Umberto Eko - Necə yaxşı yazmalı
07.10.16

(Minerva kartonları. Bompiani 2000)


İnternetdə necə yaxşı yazmaq haqqında bir sıra təlimat tapdım. Özümünküləri əlavə edirəm, bəzi variatsiyalarla, düşünürəm ki, çoxlarına  faydalı ola bilər, xüsusilə də yazıçılıq kurslarına gedənlərə.
      

1. Alliterasiyalardan qaç, bəzi sarsaq beyinləri sarmaşıqtək sarsa da.
2. Demək olmaz ki, felin lazım forması qadağandır; əksinə, lazımdırsa istifadə olunmalıdır.
3. Sabit ifadələrdən qaç: boyat şorbadı.
4. Nə vaxt istəyirsən yaz, yemək vaxtından başqa.
5. Kommersiya ixtisarlarından & abreviaturalardan və s.- dən istifadə etmə.
6. Yadında saxla (özü də yaxşıca) - mötərizə ( hətta son dərəcə vacib sayılırsa da), təhkiyənin ipini qırır.
7. Diqqətli ol ki, həzmetmən pozulmasın... fasilə üçnöqtələri qoymaqdan.
8. Dırnaq açmaqdan az istifadə et:  bu, “son” deyil.
9. Heç vaxt ümumiləşdirmə.
10. Xarici sözlər həqiqətən də, bon ton ola bilməz.
11. Sitatlarda simic ol. Emerson düz deyirdi: “Sitatlara nifrət edirəm. Mənə yalnız özün bildiyni söylə”.
12. Müqayisələr elə söylənmiş ifadələr kimidir.
13. İzafi olma; bir şeyi iki dəfə təkrar etmə. Təkrarçılıq israfçılıqdır (izafi deyəndə mənasız izah etmə nəzərdə tutulur ki, oxucu onu artıq bilir).
14. Ədəbsiz sözləri yalnız tırıqçılar işlədir.
15. Həmişə azmı dərəcədə və yainki çoxmu dərəcədə, konkret ol.
16. Mübaliğə ifadə vasitələrinin ən adisidir.
17. Tək bir sözdən ibarət ifadələri işlətmə. Poz!
18. Özünü həddən artıq ötkəm metaforalardan qoru: onlar ilanın pulları üstündəki qu tükü kimidir.
19. Vergülləri, yerində, qoy.
20. Nöqtəli vergüllə iki nöqtənin funksiyası arasındakı fərgi bil: hətta asan olmasa da.
21. Ədəbi dildə lazım olan ifadəni tapa bilməsən də, dialektdəki ifadələrə heç vaxt müraciət etmə: İt özü nəmənədi ki, yunu da nə bir zad ola.
22. Düşünülməmiş metaforalardan istifadə etmə, sənə “nəğmə” kimi görünsələr də: onlar  relslərdən düşən sonaya bənzər.
23. Doğrudanmı ritorik suallara ehtiyac var?
24. Lakonik ol, calış uzun-uzadı ifadələrdən qaçaraq və ya onları “diqqətli olmayan oxucunu mütləq yayındıracaq” xüsusiləşdirilmiş ifadələrə bölməklə, fikirlərini az sayda mümkün sözlərlə yığcam şəkildə yerləşdirəsən ki, sənin şərhinin,  mediyanın hökmü altında qərar tutmuş və  şübhəsiz ki, (xüsusilə də  mənasız və ya, hər halda vacib olmayan düzəlişlərlə dolu ikən) zəmanəmizin faciələrindən birinə çevrilmiş informasiya tullantılığında iştirakı olmasın.
25.Vurğular səhvsiz və mənalı olmalıdır, – düşünmək lazımdır, başla!
26. Kişi cinsindən olan isimlərdən qabaq gələn qeyri-müəyyən artikl apostroflanmır(1). 
27. İbarəli olma! Təmkinli davran da nidalarla!!
28.Alınma sözlərin hətta ən pis angaje olunanları belə, xarici ifadələrin təsirini artırmır.
29. Beaudelaire, Roozewelt, Nieztşhe və bu kimi xarici adları düzgün yaz(2).
30. Bəhs etdiyin müəllif və personajların adlarını dəqiq çək, perifrazasız, filansız. XIX əsrin böyük yazıçısı, “5 may”ın müəllifi belə edirdi(3).
31.Şərhin əvvəlində captatio benevolentiae(4) - dən   istifadə et, oxucuya olan dərin minnətdarlığını bildirməkdən ötrü (yəni o dərəcədə gicsız ki, nə dediklərimi qanmırsız ?).
32. Orfaqrafiyaya ciddi riayət et.
33. Susmağın nə dərəcədə usandırıcı olduğunu yadına salmaq mənasızdır.
34. Çox da tez-tez sətir başına keçmə.
      Heç olmasa buna ehtiyac olmayanda.
35. Heç vaxt şəxs əvəzliklərini zat aliləri kimi cəmdə işlətmə. Biz qəti əminik ki, bu son dərəcə pis təsir bağışlayır.
36. Səbəblə nəticəni qatma: səhv edərsən, çaşarsan.
37. Nəticənin məntiqi olaraq çıxış nöqtəsindən irəli gəlmədiyi cümlələri qurma: hamı belə eləsəydi çıxış nöqtəsi nəticədən irəli gələrdi.
38. Arxaizmlərə, hapax legomenalara(5)  və digər az işlənən leksemlərə, eyni ilə də rizomatik deep structures-lərə(6)  uyma; baxmayaraq ki, onlar sənə qrammatik differensiallığın  bir çox  epifaniesi kimi görünür və süni surətdə dekonstruktiv  dəyişiklik törədirlər; ancaq bundan da pis o olardı, əgər onlar son dərəcə ekdotik hazırlıq keçənlərin seçimində tanınmasaydılar, belə ki, həmsöhbətinin resepsiyasının koqnitiv imkanlarını üstələyirlər.
39.Uzunçu olma, ancaq, o da lazım deyil ki, deyəsən ondan da az ki...
40. Bitmiş bir cümlədə olmalıdır.                                                                        
                                                                            

İtalyan dilindən tərcümə edən: Cəmşid Cəmşidov







(1) İtalyan dilinin spesifik xüs.- Müəllif “apostroflanmır” deyə tövsiyyə etsə də, kişi cinsindən  olan “artikl” sözünü  (uno articolo)  “un` articolo” kimi apostrofla işlədir.

(2) İtalyan dilində xarici adların həmin dillərdə olduğu kimi autentik formada yazılmasına işarədir: Bodler –Beaudelaire,  Ruzvelt – Roozevelt, Nitsşe – Nieztshe və s.

(3) İtalyan ədəbiyyatının klassiki Alessandro Mandzoni (1785 – 1873 ) nəzərdə tutulur.

(4) Captatio benevolentiae  - hərfi tərcüməsi: hüsn-rəğbət qazanmaq (latın); bəzi əsərlərin əvvəlində müəllifın rəğbət doğurmaq məqsədi ilə oxucuya və ya oxuculara lütfkar müraciəti.

(5) Hapax legomena - bircə dəfə deyilmiş (yunan.) . Mətndə bir dəfə adı çəkilən əşya, deyilən söz ... 

(6) Deep structures  - dərin strukturlar (ingilis). Dönüşümcü (transformasiyalı) qrammatikada cümlənin təsəvvür edilmə forması.
 

Yenililklər
13.08.20
MTRŞ əcnəbi teleserialların yayımının bərpa olunmasına qərar verdi
13.08.20
İsmayıllıda yol tikintisi zamanı maddi-mədəniyyət nümunələri aşkar olunub
13.08.20
Mədəniyyət nazirinə müşavir təyin edilib
13.08.20
Hacı Zeynalabdin Tağıyevin naturadan çəkilmiş portreti - Bir rəsmin dedikləri
13.08.20
Əliağa Vahidin 125 illiyi münasibətilə poçt markası buraxılıb
13.08.20
Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqı ssenari müsabiqəsi elan edib
12.08.20
Dünyanın ən çox məvacib alan aktyorları açıqlandı
12.08.20
Mədəniyyət Nazirliyinin İnformasiya və İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri işdən çıxıb
12.08.20
Cavid Zeynallının kitabı Türkiyədə nəşr olunub
12.08.20
Əhmədiyyə Cəbrayılovun 100 illiyinin qeyd edilməsi haqqında Prezident Sərəncam imzalayıb
11.08.20
Anar Kərimov Türkiyənin ölkəmizdəki səfiri Erkan Özoral ilə görüşüb
11.08.20
İspaniyalı rəssamın əsəri Heydər Əliyev Mərkəzində nümayiş olunur
11.08.20
Mədəniyyət Nazirliyi sisteminin idarə edilməsinin təkmilləşdirilməsi üzrə işçi qrup yaradılıb
11.08.20
Cəlilabadda maddi mədəniyyət nümunələri aşkarlanıb
10.08.20
"Ən böyük arzum Azərbaycan Mühacirət Muzeyini qurmaqdır" - Dilqəm Əhmədlə müsahibə
10.08.20
İzmirdə mifoloji varlıq olan Satyrosun heykəli aşkarlanıb
10.08.20
Mədəniyyət Nazirliyində kadr islahatları aparılıb
08.08.20
Nadir şah Əfşarın Azərbaycanın xristian əhalisi ilə münasibətlərinə dair kitab nəşr olunub 
08.08.20
“Eurovision” mahnı müsabiqəsinin Amerika versiyası yaradılacaq 
08.08.20
Məmməd Məmmədli - Avropa kinosu kreativlik nümayiş etdirir
07.08.20
"Ulduz" jurnalının iyul sayı çap olundu
07.08.20
Nizami Cəfərov - Azərbaycan dilinin orijinal qrammatikası 400 il sonra
07.08.20
Haqverdiyevin kitabı macar dilində nəşr edilib
07.08.20
“Ümmətçilikdən millətçiliyə keçid dövrümüzün fəlsəfəsi” monoqrafiyası nəşr olunub
07.08.20
90 yaşlı Toğrul Nərimanbəyov
07.08.20
Mədəniyyət Nazirliyi ictimaiyyətə müraciət edib
06.08.20
Elçin İbrahimov - Azərbaycanda dil siyasəti
06.08.20
Şamaxıda Antik dövrə aid nekropol aşkar olunub
06.08.20
Respublika Kinematoqrafçılar İttifaqı Milli Kino Günü ilə bağlı kino xadimlərinə pul mükafatları təqdim edib
06.08.20
Çingiz Aytmatova həsr olunmuş monoqrafiya çap olunub
03.08.20
“Azərbaycan əlyazmaları dünya kitabxanalarında” mövzusunda V beynəlxalq elmi-nəzəri konfrans keçiriləcək
03.08.20
Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının illik mükafatının qalibləri elan olunub
03.08.20
Əziz Mirəhmədovun “Seçilmiş əsərləri” çap olunub
30.07.20
Məşhur amerikalı aktrisa vəfat etdi
30.07.20
İsmayıllıda “DOST Evi” Yaradıcılıq, Sərgi və Satış Mərkəzinin təməlqoyma mərasimi keçirilib
30.07.20
Qazaxıstanda Xoca Əhməd Yasəvinin məqbərəsi bərpa edilib
30.07.20
“Xəzərin dalğaları” adlı Beynəlxalq Sulu Boya Festivalına 500-dən çox sənət əsəri göndərilib
29.07.20
Çağdaş Monteneqro şeiri - Eşq barədə gecə şeiri və sairə
29.07.20
Rembrandtın avtoportreti rekord məbləğə satılıb
29.07.20
"Azərbaycan ədəbi tənqidi" kitabı dəyərli elmi-nəzəri mənbə və birliyin təcəssümü kimi
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.