Kənan Hacı - Tatar çölünə uduzanlar
11.02.15

Hardasa oxumuşdum ki, su daşdan güclüdür. Bu cümlə o vaxtdan beynimə həkk olunub. Su daşı yuyub aparır, daşın suya gücü çatmır. Daş sanki ətalətin maddiləşmiş formasıdır. Zaman kimidir su, tək daşdan yox, torpaqdan da, ağacdan da, alovdan da güclüdür. O qarşısına çıxan hər şeyi götürüb aparır və ya öz içində itirib batırır...

Yeni ilin ilk günlərində bir neçə hekayəsini dilimizə çevirdiyim italyan yazıçısı Dino Bussatinin “Tatar çölü” romanını oxudum və sarsıldım. Bastiani qalası onun taleyinə şərik olanların qəbrinə çevrilir. Tatar çölü canlı meyitlər qəbristanlığıdır. Hər kəs burdan getməkdə sərbəstdir, amma sirli bir qüvvə qəbrin üstünü örtən daş kimi onları burdan çıxmağa qoymur. Leytenant Covanni Droqo da milyonlarla çarəsizdən biridir. O, ömrünü Tatar çölünə uduzub. Təkcə Tatar çölünə yox, özünə də məğlub olub.

Təyinatını Bastiani qalasına almış gənc leytenant bu qalanın əjdaha kimi ağzını açıb onu udacağını heç ağlının ucundan belə keçirmir. Yazıçı qalaya gedən yolda oxucunu sanki psixoloji cəhətdən çıxılmazlığa hazırlayır. Gənc zabitin isə heç nədən xəbəri yoxdur, o, atının belində inamla irəliyə doğru gedir.  Bastiani qalasında illərini yelə verən zabit, əsgər heyəti sanki hisslərdən, duyğulardan məhrumdur. Onlar öz vəziyyətlərindən şikayətçi  deyillər, böyük intizarla tatarların hücumunu gözləyirlər. Tatarlar isə üfüqdə görünmür. Tatar çölü mənasızlığın, puçluğun, çıxılmazlığın simvoludur. Hər kəs bu qalada xidmət etməyi özünə şərəf bilir, amma bu qeyri-müəyyən “şərəf” qurd kimi onların içini gəmirir, onların həyat eşqini, arzularını öldürür. Bastiani qalası da ətalətin maddiləşmiş formasıdır, sükunət bütün ağırlığı ilə sərt dağ silsilələri ilə əhatə olunmuş boz çölün üzərinə çöküb.

Açıq qalan sərhəd xəttini müəyyən edəcək dəstə sərt yoxuşla zirvəyə qalxmalı olur. Amma bu cəhdlər əbəsdir. Bu ərazilərdə sərhəd xəttini müəyyən etməyə ehtiyac yox imiş. Heç bu qalanın da qorunmağa ehtiyacı yoxdur. Qala öz qurbanlarını diri-diri öldürür. Leytenant Anqustina yolda soyuqdan donub ölür. Parolu bilmədiyi üçün öz əsgər yoldaşı tərəfindən güllələnən Lassari də bu amansız mənasızlığın qurbanı olur. Covanni Droqonunu isə Bastiani qalası otuz il çeynədikdən sonra Tatar çölündən kənara qusur.

Əslində hər kəsin həyatını udan bir qala var, insan bəzən o qalanın fərqində olmadan dünyadan köçünü sürüb gedir. Bunu anlamağın, dərk etməyin özü son dərəcə dəhşətlidir. Öz gəlişiylə insanın həyatına məna qatacaq şeylər heç zaman üfüqdə görünmür və tədricən onun həyati qüvvəsi tükənir, son nəfəsində də zalım ümid ilğım kimi gözlərinin önündən çəkilmir. Tatar çölü əslində yaşadığımız dünyanın kiçik bir modelidir. Dünyaya gəlmişiksə, yaşamaqdan başqa çarə yoxdur.

Covanni Droqo qalaya gəldiyi gün ona ayrılmış otaqda gecələyərkən aramsız damcılayan su səsi onu narahat edir. Gözətçilərdən birini çağırıb suyun səsini kəsməyi xahiş edir. Gözətçi ona izah edir ki, bu, su ilə dolu çənin səsidir, heç nə etmək mümkün deyil. Hamı bu səsə öyrəşib. Bu, həmin daşdan da, torpaqdan da güclü olan suyun səsiydi. Droqo xəstələnib qalanı tərk edənəcən bu səs saatın aramsız tıqqıltısı kimi onun qulaq yoldaşı oldu. Su da zaman kimidir, axır, axır, dayanmaq bilmir. Droqo özü də bilmədən mövhumi inamın əsirinə çevrilir, qalanın vəhşi cazibəsi onun ayaqlarına qandal vurur, hər gün getmək istəyir, amma gedə bilmir. Taqətdən düşmüş, xəstə canıyla da üfüqə boylanıb hansısa işartının göründüyünə özünü inandırmaq istəyir, amma ömür kimi bütün təsəlli ehtiyatı da tükənib.

Bussatinin öldürücü təsvirləri oxucunu depressiyaya salır. Mən bu əsəri oxuduqdan sonra bir müddət havalı kimi gəzib-dolaşdım. Sanki yazıçı oxucunu da Droqoyla birlikdə gedər-gəlməzə yollayır. Oxucu qəfil ayılıb öz içindəki Droqonu kəşf edir.

Tatar çölü ölüm kimi qaçılmaz həqiqətdir. Kafkanın “Qəsr”ini oxuyanda da bu hissləri keçirmişdim. Qəsrə yol tapmağa çalışan amma bitib-tükənməyən labirintlərdə azıb-qalan K.-nın və “Tatar çölü”ndəki zavallı zabitin məğlubiyyəti əkizdir. Bu əkiz məğlubiyyət sanki bir kökdən mayalanıb. O sirli qüvvəyə qalib gəlmək mümkün deyil... /"Aydın yol" qəzeti/

Yenililklər
27.01.23

Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun Bəyanatı

27.01.23
Vaqif Bayatlı Odər: "Qarabağdan ancaq Azərbaycanın Türk və Şərəf Damarını keçirməklə nəyəsə nail olmaq olar"
27.01.23
Günay Əfəndiyeva TDT-nin Macarıstandakı Nümayəndəliyini ziyarət edib
26.01.23
“Filologiya və sənətşünaslıq” jurnalının növbəti sayı çap olunub
24.01.23
“Qeyri-maddi mədəni irsin qorunması haqqında” qanun layihəsi hazırlanacaq
24.01.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu Türkiyə Cümhuriyyətinin 100 illiyi münasibətilə İstanbulda sərgi təşkil edib
24.01.23
Antonis van Deykin əsəri 3 milyon dollara hərraca çıxarılıb
23.01.23
"İnanıram" tamaşasının premyerası olub
23.01.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə Türk Tarix Qurumu bir araya gəlib
23.01.23
Qara Qarayevin əsərləri Filarmoniyada səslənəcək
20.01.23
Günay Əfəndiyeva Ankarada Türkiyə Ali Təhsil Şurasının (YÖK) rəhbəri Erol Özvar ilə görüşüb
18.01.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu qarşılıqlı əməkdaşlığı daha da gücləndirir
16.01.23
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun Şuşa ilə bağlı layihələri davam edir
11.01.23
Vaqif Osmanov - Kimdir günahkar, insanlarmı, yoxsa zaman?
06.01.23
“Poetika.izm” jurnalının növbəti sayı çap olunub
05.01.23
“Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığı” jurnalının növbəti sayı çap olunub
30.12.22
Əhməd Cavad 130: “Mən bir Turan yolçusuyam”
29.12.22
“Ömər Faiq Nemanzadə” fotoalbomu nəşr olunub
29.12.22
İki beynəlxalq Türk təşkilatı bir arada
26.12.22
Azərbaycanın dünya ədəbiyyatındakı boş qalmış yeri - Kənan Hacı yazır
26.12.22
Almaxanım Əhmədli və sənət dostları İsveçdə konsert verib
26.12.22
Günay Əfəndiyeva Astanada keçirilən Mərkəzi Asiya Media Forumunda çıxış edib
24.12.22
Ədəbiyyat İnstitutunda Kamran Məmmədovun 100 illik yubileyi qeyd olunub
23.12.22
Bu il hərraclarda satılan ən bahalı rəsm əsərlərinin adı açıqlanıb
23.12.22
Günay Əfəndiyeva Qazaxıstan İnformasiya və sosial inkişaf naziri ilə görüşüb
22.12.22
Əziz Dövlətabadinin “Süxənvərani-Azərbaycan” kitabı çapdan çıxıb
22.12.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti Qazaxıstanın mədəniyyət və idman naziri ilə görüşüb
22.12.22
“Atabəylər: Şəmsəddin Eldəniz” layihəsinin musiqi tərtibatı üzrə müsabiqə elan edilib
21.12.22
“II Sumqayıt Kitab Sərgisi”nin proqramı açıqlandı
21.12.22
Günay Əfəndiyeva Qırğız Dövlət Dil və Dil Siyasəti üzrə Milli Komissiyanın sədri ilə görüşüb
20.12.22
“Mifoloji lüğət” kitabı işıq üzü görüb
20.12.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunda “Türk dövlətləri: Şərq və Qərb arasında körpü” adlı dəyirmi masa keçirilib
19.12.22
Aleks de Val - Aclıq və feminizm
19.12.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun birgə əməkdaşlığı ilə beynəlxalq elmi konfrans keçirilib
19.12.22
“Sonuncu korifey” – Ədəbiyyatımızın “Don Kixot”u
17.12.22
Hamlet İsaxanlının “Mənim Qarabağım və ya Qarabağ düyünü” kitabının təqdimatı keçirilib
16.12.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun əlaqələri Avropa məkanında daha da genişlənir
16.12.22
AMEA-da “Akademiyanın Şuşanaməsi” ədəbi-tarixi ənənə və gələcəyə baxış” adlı konfrans keçirilib
16.12.22
Təranə Vahid - Dəfn nəğmələri
15.12.22
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu və Bursa Uludağ Universiteti arasında əməkdaşlıq protokolu imzalanıb
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.