Əli Şirin Şükürlü - Ev özünə qayıtmaqdır...
03.04.15

Artpress.az Əli Şirin Şükürlünün "Ev" essesini təqdim edir.

(“Dünyaya yeni baxış” fəlsəfi essedən bir movzu)

   Movzuya bəzi həndəsi fiqurların qısa şərhi ilə başlayaq və bu şərhin nədən bizi cəlb etdiyini bir azdan anlayacağıq. Düz xətt parçalarına ayrıca nəzər salsaq bir çox mənalara çıxa bilərik. Lakin bizi hazırda maraqlandıran məsələ düz xətt parçaları üzərində düzüm nəticəsində alınan həndəsi fiqurların estetik-fəlsəfi görüntüləridir.

   Düzbucaqlı. Qarşı tərəfləri paralel və bərabər, tərəflər arasında bucaq düz bucaq (90 dərəcə) olan dördbucaqlıdır.

  Düzbucaqlı paralelepiped. Oturacaqları və yan üzləri düzbucaqlılardan ibarət, yan tilləri oturacaqlara perpendikulyar çoxüzlü həndəsi fiqurdur.

  Göründüyü kimi dörd düz xətt parçasının müəyyən qayda ilə nizamlı düzümü sayəsində yeni həndəsi fiqur olan düzbucaqlı alınır. Düz xətt parçaları səpələnmiş şəkildən nizamlı düzüm nəticəsində düzbucaqlıya çevrilir. Nizamlılıq xaosu bir harmoniya halına gətirir. Yeni düzümdə daha estetik görünüşdə yeni fiqur meydana gəlir.

   Anoloji qayda ilə düzbucaqlıların müəyyən qayda ilə nizamlı birləşməsi nəticəsində paralelepiped alınır; həm formaca, həm də estetik görünüşü ilə fərqlənən yeni həndəsi fiqur.
   Bu həndəsi fiqurlara xas nizamlı düzüm, simmetriya onlara müəyyən estetik görüntü verir ki, həyatda bu fiqurların analogiyasına tez-tez rast gəlinir; pəncərə, qapı, otaq, bina.

   Həndəsi fiqurlarda estetik görüntü öz yerində, amma bu fiqurlarda digər fəlsəfi mənalar da gizlənir. Yetər ki, elmi informasiyadan fəlsəfi düşüncə müstəvisinə keçid edəsən dürlü mənalar əxz olunsun. Qeyd etdiyimiz həndəsi fiqurlar çərçivə, təcridolunma, məhdudiyyət, qapalılıq anlamını da verir.

   Pəncərə - havadır, işıqdır, genişliyə tuşlanan bir kameradır düzbucalı şəklində. Həm də dünyanın dordbucaqlı mənzərəsidir. Canlı şəklidir dünyanın bir parçasının. Cərçivəyə salıb ayırır o parçanı bütov dünyadan – təcrid edir. Təcridedilmədə azalır dünya, yalnız bir hissəsini göstərir pəncərələr. Eynən insan idrakı kimi.

  Qapı – girişdir, çıxışdır. Görüşdü, ayrılıqdı qapılar. Həsrət var, vüsal var, sevgi var, nifrət var həm də qapılarda. Təcridolunma vasitəsidir qapı – həm çoxluqdan, həm də azlıqdan. İnsanın özündən çıxış yoludur qapılar.

   Otaqlar eynən paralelepipedi xatırladır. Eynən bu fiqura xas həndəsi ölçülər üzərində qurulur otaqlar. Otaq bir hissəsidir evin.

   Ev – rahatıqdı, daldalanmaqdır, genişlikdən ayrılmaqdır, özünə qayıtmaqdır.

Qapalı məkandır ev. Çoxluqdan təcridolmadır, azalmadır. Azadlıq, sərbəstlik, intimlik var evlərdə. “Evə getmək istəyirəm” – deyər adam; özünə qaçar.

   Qapalı məkandır ev. Azlıqdır, çoxluqdan təcridolunmaqla darıxmaqdı, sıxılmaqdı qapalılıqda. Genişlikdən ayrılmaqdı, sonsuzluğa susamaq var evlərdə, azadlıq həsrəti gizlənir evlərdə. “Harasa getmək istəyirəm” – deyər adam; öz əlindən qaçar.

   Həbsxana – qapalı məkandır; öz əlindən qaça bilmir məhbus, həm də qurtula bilmir çoxluqdan.  “Gedə bilmir evə”, gedə bilmir “ev”dən. Hər iki üzdən bağlıdır qapılar azadlığa.
   İki üzü var “azadolma”nın: çoxluqdan qaçarkən “evə üz alar adam”, özündən – təklikdən qaçarkən “evdən gedər”, coxluğa, genişliyə üz tutar. Azadlıq – insanın istənilən an özündən gedişi və istənilən an özünə qayıdışıdır. Bu gediş-gəlişlərdə amma yarımçıqdı azadlıq. Bir yol var tam azadlığa, biristiqamətlidi o yol və üz alaq o Yola.

   Yol. Dünyanın yeni fəlsəfi modelinə (Ə.Ş.Şükürlü..“Dünyaya yeni baxış” fəlsəfi esse) bir daha nəzər salaq. Tələb – Düşüncə - İstək birgəliyinin məhsulu Dünya – Evdir ilkin olan T-yə. İstənilən an Evdən gedər – bu gedişlə də Dünyanı örtük olaraq soyunar. İstənilən an Evə gedər – bu qayıdışla yeni Dünya qurar. Başdan-başa sonsuz azadlıq olan T yaratdığı Dünyanı sonuca itələməklə yeni “dünyaqurma”ya hazırlaşar daima. (Elə bu səbəbdən də fanidir dünya). T-nin zərrəsi – insanda məskunlaşan t də daim “azadolma” istəyində çırpınar. Azad olmaq naminə gah çoxluğa üz tutar insan, gah da azlığa və bu çırpnıtı yalnız sonucda – bədən adlı “uniformanı soyunarkən” sona çatar. Tam azadlıq başlayar.    
   
   Azadlığınız tükənməsin, hər iki üzdən açıq olsun qapılarınız!  


"Avanqrard" ədəbiyyat
və mədəniyyət jurnalı

Yenililklər
10.02.24
Öz nəğməmlə tək qalmışam indi mən - Höte
08.02.24
Gülnar Səmanın “Sözümüz sözdür-2” kitabı “GlobeEdit” nəşriyyatında çap olunub
01.02.24
Rus poeziyasının Gümüş dövrü - Seçmə şeirlər
01.02.24
Rəşad Səfər - Çığıranlar və çığırmayanlar
29.01.24
“İsveç nəsr antologiyası” ilk dəfə Azərbaycan dilində
29.01.24
Küyülü Nəccari Səid - Olumla ölüm arasında
29.01.24
Qulu Ağsəs haqqında kitab işıq üzü görüb
27.01.24
Natəvana "yaxılan" qara və qırmızı boyalar - Fərid Hüseyn yazır
25.01.24
Mahir N. Qarayev - Qara maskalı qatil
25.01.24
Tanınmış alim Paşa Kərimov vəfat edib
25.01.24
Fərid Hüseyn - Sözümüzü Allaha çatdırana vida
24.01.24
Vaqif Sultanlının “İnsan dənizi” romanı Təbrizdə yayınlandı
16.01.24
"Arşın mal alan" Ankara Dövlət Opera və Balet teatrında nümayiş olunub
16.01.24
Mahir N. Qarayev - Bir dəqiqəlik sükut, yaxud fikirli gördüyüm fikir adamı
16.01.24
Səfər Alışarlı - "Səs" romanı ustalıqla yazılmış əsərdir
16.01.24
Dünyaca məşhur roman Azərbaycan dilində - İlk dəfə
16.01.24
Səlim Babullaoğlu - Düma, Natəvan, xəncər, arxalıq və oyun
14.01.24
Ədəbiyyat İnstitutunda unudulmaz şair Nurəngiz Günə həsr olunmuş tədbir keçirilib
10.01.24
Bu boyda ömrü məhəbbətsiz necə yaşayasan? - Orxan Vəlinin Nahit xanıma məktubları haqqında - Fərid Hüseyn
10.01.24
Bolqarıstanda beynəlxalq festivalda ölkəmizi “Açar” bədii filmi təmsil edəcək
10.01.24
Tanınmış yazıçı, ədəbiyyatşünas Çingiz Hüseynov vəfat edib
10.01.24

"Dünya ədəbiyyatı" dərgisinin "Macarıstan" sayı və "Macar ədəbiyyatı" antologiyası nəşr olunub

26.12.23
Zərdüşt Əlizadə - Qəm-qüssə, kədər şairi
20.12.23
Fərid Hüseyn - Orxan Vəlinin Nahit xanıma məktubları haqqında
18.12.23
İki şair, iki şeir - Mahir N. Qarayev və Sesar Valyexo
18.12.23
Fərid Hüseyn  Bişkekdə Çingiz Aytmatova həsr olunan beynəlxalq forumda iştirak edib
13.12.23
Yun Fossenin Nobel mühazirəsi
11.12.23
2024-cü il üçün Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı Şuşadan Türkmənistanın Anev şəhərinə ötürülüb
11.12.23
Moskvada Əsgər Məmmədovun “Nar dastanı” adlı rəsm sərgisi açılı
11.12.23
Mixail Lermontov - Vəsiyyət    
11.12.23
Tutu Ağayeva - "Gözəgörünməzlər"in görünən və görünməyən tərəfləri
09.12.23
Səlim Babullaoğlu TÜRKSOY tərəfindən təltif olundu
09.12.23
Səlim Babullaoğlu - Allah və vətən aşiqi, böyük şair
09.12.23
Bakıda “Məhmət Akif Ərsoy. Seçmə şeirlər” kitabının təqdimatı olub
05.12.23
Dünya şöhrətli rumın şairəsi Ana Blandiana Bakıya gələcək
05.12.23
Kənan Hacının hekayəsi - Cin qapını bağlayır
05.12.23
Elçin Hüseynbəylinin hekayəsi - Dərs
05.12.23
Yevgeni Rezniçenko - Çağdaş rus poeziyası
30.11.23
Anar Məcidzadə - Canına dərd düşsün, ayrılıq salan
29.11.23
Həmin işıqlı günlər - Cavid Zeynallının yeni hekayəsi
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.