Kənan Hacı - Postmodernizm inkar yox, təsdiq edir

08.05.15

Mətn yaratma birbaşa istedad amiliylə sıx bağlıdır. İstedad olmadığı təqdirdə insanın içindəki söz eləcə xammal olaraq qalacaq. İstedaddan doğru-düzgün yararlanmayan adamlar da bir növ, əldə olan mayanı batıran səriştəsiz, bacarıqsız adamlar kimidirlər. Bizim ədəbiyyatımızda da “mayanı batıran”lar çox oldu. Bu, tamamilə başqa bir söhbətin mövzusudur. Sözümün mabədi ayrıdır.

Müstəqillik dövrü ədəbiyyatına nəzər salarkən 2000-ci illərin əvvəllərindəki xaos dövrü və bu xaosun nəticəsi kimi gələn güclü axın və seyrəlmələr diqqəti çəkir. Məsələn, postmodernizm adlı termini tamamilə yanlış anlayan adamlar şövqlə epataj janrında qələm çalmağa, klaviatura döyəcləməyə başladılar. Təbii, bu biməzmun mətnlər çox qısa müddətdə sıradan çıxdı. Özlərini postmodernizm cərəyanına mənsub hesab edən bu yazanlar dəstəsi postmodern mətnlərdən, bu cərəyanın nümayəndələrindən tamamilə xəbərsiz idilər. Postmodernizm onlar üçün sığınacaq yerinə çevrildi. Onlar İtalo Kalvinonun, Umberto Ekonun, Rolan Bartın, əsərləri bir yana, heç adlarını belə eşitməmişdilər. Epataj isə əsla və əsla postmodern mətn sayıla bilməz. Çağdaş postmodern fikrin öncüllərindən olan Eko yazır ki, postmodernizm heç də keçmişdən imtina etmək deyil, keçmişə söykənir, ondan qaynaqlanır, ondan qidalanır. Fransız alimi J. Jannetin “İkinci dərəcəli ədəbiyyat” əsəri var, həmin əsərdə belə bir fikir səslənir: “Mətndə özündən əvvəlki mətnin izahı və çox vaxt ona tənqidi münasibət”. Bu tənqidi münasibət dekonsturksiya üzərində də qurula bilər, intertekstuallıq (mətn içində mətn) üzərində də, metatekstuallıq (mətndə özündən əvvəlki mətnin izahı) üzərində də.

Bu günlərdə gənc yazarlarımızdan birinin postmodernizmlə bağlı yazısını oxudum. Gənc dostumuz bu cərəyanı Yafəs Türksəsin arşınıyla ölçmək istəyib. Yafəs Türksəs birmənalı olaraq istedadlı adamdır və kifayət qədər də faciəli tale yaşayıb. Amma postmodernizm heç də Yafəs Türksəsin düşündüyü anlamı ehtiva etmir. Çox təəssüf ki, böyük əksəriyyət belə düşünür. Hansı ki, o adamlar postmodernizmin tərifini kökündən yanlış anlayan adamlardır. Bu cərəyanın dünyada D. Delillo, J.Dölöz, U.Gibson,C.Barns kimi nəhəng nümayəndələri var. Postmodernizmin parlaq nümayəndələrindən olan Con Bartın fikrincə, postmodernizm- keçmişin mədəniyyətindən şirə çəkən bədii təcrübədir. Viktor Pelevin postmodern yazıçıdır. Onun "Üst dünyanın qavalı", “Alt dünyanın qavalı”, "Ziqmund kafedə" hekayələri ezoterik motivlərlə, dünya mifologiyasından alıntılarla, dzen-buddizmdən qaynaqlanan detallarla zəngindir. Pelevinlə birlikdə rus nəsrində Dmitri Priqov, Viktor Yerofeyev, Vladimir Sorokin, Eduard Limonov kimi tanınmış nümayəndələri var. Pelevinin “Qulyabanının müqəddəs kitabı” və Yerofeyevin “Məhşər” romanları postmodern təfəkkürün məhsuludur, bu əsərlərin hər biri çoxqatlı mətnlərdir. Bu əsərlər tamamilə yeni nəsr nümunələridir. Hər iki roman bütün Avropa dillərinə tərcümə olunub. Çox təəssüf ki, yeni nəsil hələ də bu əsərləri bizim dildə oxumaq imkanından məhrumdur.

Bizdə oxucu yeni nəsrlə qarşılaşanda sanki yadplanetlilərlə üzləşibmiş kimi donuxub qalır. Bunun üçün də dünyada yaranan yeni nəsr bizim dilə tərcümə olunmalıdır. Belə olsa, gənclər postmodernizm deyəndə Yafəs Türksəsi nümunə gətirməz. Bu, əsla və əsla şairi aşağılamaq anlamına gəlməsin. Təkrar edirəm, Yafəs Türksəs olduqca maraqlı adamdır və kifayət qədər maraqlı şeirləri var. Yaşına rəğmən həmişə gənc nəsli təqdir etməsi təqdirəlayiqdir. Amma söhbət postmodern mətnə münasibətdən gedirsə, bir az geniş masştabda düşünmək lazım gəlir.

Dəyərli yazıçımız Kamal Abdullanın dünyanın müxtəlif dillərinə tərcümə olunmuş “Yarımçıq əlyazma” romanı da postmodern estetika üzərində yazılıb. “Yarımçıq əlyazma” metatekstual mətndir. Amma təəssüf ki, Azərbaycan ədəbiyyatında bu tipli mətnlər yaranmadı. Bəzi əsərlərdə buna zəif cəhdlər oldusa da, bu estetika Azərbaycan nəsrində, poeziyasında öz ifadəsini tapa bilmədi. Gənclər arasında uğurlu postmodern mətn yaradanlardan üç müəllifin əsərinin adını çəkə bilərəm. Qan Turalının “Füzulinin qayıdışı” pyesi” (əsər “Yazı jurnalında dərc olunub), Mirmehdi Ağaoğlunun “Küləyi dişləyən”, Səxavət Sahilin “İsanın qadını” romanları.

Yenə qayıdıram sözümün əvvəlinə. Mayanı batırmayın, uşaqlar! /manera.az/

Yenililklər
12.02.20
"Təkrarın tənhalığı”nda "Sevdiyim əsər” – Fərid Hüseynin kitab təqdimatından reportaj
10.02.20
Gülbala Dadaş - “Hər kəsin öz eşqi” kitabı haqqında
07.02.20
Fərid Hüseynin kitablarının təqdimat mərasimi keçiriləcək
05.02.20
Bəsirə Əzizəlinin Muhsin Kadıoğlu haqqında monoqrafiyası çap olunub
05.02.20
İradə Musayeva -  Süleyman Rüstəmi əksinqilabçı adlandıran repressiya qurbanı
03.02.20
Cavanşir Yusiflinin Səlim Babullaoğlu haqqında kitabı nəşr edilib
02.02.20
İradə Musayeva - Bağırovun gizli tapşırığı: “Boynuna qoyuluncaya qədər döyün!”
01.02.20
"Qanun” nəşriyyatında "The Paris Review müsahibələri” adlı kitab nəşr edilib
01.02.20
Rusiya Yazıçılar İttifaqı ilə AYB arasında əməkdaşlıq müqaviləsi imzalanıb
29.01.20
İradə Musayeva - Bağırov bu tərcüməçimizi həbs etmək üçün Stalindən icazə istəmişdi
28.01.20
Fərid Hüseyn - İnsanın unutqanlığı bəzən onun ədalətidi
28.01.20
AYB-nin Gənclər Şurasının “Ulduz”u nəşr edildi
25.01.20
İradə Musayeva - Müstəqil Azərbaycan” sözü dilinizdən çıxmadımı?
25.01.20
Fazil Abbasov - Qanımı süz, şərab kimi...
25.01.20
Əsmər Hüseyn Xan - Onda balaca idik, adımız uşağıydı
25.01.20
Şəhla Aslan Türkiyənin "KonTV" kanalında aparıcılıq edəcək
24.01.20
İradə Musayeva -  Repressiya illərində  tragik həbs situasiyaları...
22.01.20
“Dünya ədəbiyyatı” dərgisinin yeni sayı esse janrına həsr edilib
22.01.20
İlham Əziz - O dünyadan gələn səslər
22.01.20
İradə Musayeva - Repressiya dəhşətləri
22.01.20
Yazıçı-publisist Aqşin Babayevin daha bir kitabı çapdan çıxıb
22.01.20

Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin növbəti kitabı işıq üzü görüb

21.01.20
İradə Musayeva - Kirovun ölümü ilə başlayan cəhənnəm, yaxud repressiyanın 80 illiyi
14.01.20
Gürcüstanda Zəlimxan Yaqubun xatirəsinin əbədiləşdirilməsi təklif olunub
14.01.20
“Təhsil terminlərinin izahlı lüğət”i çap olunub
14.01.20
Nəsiminin həyat və yaradıcılığına müasir baxışı əks etdirən monoqrafiya çap edilib
14.01.20
 “Manqurt” tamaşası növbəti dəfə nümayiş ediləcək
09.01.20
“Ədəbi Proses – 2018” kitabı çap olunub
31.12.19
Mahirə Nağıqızı: "İstənilən ixtisası ən böyük zəhmət hesabına qazanmaq olar, amma şair kimi doğulmaq lazımdır" - MÜSAHİBƏ
28.12.19
Məmməd Cəfər Cəfərova həsr olunan elmi sessiya keçirilib
28.12.19
Ülvi Babasoy: "Çağdaş ədəbiyyatda dil bəlkə də heç onuncu yox, iyirminci yerdə dayanır" - MÜSAHİBƏ
28.12.19
"Ulduz” jurnalının dekabr sayı işıq üzü görüb
27.12.19
Bakı Mühəndislik Univeristetində Səxavət Sahilin yeni kitabı müzakirə olunub
27.12.19
Mərahim Nəsib - Şəms Təbrizinin məktubu
27.12.19
AYB-nin Gənclər Şurasının üzvləri ədəbi orqanların redaksiya heyətinə qəbul edilib
26.12.19
Əhməd Cəfəroğlunun 120 illiyilə bağlı elmi sessiya keçirilib
26.12.19
Qulu Ağsəs tələbələrə nə vəd etdi? - Pedaqoji Universitetdə GÖRÜŞ - FOTOLAR
25.12.19
Səxavət Sahil - Qafqaz müharibəsi rus ədəbiyyatında
25.12.19
Fərid Hüseyn Serbiya Yazıçılar Birliyinə üzv qəbul edilib
24.12.19
Gülbala Dadaş - Sonsuz dərya gizlədib, özündə bu adanı. 
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.