Kənan Hacı - Postmodernizm inkar yox, təsdiq edir

08.05.15

Mətn yaratma birbaşa istedad amiliylə sıx bağlıdır. İstedad olmadığı təqdirdə insanın içindəki söz eləcə xammal olaraq qalacaq. İstedaddan doğru-düzgün yararlanmayan adamlar da bir növ, əldə olan mayanı batıran səriştəsiz, bacarıqsız adamlar kimidirlər. Bizim ədəbiyyatımızda da “mayanı batıran”lar çox oldu. Bu, tamamilə başqa bir söhbətin mövzusudur. Sözümün mabədi ayrıdır.

Müstəqillik dövrü ədəbiyyatına nəzər salarkən 2000-ci illərin əvvəllərindəki xaos dövrü və bu xaosun nəticəsi kimi gələn güclü axın və seyrəlmələr diqqəti çəkir. Məsələn, postmodernizm adlı termini tamamilə yanlış anlayan adamlar şövqlə epataj janrında qələm çalmağa, klaviatura döyəcləməyə başladılar. Təbii, bu biməzmun mətnlər çox qısa müddətdə sıradan çıxdı. Özlərini postmodernizm cərəyanına mənsub hesab edən bu yazanlar dəstəsi postmodern mətnlərdən, bu cərəyanın nümayəndələrindən tamamilə xəbərsiz idilər. Postmodernizm onlar üçün sığınacaq yerinə çevrildi. Onlar İtalo Kalvinonun, Umberto Ekonun, Rolan Bartın, əsərləri bir yana, heç adlarını belə eşitməmişdilər. Epataj isə əsla və əsla postmodern mətn sayıla bilməz. Çağdaş postmodern fikrin öncüllərindən olan Eko yazır ki, postmodernizm heç də keçmişdən imtina etmək deyil, keçmişə söykənir, ondan qaynaqlanır, ondan qidalanır. Fransız alimi J. Jannetin “İkinci dərəcəli ədəbiyyat” əsəri var, həmin əsərdə belə bir fikir səslənir: “Mətndə özündən əvvəlki mətnin izahı və çox vaxt ona tənqidi münasibət”. Bu tənqidi münasibət dekonsturksiya üzərində də qurula bilər, intertekstuallıq (mətn içində mətn) üzərində də, metatekstuallıq (mətndə özündən əvvəlki mətnin izahı) üzərində də.

Bu günlərdə gənc yazarlarımızdan birinin postmodernizmlə bağlı yazısını oxudum. Gənc dostumuz bu cərəyanı Yafəs Türksəsin arşınıyla ölçmək istəyib. Yafəs Türksəs birmənalı olaraq istedadlı adamdır və kifayət qədər də faciəli tale yaşayıb. Amma postmodernizm heç də Yafəs Türksəsin düşündüyü anlamı ehtiva etmir. Çox təəssüf ki, böyük əksəriyyət belə düşünür. Hansı ki, o adamlar postmodernizmin tərifini kökündən yanlış anlayan adamlardır. Bu cərəyanın dünyada D. Delillo, J.Dölöz, U.Gibson,C.Barns kimi nəhəng nümayəndələri var. Postmodernizmin parlaq nümayəndələrindən olan Con Bartın fikrincə, postmodernizm- keçmişin mədəniyyətindən şirə çəkən bədii təcrübədir. Viktor Pelevin postmodern yazıçıdır. Onun "Üst dünyanın qavalı", “Alt dünyanın qavalı”, "Ziqmund kafedə" hekayələri ezoterik motivlərlə, dünya mifologiyasından alıntılarla, dzen-buddizmdən qaynaqlanan detallarla zəngindir. Pelevinlə birlikdə rus nəsrində Dmitri Priqov, Viktor Yerofeyev, Vladimir Sorokin, Eduard Limonov kimi tanınmış nümayəndələri var. Pelevinin “Qulyabanının müqəddəs kitabı” və Yerofeyevin “Məhşər” romanları postmodern təfəkkürün məhsuludur, bu əsərlərin hər biri çoxqatlı mətnlərdir. Bu əsərlər tamamilə yeni nəsr nümunələridir. Hər iki roman bütün Avropa dillərinə tərcümə olunub. Çox təəssüf ki, yeni nəsil hələ də bu əsərləri bizim dildə oxumaq imkanından məhrumdur.

Bizdə oxucu yeni nəsrlə qarşılaşanda sanki yadplanetlilərlə üzləşibmiş kimi donuxub qalır. Bunun üçün də dünyada yaranan yeni nəsr bizim dilə tərcümə olunmalıdır. Belə olsa, gənclər postmodernizm deyəndə Yafəs Türksəsi nümunə gətirməz. Bu, əsla və əsla şairi aşağılamaq anlamına gəlməsin. Təkrar edirəm, Yafəs Türksəs olduqca maraqlı adamdır və kifayət qədər maraqlı şeirləri var. Yaşına rəğmən həmişə gənc nəsli təqdir etməsi təqdirəlayiqdir. Amma söhbət postmodern mətnə münasibətdən gedirsə, bir az geniş masştabda düşünmək lazım gəlir.

Dəyərli yazıçımız Kamal Abdullanın dünyanın müxtəlif dillərinə tərcümə olunmuş “Yarımçıq əlyazma” romanı da postmodern estetika üzərində yazılıb. “Yarımçıq əlyazma” metatekstual mətndir. Amma təəssüf ki, Azərbaycan ədəbiyyatında bu tipli mətnlər yaranmadı. Bəzi əsərlərdə buna zəif cəhdlər oldusa da, bu estetika Azərbaycan nəsrində, poeziyasında öz ifadəsini tapa bilmədi. Gənclər arasında uğurlu postmodern mətn yaradanlardan üç müəllifin əsərinin adını çəkə bilərəm. Qan Turalının “Füzulinin qayıdışı” pyesi” (əsər “Yazı jurnalında dərc olunub), Mirmehdi Ağaoğlunun “Küləyi dişləyən”, Səxavət Sahilin “İsanın qadını” romanları.

Yenə qayıdıram sözümün əvvəlinə. Mayanı batırmayın, uşaqlar! /manera.az/

Yenililklər
15.10.19
"Buker"in qalibləri Marqaret Etvud və Bernardin Evaristo oldu
15.10.19
Ülvi ruhun sərhədsizliyi... - Nina Simiç Serbiyadan yazır
15.10.19
"Bütün dövrlərdə sevgi şeirləri daha təsirli olub" - Tuğrul Tanyol ilə müsahibə
11.10.19
Peter Handke - Nəzarət şurasına təbrik sözü
10.10.19
"Azərbaycan universitetləri ilə sıx əlaqələr qurmağa çalışırıq" - Müsahibə
10.10.19
Nobel mükafatı bu yazıçılara verildi
10.10.19
Ömrün üçüncü onluğunu yaşayan Fərid Hüseyn – Sona Vəliyevadan təbrik yazısı
09.10.19
“Azərbaycanca-özbəkcə, özbəkcə-Azərbaycanca lüğət” kitabının təqdimaı keçirilib
04.10.19
Ədəbiyyat İnstitutunda xarici yazarlarla görüş keçirilib
04.10.19
“Akademik Məmməd Cəfər Cəfərov - Ədəbiyyat nəzəriyyəçisi” kitabı işıq üzü görüb
03.10.19
Əhməd Ağaoğlunun “Mən kiməm?” kitabı işıq üzü gördü
03.10.19
Mərkəzi Elmi Kitabxanada “Çincə-Azərbaycanca lüğət” oxucuların istifadəsinə verilib
03.10.19
Bakıda Avropa Film Festivalı başlanıb
02.10.19
Kənan Hacının "Məşədi Azər təzkirəsi" adlı kitabı çap olunub
02.10.19
İmadəddin Nəsiminin 650 illiyi münasibətilə poçt markaları buraxılıb
02.10.19
Qorunan milli dəyərlərimizin təbliğ olunduğu ünvan: Milli Dəyərlər Muzeyi
02.10.19
Vüqar Əhməd Hindastanda "Ayın şairi" seçildi
30.09.19
"Nesimi. İrak divanı" kitabı təqdim olunub
30.09.19
Yeni aşıq şeiri antologiyasının təqdimatı keçirilib
26.09.19
Türkiyədə Vurğun Əyyubun anma mərasimi keçirilib
26.09.19
Şairlərimiz Dünya Yazarlarının Belqrad Görüşündə
24.09.19
Opera və Balet Teatrının oktyabr repertuarı zəngindir
24.09.19

VI Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgi-Yarmarkası İmadəddin Nəsiminin 650 illiyinə həsr olunacaq

24.09.19
Atatürkün ad qoyduğu xanım, milyonerin musiqiçi əkiz övladları... - FOTOLAR
23.09.19
Bəsirə Əzizəli - Məhəmməd İqbalin “Zarb-i Kelim” əsərində qadın
23.09.19
Etibar Kərimli - "Sehirbazlar dərəsi"nin postmodern "tilsimi", yaxud şərq Hamleti yaratmaq cəhdləri?!
20.09.19
Gülhüseyn Hüseynoğlunun kitabının təqdımatı oldu
18.09.19
BMT Pikassonun “Gernika” əsərinə görə İspaniyadan üzr istəyib
18.09.19
Vasif Əlihüseyn - Elə gözəl idi dizimdəki yaraların qurumuş qaysaqlarını qoparmaq
18.09.19
Vüqar Əhməd - Aktyorun dəfni
16.09.19
“Ədəbi Proses – 2018” elmi-yaradıcılıq müşavirəsi
16.09.19
Türk rənginin - Turkuazın hekayəsi
12.09.19
Ayhan Miyanalı - 40-ncı sınaq
12.09.19
Rəşad Məcidin “Qələmsiz yazılanlar”ı
12.09.19
İsa Həbibbəylinin yeni monoqrafiyası çap olunub
06.09.19
Naxçıvan Dövlət Tarix muzeyi - 95
06.09.19
Ramil Əhmədin “İki Şəhərin Yazıları” adlı kitabının təqdimat və imza günü keçiriləcək
01.09.19
Esmira Fuad - Faniliyin poetik tarixi
01.09.19
Regina Deriyeva - Uşaqlıq-xəzinəsidir gözyaşlarının
19.08.19
Fərid Hüseynin kitabı Serbiyada nəşr edilib
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.