Aslan Quliyev: İyirmi ilə yaxın bir müddətə bircə yazımın belə çapına imkan verməyiblər - MÜSAHİBƏ

24.09.14

26 sentyabr yazıçı Aslan Quliyevin doğum günüdü. Bu münasibətlə yazıçının müsahibəsini oxucularımızın diqqətinə çatdırırıq.

Çoxumuz dünyaya başqa bir gündə, hətta başqa bir tarixdə təşrif buyursaq da, ad gününü pasportumuzdakı tarixə uyğun keçiririk. Sən necə, 26 sentyabr 1957-ci il həqiqi, doğma tarixdi, yoxsa sonradan yazılma?


Pasportda 01 aprel 1957-ci ildə anadan olduğum yazılıb. Əslində isə 26 sentyabr 1957-ci ildə anadan olmuşam. Ad günüm kimi də bu günü qeyd eləyirəm.

Ad gününü ən təmtəraqlı və ən sadə, lakin daha yaddaqalan qeyd etdiyin günləri xatırlayırsanmı? Ən təmtəraqlı nəyi ilə təmtəraqlı, ən sadəsi nəyi ilə sadə və yaddaqalandı?


Yalnız əlli yaşım tamam olanda dostlarımı bir araya toplayıb ad günü keçirtmişəm. Təmtərağı sevmirəm. Rayonda olanda bir şüşə konyak, şokalad, peçenye alıb Fikrətin yanına gedirəm. Konyakı stolun üstünə qoyub, bu gün mənim ad günümdür, deyirəm. İçir, ötən günləri yada salırıq. Axşam isə evdə oluram. 55 yaşımda araq, pendir, pamidor alıb dostumla meşənin içindən axan çaya getdik. Mamırlı daşın üstündə oturduq. Qədəhlərə araq süzdüm. Bu gün mənim ad günümdür, deyirəm. Dostum heyrətlənir: «Bunu daha geniş yerdə…» Sözünü kəsdim: «Meşə genişliyi, çay genişliyi, səma genişliyi, su, hava saflığı. Sən bundan geniş yeri hardan tapacaqsan?»

Niyə yazmağa başladın? Hansısa maraq, təsir, ehtiyac ucbatındanmı?

Niyə yazmağa başladığımı bilmirəm. Bir də onda baxdım ki, yazıram. Maraq, ehtiyac bizim dövrdə yazmaq üçün stimul ola bilməzdi. Təsirlənmə isə, əlbəttə var idi. İlk təsirləndiklərim Sabir Rüstəmxanlı, Kuper, Heminquey, Paustovski olublar.

Nə vaxt başa düşdün ki, xroniki bir “xəstəliyə” yoluxmusan və ömrünün axırına qədər bu “xəstəliklə” yaşamağa məhkumsan?


Elə yazmağa başladığım vaxtlardan. Doğrudur, sonralar dəfələrlə yazmamağa cəhd eləmişəm. Hətta bir dəfə çamadan dolusu əlyazmalarımı da yandırmışam. Amma yenidən yazıya qayıtmışam. Bu yola başladınmı, sona qədər gedirsən. Yolun sonuna qədər.
Bu yalnız sözün əsl mənasında istadadı olanlara, alnına yazıçı taleyi yazılanlara aiddir. Yoxsa zorən yazıçı olanlar istədikləri vaxt yazdıqları kimi, istədikləri vaxt da yazmağa son qoya bilirlər. Adi misal. 60-cılar deyilən bir mif var idi. Körüy vururdular, şişirdirdilər, hələ də şişirdirlər. İmperiya çökəndə bunlar 50-52 yaşlarında idilər, yəni ömürlərinin və yaradıcılıqlarının sözün əsl mənasında ən pik çağında. Bəs necə oldu, imperiya çökəndən sonra bunlar ortalığa bircə dənə də olsun sanballı əsər qoya bilmədilər? Birinci ona görə ki, onların əsərlərini redaktə eləyib abıra salan yəhudilər, ruslar Bakını tərk eləyib getdilər. İkincisi də bu adamlar zorla yazırdılar, pul, vəzifə, şöhrət, ad-san xatirinə. Görəndə ki, daha ədəbiyyat bunlara heç nə vermir, yazmağa son qoydular. Yazanları da elə qaravəllilər yazdılar ki, tam bir tamaşa! Bir sözlə, mif dağıldı, köpüy partladı, xalqın qarşısına necə vardılarsa, elə də çıxdılar. Öz sifətləriylə, qabiliyyətləriylə, insanlıqlarıyla!

Yazıçı olmasaydın kim olardın? Arxasınca gözün qalan bir sənət, peşə olubmu, varmı? Səncə, başqa bir işin qulpundan yapışsaydın, indikindən yaxşımı dolanardın?

Başqa işin qulpundan yapışsaydım, lap yəqin indikindən dəfələrlə yaxşı yaşayardım. Sonrası da mənim qulplarından yapışdığım çox işlər olub. Zəmi biçmişəm, ot çalmışam, meşə qırmışam, zavodlarda, fabriklərdə, dəmir yolunda, neft qazma kəşfiyyatında işləmişəm. Yaxşı yaşamaq üçün ilk növbədə sən vicdan deyilən məfhumdan və yazıdan yaxanı qurtarmalısan.

Yazmağın arxasınca getdiyinə görə haçansa, hansı məqamdasa peşmançılıq hissi keçirdiyin, bezdiyin olubmu? Ətrafındakıların narazılığını necə, az da olsa duymusanmı?


Yazdığıma görə peşiman olmamışam. Bu mənim missiyam. Gəldim, missiyamı yerinə yetirdim və gedirəm. Məndən sonra yazdıqlarıma görə məni xatırlayan olarsa, demək, layiqincə yerinə yetirmişəm. Olmazsa, demək, bir insan ömrünü bada vermişəm. Mənasız işə sərf eləmişəm. Belə düşünmək ağırdır. Amma düşünməlisən. Hər kəs düşünməlidir.
Ətrfımdakıların narazılığını az yox, çox duymuşam. Xüsusi ilə də həmkarlarımın. İyirmi ilə yaxın bir müddətə bircə yazımın belə çapına imkan verməyiblər. Ədəbiyyat təsərrüfatına dədələrinin halalca mülki kimi yiyələnmişdilər. İstəmədikləri, arzulamadıqları bircə nəfəri belə ora buraxmırdılar.

Yazıçılığın cövrü-cəfası və zövqü-səfası nədədi?

Eyvaz, burda ilişdim. Cövrü-cəfa, zövqü-səfa haqda heç düşünmədim. Bu nədi? Gəl bunları verək meyxanaçılara, qafiyə üçün əlim yandıda gəzirlər.

General səviyyəsinə yüksələn yazçı olmağı arzulamısanmı? Arzulamısansa, bəs niyə ola bilməmisən? Bəlkə imkanlar hələ tükənməyib?

General olmağı arzulamasam da general səviyyəsinə yüksəlməyi istəmişəm. İstəmişəm əsərlərimi oxusunlar, qiymətləndirsinlər. Amma bizim ölkədə sənin əsərlərini qiymətləndirmələri üçün sənin təkcə yaxşı yazmağın şərt deyil. Vəzifən, imkanın, maddi vəziyyətin də yaxşı olmalıdır. Kimlərinsə acığına gələ bilər, kimlərisə qıcıqlandıra bilər, amma bu məni düşündürməz. Mən bu ölkədə bir kimsədən pis yazmıram!
Mənim xalqım özünün tənəzzül dövrünü yaşayır. Xalqın kitabı sevməməsi, günü-gündən kitabdan uzaqlaşması məni ağrıdır. Bütün bəlalarımızın səbəbi də budur, kökündə kitabsızlıq dayanır, bunun ağrı-acısını hələ çox çəkəcəyik. Dövlət bu məsələdə etinasız mövqe tutmamalıdır. On illərlə yazdığımız, üzərində aylarla əzab-əziyyət çəkdiyimiz kitabları 1-2 manata da satışa çıxarırlar, alınmır. Bu təkcə biz yazıçıların yox, mənim xalqımın faciəsidir!

Ad günündən başqa həyatında ən əlamətdar gün – o gün yadındadımı? Nəyi ilə əlamətdardı?

Əlamətdar günlər çox olub. Balalarımın ad günləri, ilk kitabımın çapdan çıxması, əskər getməyim, institutu bitirməyim, nəvəmin anadan olması….

Bildiyimə görə, boş vaxtlarında ən çox nərd oynamağı xoşlayırsan. Kimlərlə - bu da məlumdu. Bura qədər hesab kimin xeyrinədi, sənin, yoxsa onların? Amma səmimi...

Şəhərdə, hə. Ən çox da Əlabbasla, səninlə oynayıram, ara-sıra digər dostlarımız da bizə qoşulur. Əlabbas yaxşı oyunçudur, amma nə billahdırsa, zəri tuta bilmir. Zər diyirlənib gedir, bunun yanında dayanır, nəfəsini dərir, dincini alır, sonra da astaca düşür yerə. Yenə də tuta bilmir! Qardaş, bilmir! Bu nə, ya?! Hə, səni hesab maraqlandırır, bu səfərimdə hesab məsələsini elə də açıb-ağartmayaq. Gələn səfərlərdə geniş danışarıq, çay məsələsi var, yəqin eşidibsən. Hə, bax belə.

Boş vaxtlarında bir də musiqi dinləməyi xoşlayırsan. Kimlərə daha çox qulaq asırsan?

Boş vaxtlarımda yox, yorulanda musiqiyə qulaq asıram. Məmmədbağır Bağırzadəyə, Xanhüseyinə, Elnarəyə, Alimə, dostum Zəka Vilayətoğluna, türk musiqisinə, 70-80-cı illərin rus, fars müğənnilərinə, şərq musiqisinə.

Tərcümə ilə də məşğul olursan. Bu nədi, xobbi, yoxsa?..

Xobbi deyil. Maddiyatla bağlıdır. Məcburən tərcümə eləyirəm. Əzablı işdir.

Artıq babasan. Ata olanda çox sevinmişdin, yoxsa baba?

Qəribə də olsa, deyim. Baba olanda. Balalarım üçün eləmədiyimi nəvəm üçün eləyirəm. Onun üçün mahnı oxuyuram, ona nağıl danışıram. Birlikdə gəzməyə çıxırıq.

Öz yaradıcılığından - ən çox sevdiyin, qiymətləndirdiyin əsər?

Əsərlərim arasında elə bir fərq qoymuram. Qənaətimcə bu seçimi oxucu eləməlidir.
Ad gününü təbrik edir, cansağlığı, ailə səadəti, yeni-yeni sevincli günlər, aylar, illər və yaradıcılıq uğurları arzulayıram!

Təşəkkürlər, qardaş!

Müsahibəni alan: Eyvaz Zeynalov.

/shahbulaq.az/

Yenililklər
25.02.20
Rasim Qaraca: “Hər ad günümə bir kitab hədiyyə edirəm” - VIDEO-SÖHBƏT
25.02.20
Bəxtiyar Vahabzadənin şeirləri Koreya dilində
24.02.20
Rəvan Cavid - “Azğın”: roman, yoxsa cızma-qara gündəlik?
24.02.20
"Kitabi-Dədə Qorqud”un üçüncü – Günbəd əlyazması" cap olunub
24.02.20
İlham Qəhrəmanın tərtibatında Aşıq Alının “Nə qaldı” kitabı çap olunub
24.02.20
Azər Abdulla - Peşmanlıqdan sevincə keçid
23.02.20
Elçin Hüseynbəyli - Qarağac - Romandan parça
23.02.20
Bədirxan Əhmədli - Gerçək və intellektual türkçü Muhsin Kadıoğlu
23.02.20
Könül Nuriyeva - "İsanın İncili"ndəki sonsuz suallar
23.02.20
Əlyazmalar İnstitutunda “Nəsimidən nəsimlər” kitabının təqdimatı olub
23.02.20
Ədəbiyyatşünaslığın inkişafına dəyərli töhfələr verən alim – akademik Həmid Araslı
21.02.20
İnsanın əzəməti – Dino Butsatinin hekayəsi
21.02.20
Tramp “Oskar” mükafatının Cənubi Koreya filmi “Parazitlər”ə verilməsini tənqid edib
21.02.20
Məşhur yazıçı hekayəsini 1 ABŞ dollarına satdı
21.02.20
Müslüm Maqomayev haqqında çəkilən serialın treyleri yayımlandı - VİDEO
21.02.20
Xalq rəssamı Böyükağa Mirzəzadənin anadan olmasından 99 il ötür
21.02.20
Taleh Eminoğlu - Knut Hamsun: bir medalın iki üzü
21.02.20
Bakıda Beynəlxalq film festivalı keçiriləcək
21.02.20
"Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq" jurnalının yeni sayı çıxıb
21.02.20
Hacı Ələmdar Mahirin anım günü
18.02.20
Özbəkistanda “Hər anımız Vətən desin!” adlı şeir müsabiqəsi elan olundu
12.02.20
"Təkrarın tənhalığı”nda "Sevdiyim əsər” – Fərid Hüseynin kitab təqdimatından reportaj
10.02.20
Gülbala Dadaş - “Hər kəsin öz eşqi” kitabı haqqında
07.02.20
Fərid Hüseynin kitablarının təqdimat mərasimi keçiriləcək
05.02.20
Bəsirə Əzizəlinin Muhsin Kadıoğlu haqqında monoqrafiyası çap olunub
05.02.20
İradə Musayeva -  Süleyman Rüstəmi əksinqilabçı adlandıran repressiya qurbanı
03.02.20
Cavanşir Yusiflinin Səlim Babullaoğlu haqqında kitabı nəşr edilib
02.02.20
İradə Musayeva - Bağırovun gizli tapşırığı: “Boynuna qoyuluncaya qədər döyün!”
01.02.20
"Qanun” nəşriyyatında "The Paris Review müsahibələri” adlı kitab nəşr edilib
01.02.20
Rusiya Yazıçılar İttifaqı ilə AYB arasında əməkdaşlıq müqaviləsi imzalanıb
29.01.20
İradə Musayeva - Bağırov bu tərcüməçimizi həbs etmək üçün Stalindən icazə istəmişdi
28.01.20
Fərid Hüseyn - İnsanın unutqanlığı bəzən onun ədalətidi
28.01.20
AYB-nin Gənclər Şurasının “Ulduz”u nəşr edildi
25.01.20
İradə Musayeva - Müstəqil Azərbaycan” sözü dilinizdən çıxmadımı?
25.01.20
Fazil Abbasov - Qanımı süz, şərab kimi...
25.01.20
Əsmər Hüseyn Xan - Onda balaca idik, adımız uşağıydı
25.01.20
Şəhla Aslan Türkiyənin "KonTV" kanalında aparıcılıq edəcək
24.01.20
İradə Musayeva -  Repressiya illərində  tragik həbs situasiyaları...
22.01.20
“Dünya ədəbiyyatı” dərgisinin yeni sayı esse janrına həsr edilib
22.01.20
İlham Əziz - O dünyadan gələn səslər
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.