"Ana layla"sı ilə dünyanı ağladan, qarmonuyla İrana qarşı savaşan Rəhman Əsədullahi kimdir? - FOTOLAR
13.11.17

Sehrbazın əlləri…

Təsadüfən bir mahnı parçası dinləyəsi oldum. Qarmonda  elə bir ifa eşitdim ki, sözün düzü, mənim kimi musiqiyə həssas bir adamı təəccübləndirdi. İfa deyildi, nəsə başqa  bir şey idi.

Barmaqlar dillərə toxunduqca, yaylılan musiqi sadəcə könlümü  oxşamadı, qəmgin notlara yüklədi. Kino lenti kimi aldı-apardı, apardı…

Elə bil türkün dərdini çalırdı…

Bakıdan Təbizə, Ərdəbildən Gəncəyə, Şirvandan Urmiyaya, Dərbənddən Kərkükə, Borçalıdan Göyçəyə, Suriyadakı Türməndağına və hətta qədim Türk yurdlarına kimi yayılan şərqi….

Onun üzündəki həyəcan kövrək sözlərə düzülür, aramla deyilən üsyan dolu fikirlər akkordlar kimi səslənirdi.

“Mən azərbaycanlıyam, Tehranda doğulmuşam, Almaniya pasportu gəzdirirəm. Öz vətənimə isə dəvətlə gəlirəm”.

Onun haqqında 1990-cı ildə gedən yazıda  belə də yazılmışdı:

“Bəli, hardasa uyğunlaşdığımız bu bəla təkcə bununla bitməz. Artıq on bir ildir ki, Azərbaycan yenidən işğal olunub. Artıq on bir ildir ki, Təbrizin küçələrini hərbiçilərin çəkmələri döyəcləyir, hərbi vəziyyət qurtarmaq bilmir ki, bilmir. Xalqın mərd, cəsur oğulları, qızları təqib edilir, hamının gözü önündə güllələnir, edam olunur. Başqa ölkələrə, dünyanın bir çox şəhərlərinə üz tutan, qaçan azərbaycanlıların sayı-hesabı yoxdur. Öz evindən-eşiyindən didərgin düşənlər qürurunu itirməsə də, sınıq gəzir. Elə buna görədir ki, Rəhman bəyin barmaqlarından qopan fəryad dolu muğamlar özünün dediyi kimi,  “təslim qəmi”  deyil, xalqın fəryadıdır, xalqın üsyanıdır. Rəhman bəy çox yaxşı deyir ki, mən “Yanıq Kərəmi”ni qarmonla ifa edəndə, ona yalnız melodiya kimi baxmamışam və ya o təslim olmuş hisslərin yığnağı deyil, mənim nəzərimdə bunun alternativi var. Belə ki, cəmiyyətə etiraz, qələbəyə aparan yol kimi səslənir mənim üçün bu muğamlar. Bundan başqa deyim ki, “Yanıq Kərəm” nota bağlana bilmir. Deyərdim ki, Kərəmi namusa, qeyrətə bağlanır”.

Belə deyirdi azman kişi.

Uzun axtarışdan sonra sənətkarı tapa bildim.

Rəhman Əsədullahi…

O ağ saçlı, nurani kişinin görünüşü heç də ifasından az təsirli deyildi. Simasından çənəsinin bir hissəsi götürülsə də, əsəri, yaradıcılığı bütöv  idi, Azərbaycan idi, ən əsası milli musiqimizin ladı idi.

…1988-ci ildə AzTV ilə “Vətən” cəmiyyətinin xüsusi buraxılışı olur.

Cəmiyyət sədri ilk dəfə Azərbaycan ictimaiyyətinə Almaniyada yaşayan Rəhman haqqında məlumat verir, videolentləri göstərilir, ifaları eşitdirilir.

Orda işləyənlər qeyd edirlər ki,  AzTV bəlkə də fəaliyyətdə olduğu müddətdə bu qədər oxucu məktubu almamışdı.

Tamaşaçılar fenomenə çevirilən Rəhman haqda daha  çox bilgi istəyirlər.

Bir müddət keçir, Rəhman Bakıya, ikinci vətəninə gəlir. Təbriz kimi Bakı da qan gölündə üzür, rus işğalının acı sonluğu, dəhşətverici mənzərəni böyük sənətkarın gözünün qabağında canlandırır.

Bakıda xeyriyyə konsertləri verir, əldə etdiyi pulları qaçqın fonduna, şəhid abidələrinin ucaldılmasına sərf edir.

Kim  idi Əsədullahi Rəhman?

Güney Azərbaycan dərdi minlərlə oğlunu ölkədən didərgin salıb, Avropanın, Amerikanın elə bir nöqtəsi yoxdur ki, orda Güneydən, Təbrizdən bir türk tapmayasan.

Pişəvərinin qurduğu Azərbaycan dövlətinin dəfn edilməsindən sonra cəllad Pəhləvi şahı bizim azadlıq mübarizlərinə qanlı divan tutur, Azərbaycanı qan içində boğurlar. Daha sonra mənhus 1979-cu il molla inqilabı.

Onun özü bu haqda deyir: “Bilirsiniz, bizə nə divan tuturdular, 9 yaşında uşaq, 99 yaşında ixtiyar, hamilə qadın edam olundu. Bacımı, qardaşımı görməz  oldum. Qardaşım elə nağara çalırdı ki, elə bil inqilab eləyirdi”.

Və sonra Təbrizdən Tehrana böyük  köç başlayır.

İllər sonra, 1951-ci ilin Novruzunda, 20 martda Əsədullahi Tehranda dünyaya göz açır. Mükəmməl musiqi duyğusu və istedadı sayəsində az bir vaxtda məşhur olur.

Azərbaycanın məşhur qarmonçalanı Əli Əkər əfəndi Tehranda yaşayırdı. Balaca Rəhmanın musiqiyə olan tükənməz meylini hiss edən valideyinləri onu ustadının yanına şagird qoyurlar. Bir müddətdən sonra Rəhman artıq məşhur qarmonçalana çevrilir.

Şah devriminin ardından hakimiyyətə sahib olan molla rejiminin hədəflərindən biri də musiqiçilər olur.

Rəhman 1986-cı ildə İranı tərk etməyə məcbur qalır. O gündən sonra bir müddət  virtouz sənətkar Hamburqda yaşayır. Dünyanın 4  tərəfində: İngiltərədə, Fransada, Danimarkada, İsveçdə, Avstraliyada konsertlər  verir. Fitri istedada malik musiqiçinin babası Əbdürrəhim bəy adlı – sanlı qarmonçuymuş.

Tanınmış professor İlham Rəhimliyə müsaibəsində deyir ki,  Dayım Məmişin çalğısını xatırlayıram. Məlik dayım müharibədən əvvəl Bakıda yaşayıb, sonrakı taleyindən xəbərsizik…

(Söhbət məşhur nağara ustası Məlik Qurbanovdan gedir – 90-cı illərdən sonra Bakıda iki böyük- qohum sənətkar görüşə bilir –  Onların ayrılığının tarixi 1828-ci ilin Türkmənçay müqaviləsinin yaşı qədərdir, minlərlə qohum, qardaş, bacı sərhəddin bu tayında- o tayında qaldılar-  red.) Atam Süleymanla anam Məsturə müsiqişünast idi və çoxlu şer bilirdilər.

Azərbaycan muğamlarının hamısını sevə-sevə, yana-yana, göz yalarını ürəyinə axıda-axıda ifa edən ustad, Xalq mahnılarına, el el havalarına böyük rəğbət bəsləyir.

“Özümün Təranələr toplusundan ibarət üç bölümlü “Savalan poeması” şah jejiminin qurbanları Səməd Behrəngi ilə şair Əlirza Nabdilin (Oqtayın) xatirəsinə həsr etdiyim “Vətən” ,”Anama ithaf” əsərlərimi  demək olar ki, hər yerdə çalmışam. İranda yaşayan dostum Türkoğlunun “Bülbülüm” şerinə bəstələdiyim təranə konsertlərimin bir növ uverturasıdır. Nə qədər ki, Araz torpağımızın bağrından “sərhəd” kimi axıb, gözümüzə göz dağıdır, həmin şeir dilimizdən düşməyəcək. Həmin musiqi də barmaqlarımızdan süzüləcək…”. Hamburqda yaşayan 15 mindən artıq azərbaycanlı onun konsertləri zamanı zalları ağzına  kimi doldururmuş.

Unudulmuş illər və nəsillər

90-cı illərdə babasını axtarmaq üçün gəldiyi Bakı səfərindən sonra Rəhman Əsədullahi unudulur.

İrandan basqılar, deyilənə görə, o illərin qarşıqlığında Azərbaycana belə buraxılmaması ustadı sanki həyatdan küsdürür. Qardaşları Tehranda elitar musiqiçi sayılır. Onlar İrana gətirmək istəsələr də mümkün olmur.

İrandan qaçır, Azərbaycana qoyulmur, yaşadığı Hamburqdakı evini ermənilər yandırır. Çarəsiz qalan ustad sənətkar, Kanadaya köç edir. Burda da taleyi ondan əl çəkmir. Boğazından əməliyyat edilir və amansız xərçəngə qalib gələ bilir.

Onun haqqında bu yazını oxuyun, amma ifalarını dinləyə-dinləyə. Qarmon sanki göz yaşı tökür, barmaqlar sanki faciənin tablosunu çizir. Ağ saçları fələyə qarşı məğrurcasına dalğalanır. Tanrı ömür versin, ustad. Nəğmələrin parça-parça edilmiş xalqın himnidir, birliyinə çağırışın marşıdır.

Pərvin Abgül

Əziz Əlibəyli  /A24.az/ 

Yenililklər
19.01.18
“Orfoqrafiya qaydalarının müzakirəsi adı altında Dilçilik İnstitutuna hücum etməyə lüzum yoxdur”
19.01.18
Rəşad Məcid: “Sahil” bağı “Cümhuriyyət” bağı adlandırılsın”
19.01.18
Heydər Əliyev Mərkəzində Aleksey Beqovun fərdi sərgisinin açılışında iştirak edib
19.01.18
"Qarabağ əsrlərin salnaməsi" kitabının təqdimat mərasimi keçirilib
19.01.18
“Yapı Kredi Yayınları” 5000-ci kitabını Nazim Hikmətə həsr edib
18.01.18
Çarlz Bukovskinin “Hollivud” romanı çap olunub
18.01.18
“İçərişəhər” qoruğu ədəbiyyat müsabiqəsi elan etdi
18.01.18
Yazıçı Nahid Hacızadə vəfat edib
18.01.18
Xalq artisti Böyükağa Məmmədov dünyasını dəyişib
17.01.18
İsa Həbibəyli: Orfoqrafiya qaydalarının birmənalı qarşılanmaması bizim komissiyanı qətiyyən narahat etmir
17.01.18
Nizami Cəfərov - Böyük ədəbiyyat müəllimi
17.01.18
Anarın Türkiyədə yeni kitabı nəşr edilib.
16.01.18
Xuraman Hüseynzadə - Qatır Qulam
16.01.18
Şəhriyar - milli birlik və həmrəylik şairi kimi
16.01.18
Kaşqari mükafatı Serhat Kabaklıya verildi
16.01.18
“Qobustan” sənət toplusunun 2017-ci il üçün son nömrəsi çapdan çıxıb
15.01.18
Tramp öz haqqında yazılan "Od və qəzəb" kitabının müəllifini "psixi xəstə" adlandırıb
15.01.18
“Çölçü” filmi daha bir beynəlxalq mükafata layiq görülüb
08.01.18
Dünya şöhrətli elmi-fantastik əsər təqdim ediləcək
01.01.18
Şərif Ağayarın hekayəsi - Qoluyox
29.12.17
Kitabevim.az-da 2017-ci ildə ən çox satılan kitablar
29.12.17
Gənc Tamaşaçılar Teatrının yanvar repertuarı maraqlı tamaşalarla zəngindir
29.12.17
Flora Qasımova və Rauf Babayev “Şöhrət” ordeni ilə təltif edilib
28.12.17
Rsm Qrc - Prosto. Rok-poeziya
28.12.17
Yaradıcı peşələrin sahibləri ən çox hansı çətinliklərlə qarşılaşırlar?
28.12.17
Qanun Nəşrlər Evində 2017-ci ildə nəşr olunan 100 kitab
27.12.17
“Ozan” elm və sənət toplusu nəşrə başladı
27.12.17
Nizami Gəncəvinin “İsgəndərnamə” poemasının II hissəsi Özbəkistanda çap edilib
27.12.17
Üçcildlik “Azərbaycan teatr ensiklopediyası”nın təqdimatı olub
26.12.17
Nəriman Əbdülrəhmanlıya “Şərəf” medalı verildi
26.12.17
Səxavət Sahil - Postmodern sənətin estetikası
25.12.17
Səlim Babullaoğlunun "Gedənin qalana dedikləri” kitabı İranda nəşr edildi
25.12.17
“Dünya ədəbiyyatı” dərgisi Moldova ədəbiyyatını təqdim edir
25.12.17
Ramil Əhməd - Tanpınar Mərkəzinin açılışı və Orxan Pamukla söhbət
22.12.17
“Mədəniyyət.AZ” jurnalının yeni sayı çap olunub
21.12.17
“Türkologiya” jurnalının 4-cü sayı nəşr olunub
21.12.17
Cəlil Cavanşir ədəbiyyatdan və yaradıcılıqda imtina etdiyini elan edib
21.12.17
“Dünyanın gizli ocağı: Vatikan” kitabı təqdim ediləcək
20.12.17
Vüsal Bağırlı - Tolstoy “Anna Karenina”nı necə yazdı?
20.12.17
Britaniyalı alimin məşhur əsəri ilk dəfə Azərbaycan dilində
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.