Misirdə Nizami Gəncəvinin əlyazmaları tapılıb
05.05.15

Dünya sivilizasiyasının əsas irsi mənbələrindən olan Misirdə, dünyanın ən məşhur kitabxanaları yerləşir. Bu kitabxanaların ən önəmlilərindən biri paytaxt Qahirədə, Nil çayının qoynunda yerləşən “Misir Kitablar Evi” dir (Dəru əl-Kutub əl- Misriyyə). Bu kitabxanada müxtəlif dillərdə yazılmış altmış minə yaxın əlyazma nüsxə mövcuddur. Nizami Gəncəvinin bu kitab evində olan əlyazmaları var. Nizami Gəncəvinin “Xəmsə”si də həmin kitabxanadan tapılıb. Burada Nizaminin “Xəmsə”sinin altı tam əlyazma nüsxəsi vardır. Haqqında bəhs edilən altı nüsxə bunlardır :

1. Nizaminin “Xəmsə”si dedikdə, 596-cı (1200) ildə (597 (1201) və ya 599 (1203) deyənlər də var) vəfat etmiş Cəmaləddin Əbu Muhamməd İlyas ibn Yusif ibn Muəyyid ən-Nizami əl-Gəncəvinin əsərləri nəzərdə tutulur. Bu şeirlər fars dilində beş məsnəvidən ibarətdir: “Sirlər “xəzinəsi”, “Xosrov və Şirin”, “Leyli və Məcnun”, “Yeddi gözəl” (Bəhramnamə) və “İskəndərnamə”. Birincisi “Sirlər xəzinəsi”dir ki, ilk iki misrası belədir :
Bismilləhir Rəhmanir Rəhim
Hikmət xəzinəsinə açar budur ey həkim
Qızıl və bəzəkli daşla bəzədilmiş əlyazması 350 vərəqdən ibarətdir. Hər səhifə 21 sütuna bölünmüşdür. Sətirlərinin sayı 21, ölçüsü 32.5 x 21 sm-dir. Kitabda qızıl və rənglərlə bəzədilmiş miniatürlər var.

2. Başqa nüsxəsi də var. Əvvəli qabaqkı nüsxə kimidir. Rəngli, cild halında əlyazmadır. Əvvəli və hər bir beş məsnəvinin əvvəli qızılla bəzədilmiş və gözəl xətlə yazılmışdır. Yazı hicri tarixi ilə 1042-ci (1633) il, Şəvval ayının əvvəli, üçüncü gün tamamlanmışdır. Əlyazma 305 vərəqdən ibarətdir. Sətirlərinn sayı 23, ölçüsü 17x28 sm.-dir.
Kitabda fars-hind üsulu ilə bəzədilmiş dörd miniatür var. Nüsxənin əvvəlində, birinci vərəqdə şairin tərcümeyi-halı yazılmışdır.

3. Başqa nüsxəsi də var. Əvvəli qabaqkı nüsxə kimidir. Cild halında əlyazmadır. Zeynulabidin əş-Şirazinin xətti ilə yazılmış bu kitab qızıl və naxışlarla bəzədilmişdir. Yazı hicri tarixi ilə 1249-cu (1833) il, Məhərrəm ayında tamamlanmışdır. Kitab Mirzə Seyidin istəyi ilə yazılmışdır. Əlyazma 284 vərəqdən ibarətdir. Sətirlərin sayı 25, ölçüsü 25.5x15.5 sm.-dir. Kitabın gözəl rəngli miniatürləri və naxışları var.

4. Başqa nüsxəsi də var. Əvvəli qabaqkı nüsxədə olduğu kimidir. İçərisi və üzü qızılla bəzədilmiş cild halında əlyazmadır. Kitabın bütün vərəqləri qızıl və yaşıl mürəkkəblə bəzədilmişdir. Gözəl xətlə yazılmışdır. Yazı hicri tarixi ilə 983, 987-ci (1575, 1579) illərdə tamamlanmışdır. Əlyazma 300 vərəqdən ibarətdir. Sətirlərin sayı 25, ölçüsü 28x17 sm.-dir. Cildlərin içərisində fars üsulu ilə çəkilmiş çoxlu miniatürlər var.

5. Başqa nüsxəsi də var. Əvvəli qabaqkı nüsxə kimidir. Cild halında əlyazmadır. Əvvəli və hər bir beş məsnəvinin əvvəli bəzədilmişdir. Birinci və ikinci səhifələr qızıl və rənglərlə, qalan səhifələr isə qızıl və yaşıl mürəkkəblə bəzədilmişdir. Nüsxə Zeynulabidin əl-Husni əl-Məşhədinin xətti ilə gözəl yazılmışdır. Yazı hicri tarixi ilə 895-ci (1490) ildə Şah Əbul Qasim adı ilə tamamlanmışdır. Əlyazma 210 vərəqdən ibarətdir. Sətirlərinn sayı 27, ölçüsü 32x21 sm.-dir.

6. Əvvəli qabaqkı nüsxədəki kimidir. Cild halında əlyazmadır. Qızıl ilə bəzədilmişdir. Nüsxə Məcduddin Əli ibn Xıdr şah ibn Həsənşah Bəhrabadinin xətti ilə gözəl yazılmışdır. Yazı hicri tarixi ilə 935-ci (1529) il, Cəmədulaxır ayında tamamlanmışdır. Əlyazma 336 vərəqdən ibarətdir. Sətirlərin sayı 23, ölçüsü 24x16 sm.-dir.

Nizaminin “Xəmsə”sinin əvvəli belədir:
Nüsxə əlyazmadır. Tarix yazılmamışdır. 223 vərəqdən ibarətdir. Sətirlərin sayı 14, ölçüsü 22.5x11.5 sm.-dir.

Tədqiqatlar davam edir və yaxın gələcəkdə ölkəmizlə bağlı yeni əlyazmalar haqqında məlumatlar ortaya çıxarılacaq. Tədqiqatı Qahirə Açıq Amerika Universitetinin Ərəb dili və Ədəbiyyatı fakültəsinin doktorantı Seymur Nəsirov Aparır.

Artpress.az
 

Yenililklər
23.02.20
Elçin Hüseynbəyli - Qarağac - Romandan parça
23.02.20
Bədirxan Əhmədli - Gerçək və intellektual türkçü Muhsin Kadıoğlu
23.02.20
Könül Nuriyeva - "İsanın İncili"ndəki sonsuz suallar
23.02.20
Əlyazmalar İnstitutunda “Nəsimidən nəsimlər” kitabının təqdimatı olub
23.02.20
Ədəbiyyatşünaslığın inkişafına dəyərli töhfələr verən alim – akademik Həmid Araslı
21.02.20
İnsanın əzəməti – Dino Butsatinin hekayəsi
21.02.20
Tramp “Oskar” mükafatının Cənubi Koreya filmi “Parazitlər”ə verilməsini tənqid edib
21.02.20
Məşhur yazıçı hekayəsini 1 ABŞ dollarına satdı
21.02.20
Müslüm Maqomayev haqqında çəkilən serialın treyleri yayımlandı - VİDEO
21.02.20
Xalq rəssamı Böyükağa Mirzəzadənin anadan olmasından 99 il ötür
21.02.20
Taleh Eminoğlu - Knut Hamsun: bir medalın iki üzü
21.02.20
Bakıda Beynəlxalq film festivalı keçiriləcək
21.02.20
"Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq" jurnalının yeni sayı çıxıb
21.02.20
Hacı Ələmdar Mahirin anım günü
18.02.20
Özbəkistanda “Hər anımız Vətən desin!” adlı şeir müsabiqəsi elan olundu
12.02.20
"Təkrarın tənhalığı”nda "Sevdiyim əsər” – Fərid Hüseynin kitab təqdimatından reportaj
10.02.20
Gülbala Dadaş - “Hər kəsin öz eşqi” kitabı haqqında
07.02.20
Fərid Hüseynin kitablarının təqdimat mərasimi keçiriləcək
05.02.20
Bəsirə Əzizəlinin Muhsin Kadıoğlu haqqında monoqrafiyası çap olunub
05.02.20
İradə Musayeva -  Süleyman Rüstəmi əksinqilabçı adlandıran repressiya qurbanı
03.02.20
Cavanşir Yusiflinin Səlim Babullaoğlu haqqında kitabı nəşr edilib
02.02.20
İradə Musayeva - Bağırovun gizli tapşırığı: “Boynuna qoyuluncaya qədər döyün!”
01.02.20
"Qanun” nəşriyyatında "The Paris Review müsahibələri” adlı kitab nəşr edilib
01.02.20
Rusiya Yazıçılar İttifaqı ilə AYB arasında əməkdaşlıq müqaviləsi imzalanıb
29.01.20
İradə Musayeva - Bağırov bu tərcüməçimizi həbs etmək üçün Stalindən icazə istəmişdi
28.01.20
Fərid Hüseyn - İnsanın unutqanlığı bəzən onun ədalətidi
28.01.20
AYB-nin Gənclər Şurasının “Ulduz”u nəşr edildi
25.01.20
İradə Musayeva - Müstəqil Azərbaycan” sözü dilinizdən çıxmadımı?
25.01.20
Fazil Abbasov - Qanımı süz, şərab kimi...
25.01.20
Əsmər Hüseyn Xan - Onda balaca idik, adımız uşağıydı
25.01.20
Şəhla Aslan Türkiyənin "KonTV" kanalında aparıcılıq edəcək
24.01.20
İradə Musayeva -  Repressiya illərində  tragik həbs situasiyaları...
22.01.20
“Dünya ədəbiyyatı” dərgisinin yeni sayı esse janrına həsr edilib
22.01.20
İlham Əziz - O dünyadan gələn səslər
22.01.20
İradə Musayeva - Repressiya dəhşətləri
22.01.20
Yazıçı-publisist Aqşin Babayevin daha bir kitabı çapdan çıxıb
22.01.20

Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin növbəti kitabı işıq üzü görüb

21.01.20
İradə Musayeva - Kirovun ölümü ilə başlayan cəhənnəm, yaxud repressiyanın 80 illiyi
14.01.20
Gürcüstanda Zəlimxan Yaqubun xatirəsinin əbədiləşdirilməsi təklif olunub
14.01.20
“Təhsil terminlərinin izahlı lüğət”i çap olunub
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.