımlanıb
23.07.19
Amerikalı yazıçı-satirik vəfat edib
22.07.19
Tanınmış jurnalist Amil Novruzovun 60 illiyinə
22.07.19
Aida Feyzullayevanın “Komparativistikanın işığında” kitabı işıq üzü görüb
22.07.19
"Gənc Qırğız şeiri antologiyası" Bakıda və Bişkekdə təqdim olunacaq
22.07.19
"Qanun"dan yeni nəşrlər
22.07.19
“Türkologiya” jurnalının əlavəsi akademik Məmmədağa Şirəliyevin 110 illiyinə həsr ediləcək
18.07.19
“Plyus bədii yaradıcılıq” ədəbi almanaxı işıq üzü görüb
18.07.19
İradə Musayeva - Üçlü formul müəmmasına düzəliş... 
18.07.19
Etimad Başkeçid yazır - Qırxayaq hər addımını düşünsəydi...
18.07.19
Nəsiminin dilinin dialektoloji tədqiqinə həsr olunmuş yeni kitab çap olunub
18.07.19
Azərbaycanda ilk dəfə türkdilli əlyazmaların toplu kataloqu nəşr olunub
18.07.19
Yazıçı Andrea Kamilleri vəfat edib
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.