Səxavət Sahil - Yazıçıda üslub səhvi axtaranlar
27.07.17

Yazımı qədim bir Çin pritçası ilə başlamaq istəyirəm. Günlərin bir günü hökmdar özünü tərif etdirmək üçün məmləkətdə olan bütün şairləri cəm eləyib saraya yığır. Şərti bu olur ki, təriflərin heç biri bir-birinə oxşamasın və indiyə kimi eşitmədiyim söz olsun, əks halda cəlladı çağırmalı olacam. Əlqərəz, şairləri bir yerə yığıb üç gün üç gecə vaxt verir. Vaxt, vədə tamam olanda hökmdar şairləri yenidən çağırıb onlardan şeir oxumalarını əmr edir. Birinci şeir oxuyan şair hökmdarı təəccübləndirir, buna görə hökmdar ona qiymətli ənam bağışlayır. İkinci şairi dinləyəndə hökmdar görür ki, sənətkar təkrar sözlərdən istifadə edərək canını qurtarmaq istəyir. Həmin şair cəlladın yanına getməli olur. Növbəti şair səhnəyə çıxır, hökmdar bunun da təzə heç nə yazmadığını görüb, cəlladın yanına göndərir. Bu minvalla bütün şairlər öz şeirini oxuyur, hökmdar isə onların əvvəllər yazdığı sözləri təkrarladığı üçün qəzəblənib edam etdirir. Hökmdar yenidən birinci şeir oxuyan şairdən sağ qalmağın sirrini soruşur. Şair isə deyir ki, hökmdar sağ olsun, gördüm ki, dəbdə olan bütün sözlərdən istifadə eləsəm, məni ölüm hökmü gözləyir. Ona görə də, uşaq vaxtı ata-anamdan və nənə-babamdan eşitdiyim sözlərdən seçib sizi tərif etdim. Bu sözlər mənim köməyimə gəldi, ona görə də indi sizin qarşınızda sağ-salamat dayanmışam. Mən bu gündən sonra nə yazsam o sözlərə sadiq qalacam və hər zaman onları şeirlərimdə istifadə edəcəm. Mənim başqa şairlərdən fərqim, bax, bununla bağlıdır. Hökmdar şairin fikirlərini bəyənir, ona bir at yükü qızıl verib öz şəhərinə göndərir. Digər şairlərin aqibəti isə məlum olduğu kimi, edamla nəticələnir.

  Ədəbiyyatda bir az irəli getmiş, yerini bərkitmiş sənətkarlar bir də gördün hardansa əndrəbadi termin tapır, ya da elə sözdən yapışır ki, xeyli fikirləşməli olursan. Əsas məqsəd isə oxucunu çaşdırmaq, onları anlaşılmaz ifadələrin dolaşığına salmaqdır. Belə "müqəddəs” ifadələrdən biri də üslubdu. Kiminsə bir yazardan xoşu gəlməyəndə və ya gözü götürməyəndə o qədər də dəqiqliklə bilinməyən üslub səhvi kəlməsi bu cür ağzıgöyçəklərin karına gəlir. Genələ-genələ harda gəldi həmkarının qarasına döşəyir: "Yazıçı deyil, bir abzaslıq mətnində xeyli üslub səhvi var”.

  Üslub konkret olmadığından onu adından "istifadə edənlər” bəzən məqsədinə çatmış kimi görünür. Bəs bu üslub nədir axı?

Hər hansı bir yazıçı və ya bədii əsər, cərəyan, janr üçün səciyyəvi olan dil və nitq vasitələrindən istifadə üsullarının məcmusu; hər hansı bir yazıçının, əsərin dil və ifadəüsulu üslub adlanır. Sonuncu cümləyə fikir versək hər şey aydın olur. Deməli, üslub fərdi ifadə tərzi, fərdi yazı forması, fərdi təhkiyə formasıdır.

  Məsələ burasıdır ki, üslubun nə olmasından bixəbər olan adamlar başqasında üslub səhvi axtarır. Əsas məsələ isə bu səhvi yazıçıda axtarırlar. Yazıçı necə yazırsa bu onun üslubudur. Üslub müəllifin təhkiyə, yanaşma tərzi, ifadə forması və s. nəsnələrdən formalaşır. Ən gülməlisi yazıçının öz həmkarına bu cür irad tutmasıdır. Onda belə çıxır ki, bunlar "necəgəldi” yazıb, gözə kül üfürürlər. Və bu "necəgəldi”nin də üstünə bir az da qalmaqal və sosial şəbəkədə qıcıqlandırıcı fikirləri gələndə artıq "sənətkar” imici yaranır.

  Məsələn, deyək ki, hansısa yazıçı axıcı dili və rəvan təhkiyəsi ilə könülləri fəth eləyir. Bu artıq bir trendə çevrilir, digərləri də başlayır bunu təqlid eləməyə. Bu azmış kimi bu cür yazmayanları bəyənmir, onlara dırnaqarası baxırlar. Elementar üslub anlayışı olmayan adamlara bir yerdə yaşamaq, ədəbi mühakimə aparmaq, diskussiyaya girmək mənasız vaxt ikisindən başqa bir şey deyil.

  Hər yazıçı bir üslub deməkdir. Bu fikir məşhur filosoflardan birinə məxsusdur. Yazıçı üçün üslub ciddi məsələdir. Yaradıcılığının yarısını hansısa yazıçının təqlidi ilə keçirən adam heç vaxt ciddi sənətkar ola bilməz. Yaradıcılığa başlayan adam bu nüansa ciddi fikir verməlidir. Üslubu olmayan yazıçı "Leyli və Məcnun”u yazan çoxsaylı sənətkarları xatırladırlar. /Artkaspi.az/

Yenililklər
23.02.18
“Badam ağacı çiçəkləyəndə” tamaşasının təqdimatı olub
23.02.18
Vüsal Bağırlı - Apdaykın “Terrorçu”  romanı haqqında qeydlər
22.02.18
Çağdaş türk yazıçılarının hekayələri nəşr edilib
21.02.18
Antonio Tabukki - Fernandu Pesoanın son üç günü
21.02.18
“Kitabi Dədə Qorqud” dastanının Vatikan nüsxəsi nəşrə hazırlanıb
21.02.18
“Mini Klassika” seriyasından yeni kitab: Ölülər - Ceyms Coys
21.02.18
Rasim Qaracanın sevgi romanı çap olundu
19.02.18
İslam Səfərlinin 95 illiyi qeyd edilib
19.02.18
Heydər Əliyev Mərkəzində tanınmış rəssam Alfons Muxanın sərgisi açılıb
16.02.18
“Bərpanəşr” layihəsi çərçivəsində 15 adda kitab nəşr olunub
16.02.18
Emin Sabitoğlu haqqında yeni kitab nəşr olunub
15.02.18
Strasburqdakı “Kəpəz” nəşriyyatında “Müsəlman dünyasının islahatı” kitabı çapdan çıxıb
15.02.18
Türkiyənin Türk Ədəbiyyatı Vəqfinin nümayəndə heyəti ilə görüş
15.02.18
Qanun Nəşrlər Evindən yeni seriya və yeni kitab - Mini Klassika!
14.02.18
Türkiyədə Azərbaycan mədəniyyəti günləri keçiriləcək
14.02.18
“İrs” jurnalının ərəb dilində növbəti nömrəsi çapdan çıxıb
12.02.18
Vasif Əlihüseyn - Nədir cəriməsi sənə baxmağın
12.02.18
TÜRKSOY Azərbaycanla bağlı çoxsaylı tədbirlər həyata keçirəcək

09.02.18
2018-ci il üçün “Azərbaycan Respublikasının Nizami Gəncəvi adına Qızıl medalı” və AMEA-nın adlı mükafatları üzrə müsabiqələr elan edilib
09.02.18
Xalq Artisti Zərnigar Ağakişiyeva vəfat edib
08.02.18
Ceyhun Hacıbəylinin “Seçilmiş əsərləri” kitabının təqdimatı olub
08.02.18
Teymur Kərimli: "Nizaminin milli mənsubiyyəti ilə bağlı yalanlar dövriyyəyə buraxılır"
08.02.18
Parisdə Şahin Növrəslinin solo konserti olub
08.02.18
Mir Cəlal Paşayevin “Füzulinin poetik xüsusiyyətləri” elmi əsəri Türkiyədə nəşr olunub
07.02.18
Səlim Babullaoğlu Türkiyə Ədəbiyyat Vəqfinin Azərbaycandakı fəxri təmsilçisi təyin olunub
07.02.18
Şahbaz Xuduoğlu: “Kitab mağazalarının sayını artırmaq lazımdı”
07.02.18
Azərbaycanlı alimlər Özbəkistanda beynəlxalq konfransda iştirak edir
07.02.18
Orhan Arasın "Son cənnət" romanına bir baxış
06.02.18
Qan Turalıya "Səda” Tədris Teatrında vəzifə verildi
06.02.18
Dünyaca məşhur psixoloji-triller təqdim ediləcək
06.02.18
Minskdə Hüseyn Cavidin 135 illik yubileyi qeyd edilib
05.02.18
“Xalqın şairi” layihəsində böyük fırıldaq – FİNAL NİYƏ TƏXİRƏ SALINDI?
05.02.18
Adanada Cahangir Novruzovun yeni tamaşasının premyerası olub
05.02.18
Azərbaycanda ilk STEM liseyi fəaliyyətə başladı
05.02.18
Tanpınar adına məktub yarışması başladı
02.02.18
Maqsud İbrahimbəyov Yaradıcılıq Mərkəzi təsis edilib
01.02.18
Prezident Azərbaycan kinosunun 120 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında sərəncam imzalayıb
01.02.18
"İzahlı monoqrafik musiqi lüğəti” 49 ildən sonra yenidən nəşr olundu
31.01.18
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə - Mayıs duyğuları
31.01.18
Timoti Artur - Kasıb - Hekayə
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.