Taleh Eminoğlu - Mağara və ya...
23.01.15

Artpress.az gənc yazar Taleh Eminoğlunun yazıçı Kamal Abdullanın "Mağara" hekayəsi haqqında məqaləsini təqdim edir.

Kamal Abdullanın “Mağara” hekayəsinə


“Təəccübünə səbəb o idi ki, baxanda bilinmirdi, pəncərə arxasından gördüyü bu yağış sütunları göydən yerə enir, yoxsa yerdən göyə qalxır.”

 Yazını bu cümləylə başlamağım elə belə deyil. Hekayəni dərk etməkdə mənə məhs bu cümlə yardımçı oldu. Ümumilikdə Kamal Abdullanın hekayələri çoxlu düyün vurulmuş ipə bənziyir. Bu ipin iki ucu var və hər ikisi düyünü aça bilər. Biri daha rahat və daha tez, digəri isə gec və əziyyətli. Buna baxmayaraq hər iki yol hekayənin ideyasının, məğzinin və informasiyasının açılmasına kömək edir. Kamal Abdullanın hər hekayəsində bir cümlə “açar” vəzifəsini öz üzərinə götürür. Bu hekayədə də yuxarıda qeyd etdiyim cümlə o “açar”dandı.

 “Mağara” hekayəsi özündən əvvəlki hekayələrin əksərriyəti kimi paralel dünyalardan bəhs edir. Bunu anlamaq o qədərdə çətin deyil. Dünya ədəbiyyatında paralel dünyalara keçidlər qapı, güzgü, yuxu, parlaq ağ işıq, pəncərə, məzar və s. kimi məkan və nəsnələrlə verilir. Kamal Abdulla yaradıcılığında və eyni zamanda bu hekayədə pəncərə əsas nəsnədir. Beləki qəhrəmanımızın babasının papaqçı dükanında olduğu (bəlkədə) bazarın rəsmini öz üzərində daşıyan xalça məhz pəncərənin önünə asılır. Bu isə qəhrəmanın babasının zamanına yəni paralel dünyaya keçidi deməkdi.

 Yazının əvvəlində verilmiş cümləyə iki prizmadan yanaşmaqla hekayənin mahiyyətini tamamilə açmaq mümkündü. Elə isə bu cümlə ətrafında bir az gəzişək.

 “Təəccübünə səbəb o idi ki, baxanda bilinmirdi, pəncərə arxasından gördüyü bu yağış sütunları göydən yerə enir, yoxsa yerdən göyə qalxır” - cümləsi mənə ilk öncə suyun böyük dövranını və eyni zamanda “Babamın babasının babası” filmini xatırlatdı. Suyun buxarlanıb göyüzünə qalxması və yağış formasında təkrar yerüzünə qayıtması, eyni zamanda “Babamın babasının babası” filmində ağsaqqalın cavanlıqda qaçırılmış nişanlısının onun nəticəsinin sevdiyi qıza bənzəməsi əslində həyatda heçnəyin bitmədiyini sadəcə başqa formada geri qayıtdığının sübutudu. Bu prizmadan baxdıqda qəhrəmanımızın babası Hacı Rahimin həyatının bir parçası olduğunu görürük. Hacı Rahim mağarada ölmür, qeyb olur çünki o nəvəsinin timsalında qayıdacaqdı.

 İkinci prizmada isə hekayəni yağış kimi təsəvvür edək. Göydən yerə - əvvəldən sona yox, yerdən göyə - sondan əvvələ oxuyaq. Bu zaman hekayənin gedişatı tamamən dəyişir ama məzmun olduğu kimi qalır və təbii ki, sirli düyünlər çözülür. Yazarın bilərəkdən və ya bilməyərəkdən işlətdiyi bu cümlə hekayənin açılışında açar rolunu oynayır. Amma sirlər bununla bitmir.

 Daha bir sirli cümlə qarşımıza çıxır – “Sayad özü ilə gətirdiyi şalların birini, al qırmızı olanını Hacı Rahimin çiyninə saldı, o biri yaşıl şalı isə öz çiyninə atdı.” Bu cümlə oxucuyla rənglərin dili ilə danışır. O dili anlamaq üçünsə loğmanların loğmanı İbn Sinanın rənglər barədə yazdıqlarına diqqət edək. İbn Sina qırmızı rəngin əsəbləri sakitləşdirdiyini, yaşıl rəngin isə insanı neqativ emosiyalardan qoruduğu qeyd edir. Kamal Abdulla rənglərin dilindən məharətlə istifadə edərək oxucunu düşünməyə vadar edə bilir. Cümlədiki rəglərin açılışını verməklə sirri açaq. Məlum olduğu kimi Sayad Hacı Rahimlə mağaraya gəlməyə yarı yolda peşman olur. Ürəyində qara-qura fikirlər yaranır və bundan sonra qırmızı şalı özünün və yaşıl şalı isə həyat yoldaşının çiyninə salır. Demək Sayad öz narahatlığını, neqativ emosiyalarını yaşıl şalla yox etməyə çalışır. Hacı Rahimə nə isə olacağından rahatsız olan Sayad sanki onun əsəbləşib nəysə edəcəyinin qarşısını qırmızı şalla almağa cəhd edir. Bu bəlkədə yazarın öz hislərini cilovlamaq cəhdidi.

 Mağara hekayəsi insanı ifadə edilə bilinməyəcək auraya qərq etməyə və öz istədiyi zamana qədər orada saxlamağa qadirdi. Bunu özümdən bilirəm. Barmaqlarım klaviatura üzərində gəzişsədə gözüm divardakı xalçadadı paralel dünyaya keçmək ümidindədir.

Yenililklər
06.05.24
Həmid Herisçi: Öz adıma ədəbiyyat müharibəmi bitirdim
06.05.24
Kino Agentliyi “Qızılalma” Festivalında mükafata layiq görüldü
06.05.24
Kino ictimaiyyəti narahatdır: 38 nömrəli qərar ləğv olunacaqmı?
04.05.24
Cahid Camal “Xalq Əmanəti” layihəsinin 24-cü nəşrində
03.05.24
Gülnar Səma - Ramil Mərzilinin “Qadağan olunmuş şeirlər”i
03.05.24
Asif Rüstəmlinin “Cümhuriyyət məfkürəsi” kitabı çap olunub
03.05.24
Azad Qaradərəli - Şəhid toyu
02.05.24
ARKA-nın Apellyasiya Komissiyası müraciətlərlə bağlı qərar verdi
02.05.24
“Əlyazma abidələri: ənənə və müasirlik” kitabı çapdan çıxıb
02.05.24
Məşhur yazıçı Pol Oster vəfat edib
02.05.24
Azərbaycanlı alimin beynəlxalq konqresdə məruzəsi dinlənilib
02.05.24
Türkiyənin bütün bölgələrində Azərbaycan Mədəniyyət Günləri keçiriləcək.

01.05.24
Orhan Aras - Bedirhan Ahmedov: Yorulmaz Bir Bilim Adamı...
01.05.24
Cavanşir Yusifli - Gənc şairlərə məktub - Sözün ayağı dəyməyən yerlər
01.05.24
Türkiyədə Məhəmməd Füzuliyə həsr olunan beynəlxalq konfrans keçiriləcək
01.05.24
Nar ağacı - Kənan Hacının yeni hekayəsi
30.04.24
Ömür gəlib keçər, qalan əməldir
29.04.24
Qulu Ağsəs - 55
29.04.24
 Yazıçı Eyvaz Zeynalovun “Nadir şah” romanı nəşr olunub
26.04.24
Mahir N. Qarayev - Mənə o dünyanı göstər, İlahi
25.04.24
Bakıda Çingiz Aytmatovun abidəsinin açılış mərasimi
25.04.24
Abbasqulu ağa Bakıxanovun “Riyazül-qüds” əsəri nəşr olunub
25.04.24
Mədəniyyət Nazirliyi “Nəşrlərin satın alınması müsabiqəsi”ni elan edir
24.04.24
Azərbaycanlı rejissorun ekran əsəri Kann Film Festivalının qısametrajlı filmlər müsabiqəsinə seçilib
24.04.24
IV Kitabqurdu Müəllimlərin Oxu Marafonu elan edilir
24.04.24
Nazir: Bakıdakı Qırğız Mədəniyyəti Günləri mədəni əlaqələrdə yeni səhifə açacaq
24.04.24
TRT-Avazın Baş koordinatoru: AzTV ilə birgə çoxlu layihələr reallaşdırırıq - MÜSAHİBƏ
24.04.24
İntiqam Yaşarın yeni şeirlər kitabı çap olunub
24.04.24
Həmid Herisçinin yeni kitabı çap olundu
24.04.24
Saday Budaqlı: Yazan adam gərək sözü hiss eləsin
24.04.24
Bakıda Qırğız kino günlərinin açılışı olub
15.04.24
Qulu Ağsəsin yeni kitabı çap olunub
04.04.24
Kino Agentliyi gənc kinematoqrafçılara dəstək məqsədilə Alternativ Kino  Akademiyası təsis edib
15.03.24
Türk mədəni irsinin qorunması üçün vahid mexanizm formalaşdırılmalıdır
15.03.24
Gülnar Səma - Ulucay Akifin “Pul axtaranlar”ı
13.03.24
“Kinomuzu yaradanlar, Kinomuzu yaşadanlar” layihəsinə start verilir
13.03.24
Mehriban Ələkbərzadə: “Əsrə bərabər gün” tamaşası dünən, bu gün, sabah kontekstində yaşadığımız əsrə baxışdır
13.03.24

Azərbaycan London Beynəlxalq Kitab Sərgisində təmsil olunur

11.03.24
"Oskar" mükafatının qalibləri məlum olub
06.03.24

Dövlət sifarişi ilə “Kür - çaylar anası” sənədli filmi istehsalata buraxıldı

©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.