Aqşin Yenisey: “Xəstəlikdən sonra mənim yaradıcılığımın dini dəyişdi” - MÜSAHİBƏ

13.04.15

Azərbaycanın ədəbiyyatının istedadlı şairi Aqşin Yenisey müsahibə verib. O, müsahibəsində yenicə xilas olduğu ağır xəstəlikdən sonra yaşantılarından və yaradıcılığından danışıb. Aqşin sağalandan sonra indi daha bir problemlə üz-üzə qaldığını açıqlayıb. Artpress.az həmin müsahibəni sizə təqdim edir.


- Səhhətiniz necədir, xəstəlikdən sonra özünüzü necə hiss edirsiniz?

- Yaxşıyam. Qəfil qasırğaya yaxalanan karavella kimi sirroz göyərtəmdə nə vardısa hamısını süpürüb apardı. Dövlətimizin qayğısı və dostlarımızın duaları sayəsində xilas oldum. Qada görməsinlər. İndi hücrəmə çəkilib bunun əvəzini nə zamansa Azərbaycana  qaytara biləcək yazılar üzərində işləyirəm.

- Qayıdıb geriyə baxanda peşmanlıq hissi keçirirsinizmi? Ədəbiyyata, yaradıcılığa münasibətinizdə bir inciklik, küskünlük yaranmayıb ki?

- Əlbəttə, peşmanlıq, üzrxahlıq hissi var. Etdiyi səhv əməldən peşman olmayanlar əxlaqı xəstə olan adamlardı. İnsan həyatı, bir növ, zirvədən yuvarlanan qar yumağı kimidir. O, bu yolçuluğa balaca bir qartopu kimi başlayır, yuvarlandıqca yolundakı qarları, altındakı zir-zibil qarışıq özünə sarıb böyüyür. Bəzi qar yumaqları öz yükünün ağırlığına, yolun sərt enişinə dözə bilməyib yarıyolda dağılır, bəziləri isə cığır aça-aça yolun sonuna nəhəng ağ bir təpə kimi sağ-salamat gəlib çatır. Eyni qar, eyni zirvə, eyni eniş, amma açılan cığırlar fərqli.

Günahkar axtaranlar ədəbiyyatda təsadüfü olan eqoist adamlardir. Mən ədəbiyyatın dünyanın, xalqın tarixində, taleyində oynadığı rolun ağırlığını öz çəkim qədər dəqiq bilirəm. Sadə bir misal deyəcəyəm.  Ermənilərlə rusların əsgər Valeri Permyakov dartışmasında ermənilərin hay-küyünü rus tarixçlərindən biri bircə cümlə ilə xırp kəsdi. Dedi ki, ermənilərin indi yaşadıqları ərazilərdə qədim dövlətçilik iddiaları boş söhbətdir, çünki onların bu ərazilərlə bağlı heç bir tarixi ədəbiyyatı yoxdur. Yüz ildir Azərbaycan tarixçilərinin sübut etmək istədiyi faktın bir cümlə ilə ifadəsi. Ədəbiyyat tarixin yoxdursa, tarixin də yoxdu. Çar Fyodor Mixailoviçi edama məhkum etsə də, Dostoyevski Rusiyanın gələcək qüdrətini çarın özündən çox düşünürdü. Ədəbiyyatın gücü budur.  Kabab yeyib, araq içib arvadlara şeir yazmaq deyil. Mən indi özüm üçün heç nə yazmıram, yazmağa utanıram.  

- Deməli, yaxşı mənada təsir göstərib?

- Xəstəlikdən əvvəl Azərbaycanda Orta əsrlərdəki inanc formaları, təriqətlər haqqında araşdırmalar aparırdım. Məqsədim bu idi ki, təxminən, Səfəvilər dövlətinin coğrafiyası hüdudları boyunca özündə siyasi, dini, mədəni həyatı ehtiva edən bədii mətn yazım, bu coğrafiyanın mənəvi xəritəsini çəkim. Sufilik inancının sirrini axtara-axtara Hindistanın Lahora əyalətinə qədər gedib çıxmışdım. Sufi inancına görə, həyat tale və iradənin qarşıdurmasından ibarətdir və insan kamilliyə yalnız öz iradəsi ilə taleyə qarşı çıxmaqla qovuşa bilər. İradədə hər şeyin qədəri taledəkindən yüksəkdir. Məsələn, taledə məişət dostluğu olan sevgi, iradədə eşq mümkünsüzlüyünə yüksəlir, taledə itaətin cənnət həzzini yamsılayan şərbət şirinliyi iradədə şər allahını ələ salan şərab tündlüyünə çevrilir və s. Mən bu əsəri sirrozla beş aylıq  mücadilədən sonra yazdım, hələ çap olunmayıb. İnanın ki, mən xəstəxanada yalnız bir sufi kimi iradi gücümü itirməmək, ağrını yenib həzzə çevirməklə məşğul idim. Xəstəlikdən sonra mənim yaradıcılığımın dini dəyişdi. Mən indi elə bir möcüzəyə inanıram ki, onun adı insan iradəsinin gücüdür.

- Doğrudanmı, inanırsınız ki, insan iradəsi qarşısında bütün problemlər acizdir?

- Aciz deyil, əksinə müvəqqəti, cılız çətinliklər iradəni öldürür. Ona görə sufilər dərd dalınca dərd arzulayırdılar, daha ağırını, dözülməzini. Onlar dərdi, ağrını bədənlərində məğlub etməklə şər allahına qalib gələcəklərini düşünürdülər. Mən daha başıma gələnlərə bu cür yanaşıram; şər allahı ilə döyüş. Təsəvvür edin, bir ay bundan əvvəl xəstəxanadan son yoxlanışdan sevinə-sevinə qayıtdığım gün Moskvadan əmim zəng vurdu. Ukraynadakı ABŞ-Rusiya müharibəsindən sonra əksər iş adamları kimi o da xeyli borca düşüb. İndi Moskvadakı bağını və Bakıda mənim yaşadığım evini satıb borc yiyələrindən xilas olmaq istəyir. Orada vəziyyət pisdir, Rusiyada borc-xərc məsələlərinə cinayətkar dəstələr nəzarət edir. İndi Moskva Bakının XIX əsrdəki qoçuluq dövrünü yaşayır. Belə çıxır ki, Rusiya Ukrayna əraziləri ilə yanaşı, Bakıda bizim evə də soxuldu və indi yenidən kirayə-köçkün həyatına qayıtmaq lazımdı. Bu ki içkinin fəsadı deyil, yatsam yuxuma da  girməzdi ki, rus-xoxol müharibəsi bizim evdə də hiss olunacaq. Mən buna da, bundan betərlərinə də hazıram. Tale anlayışı bəzən başına gələnlərə görə təkcə insanın özünü deyil, əcdadlarını da günahlandırır, məsələn, hind şudraları kimi. Araşdırmalarımdan bu nəticəyə gəldim ki, sufilik Hindistanda şudralığa qarşı yaradılmış və Orta Şərqdə atəşpərəstliklə qaynayıb-qarışmış sosial-ictimai məzmunlu hind dini olmuşdur. Sözümün canı budur ki, rədd olsun, bütün fatalist deyingənliklər!   

- Belə çıxır ki, onda siz də müharibənin evsiz qoyduğu adamların cərgəsinə qoşulacaqsınız?

 - Belə çıxır deyəndə ki, belədir.

- Bəs nə etmək fikrindəsiniz?

- Heç nə, yenidən “Özgə qapılarına”...

- İndi nə yazırsınız?

 - Orta əsrlər Azərbaycanı haqqındakı mətni redəktə edirəm. Alkoqol depresiyasının son həddində insanda hallüsinasiyalar yaranır. İnsan yuxunu, xəyalı gerçəklik kimi yaşamağa başlayır. Təsəvvür edin, mən xəstəliyimin son günlərində evdə səhərə qədər kimlərləsə oturub söhbətlər, mübahisələr, müzakirələr edirdim. Səhər yuxudan qalxanda mənə keşik çəkmək üçün yanımda qalan qardaşımdan soruşurdum ki, axşamkı qonaqlar nə vaxt getdilər. O da rahat şəklidə “Bir az olar” deyib sakit cavablar verirdi. Belə qonaqlıqlar, kimlərisə qarşılamalar, yolasalmalar, demək olar ki, hər gecə olurdu. Müalicədən sonra qardaşım danışır ki, hamısı yalan idi. Sənin yanına heç kim gəlmirdi, sən heç kimlə görüşmürdün, yola salmırdın. Öz-özünə oturub gözünə görünən kimlərləsə saatlarla söhbət edirdin, hətta qalxıb kimisi qapıdan ötürüb geri qayıdırdın. Qayıdıb sönmüş televizorda, guya, Barış Mançoya, futbola, kinoya baxırdın. Axırda da oturduğun yerdə yuxuya gedirdi. Qardaşım bunların hamısını qonşu otaqdan görürmüş. Hətta deyir ki, bir gecə otağında Misir qullarını danlayırdın ki, nə vaxta qədər daş daşıyacaqsınız. O günlərdə mənim həqiqət kimi yaşadığım şeylər hamısı yalan, xəyal imiş. İndi həmin hallüsinasiyaları yadıma sala-sala insanın öz xəyallarını, fantaziyalarını gerçəklik kimi yaşaması haqqında bir yazı yazıram. Özümə də qorxulu gəlir. Yeganə istəyim Bulqakovun təsirinə düşməməkdir.

/qafqazinfo.az/

Yenililklər
14.06.19
Azərbaycan televiziyası - yeni simada
13.06.19
“Ernest Heminquey: yeni nəsr və müasir insan” mövzusunda elmi sessiya keçirilib
13.06.19
Professor Qəzənfər Kazımovun kitablarının təqdimatı olub
13.06.19
Xalq artisti İlham Namiq Kamalın 70 illik yubileyi qeyd olunub
12.06.19
Naxçıvanda “Cavidşünaslıq” oncildliyinin təqdim olunub
12.06.19
Leonardo da Vinçinin şedevr əsərlərindən biri tapılıb
12.06.19
Famil Mustafayevin verdiyi qərarı haqlı hesab edirəm
12.06.19
Xalq yazıçısı Elçinin Almaniyada yeni kitabları işıq üzü görüb
10.06.19
AzTV-də Bədii Şuranın növbəti iclası keçirilib
10.06.19
Milli Dram Teatrı “Ölülər”i yenidən təqdim edib
10.06.19
Rəşid Behbudovun xatirəsi anılıb
04.06.19
Ədəbiyyat İnstitutunun əməkdaşı Pərvanə Məmmədli beynəlxalq konfransda iştirak edib
04.06.19
XVI əsrə aid “Kitabi-tibbi-mənzum” əsəri nəşr olunub
30.05.19
"Qafqaz-Media" fəaliyyətində fərqlənənləri təltif etdi
29.05.19
Bədirxan Əhmədli: "Mədəniyyətlərarası dialoqda ədəbi əlaqələrin mühüm rolu var"
29.05.19
Bəsirə Əzizəli - Vladimir Nabokovun “Haram damğası” romanı: siyasi məzmun, ironiya, ölüm
29.05.19
Türkiyədə “Anastas Mikoyan. Bolşevik bir erməninin etirafları” kitabı nəşr olunub
27.05.19
"Özümüzdən böyük Sözümüz" təqdim olundu
27.05.19
Bakıda “Siyasi repressiya qurbanları muzeyi” açılıb
23.05.19
Azərbaycan ədəbiyyatı antologiyası qazax dilində
23.05.19
Dilçilik İnstitutunda bu il 10 kitab, 60-a yaxın məqalə çap edilib
23.05.19
Bakı Dövlət Universitetində Füyuzat Mərkəzinin açılışı olub
23.05.19
Dünya şöhrətli rəssam Zurab Seretelinin sərgisi açılıb
22.05.19
Oman yazıçısı Buker mükafatına layiq görüldü
13.05.19
Ədəbiyyat İnstitutunda Türkiyənin təsəvvüf alimlərilə görüş keçirilib
13.05.19
Musiqili Teatrda “Buratino” tamaşası nümayiş etdiriləcək
13.05.19
Ramiz Rövşən Bakı Kitab Mərkəzində oxucularla görüşdü
13.05.19
Azərbaycanın “Qarabağ” muğam qrupunun Ankarada konserti keçirilib
09.05.19
Rövşən Yerfi - Nəsimi niyə dahidir?
09.05.19
"Çöl Qala" Stokholmda təqdim olundu
07.05.19
Azərbaycan və Rusiyanın görkəmli təmsil ustalarının xatirəsi anılıb
07.05.19
Şair Dəmir Gədəbəyli vəfat etdi
06.05.19
Mətanət Vahid - Məhəmməd Hadinin irsi çağdaş ədəbiyyatşünaslıq müstəvisində
06.05.19
Romada Avropa ölkələrində təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin forumu keçiriləcək
06.05.19
BSU-da Hindistanlı türkoloqla görüş keçirilib
06.05.19
"Ulduz" jurnalının "Nəsimi" xüsusi sayı təqdim olundu
01.05.19
Türkiyəli tələbələr Bakı Mühəndislik Universitetində keçirilən konfransda iştirak edib
01.05.19
Anar Məcidzadə - Getdiyin o yollar qaytarmır səni 
30.04.19
Mərahim Nəsib - Rəhmətdən yağışa  gedən sevgi 
26.04.19
AMEA vitse-prezidenti: "Cəfər Cabbarlının romanı və məktubları tapılıb"
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.