Təranə Məhərrəmova - Dilimizi necə sevək?
16.11.17

İngilislər öz dillərini ən populyar dil hesab edirlər. İtalyanlar üçün dilləri ən romantik və bəlağətlidir. Ruslar qürurla "rus dili ən qüdrətli dildir” deyirlər. Gürcülər dillərinə münasibəti vətənlərinə sevgi ilə bərabər tuturlar. Polşada da polyak dilinə fərqli dəyər görmüşəm. Yayda bu ölkədə olarkən diqqətimi çəkən əsas məqam yerli sakinlərin öz dillərinə hədsiz sevgisi idi.
 
 Varşava Hava Limanında təyyarədən enib gedəcəyim ünvana qatar bileti alarkən aparatda polyak dilində yazılan sözlərdən nə illah elədimsə baş açmadım. Düzdür, yerli sakinlərin köməyi ilə bileti aldım, ancaq bu fakt Polşa əhalisinin öz dillərinə sevgilərinin ilk göstəricisi kimi yadımda qaldı. Sonrakı günlərdə Varşavanı, Krakovu gəzdikcə küçələrdə, kafe və restoranların, mağazaların adlarında polyak dilindən başqa heç bir yabançı dilə rast gəlmədim. Miqrantlara elə də qucaq açmayan ölkədə nəinki yaşlılar, heç cavanların da indi dəbdə olan ingilis dilində danışmalarının şahidi olmadım. Polşa təkcə tarixi görkəmi, füsunkar təbiəti ilə deyil, həm də doğma dilinə olan yüksək hörməti ilə yadımda qaldı. Hər məqamda da öz ölkəmizdə dilimizə olan münasibəti xatırladım. Dövlət idarələrindən tutmuş, küçələrə qədər sakinləri yeri gəldi-gəlmədi, rus dilində danışan, lazımsız yerə danışığında əcnəbi sözlər işlədən, az qala ev-eşiyini sataraq "qonşudan qalma dala” prinsipi ilə övladını ingilis və ya alman dili kurslarına yönəldən insanları düşündüm. Hələ küçələrdə yer alan və heç kəsin başa düşmədiyi kafe və restoranların, müəssisələrin, ofislərin əndrəbadi adlarının doğma dilimizi sıxışdırdığını demirəm.
 Ölkə başçısının dövlətimizin əsas atributlarından olan Ana dilimizin qorunması ilə bağlı verdiyi sərəncamlar da heç şübhəsiz, dilimizə müxtəlif sferalarda olan laqeyd münasibətə kəskin reaksiyadır. Dil Komissiyasının yeni tərkibdə yaranması və dilimizin saflığının qorunması istiqamətində tədbirlər planının hazırlanması, prezidentin birbaşa tapşırığı ilə ədəbi dil normalarının pozulması ilə bağlı konfransların keçirilməsi və s. tədbirlər buna misaldır. "Dövlət dilinin bütün imkanlarından hər zaman lazımınca istifadə edilmir. Yerli-yersiz yad ünsürlər dilimizə gəlir. Aidiyyatı qurumlar bu təsirlərə qarşı ciddi mübarizə aparmırlar. Mətbuat orqanlarında geniş yayılmış ədəbi dil normalarından yayınmalar əksər hallarda təhlil olunub nəticələr ümumiləşdirilmir” - deyə ölkə başçısının dilimizin qorunması ilə bağlı imzaladığı sənəd bir sıra narahatedici məqamları diqqətə gətirir.
 
 Dəfələrlə deyilsə də, illərdən bəri mənzərəni real əks etdirən monitorinqlərin ürək açmayan nəticələri açıqlansa da, telekanallarda ədəbi dil normaları bütün səviyyələrdə pozulmaqda davam edir. Televiziya və radionun ictimai fikrə təsir imkanlarının daha yüksək olmasını nəzərə alsaq, dilə bu sayaq münasibət böyük narahatlıq doğurur. Prezidentin köməkçisi Əli Həsənovun "təəssüf ki, tez-tez KİV-də, o cümlədən elektron vasitələrdə dövlət dilinin norma və prinsiplərinə uyğun olmayan söz və ifadələrin işlədilməsi müşahidə olunur” fikirləri də telekanalların və ümumən KİV-in real mənzərəsini əks etdirmək üçün yetərlidir. KİV-də, sosial media yazışmalarında dilimiz istənilən formada pozulur. Hər kəs istədiyi formada və tərzdə danışır. Yabançı sözlər tele və radioaparıcıların dilinin az qala bəzəyinə çevrilib. Virtual məkan dilimizə qənim kəsilib. Onlayn mediada dilin heç bir qaydası gözlənilmir. Məişət dili ədəbi dili kölgədə qoyub. Dilimizi təbliğ edən verilişlər yox dərəcəsindədir.
Problem təkcə bununla bitmir. Alimlər dərsliklərdəki qüsurlardan şikayətlənir. Bədii ədəbiyyatın, bədii və elmi tərcümələrin dilindəki qüsurlardan, reklamların dilinin bərbad olmasından gileylər çoxdur.  
 Təbii ki, dilimizin qorunmasında təhsilin üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Orta və ali məktəblərdə müəllimlərin dilimizi şagird və tələbələrə təkcə öyrətmək deyil, həm də sevdirmək istiqamətində təcrübəsində kəsirlər var. Müəllimlər uşaqların doğma dillərinə laqeydliyində valideynləri, valideynlər isə öz növbələrində məktəbi qınayır.
Dilimizin qaydalarına riayət etmək üçün əl altında sanballı orfoqrafiya, orfoepiya və izahlı lüğətlərin yoxluğu da ayrıca problemlər yaradır. 
Dilə münasibət – onu səlis bilmək, saflığını və təmizliyini qorumaq, inkişaf etdirmək ona sevgidən başlayır. Biz anamızın laylasını bu dildə eşitmişik. Gözümüzü dünyaya açıb bu dildə "ana” demişik. Bəxtiyar Vahabzadənin yazdığı kimi: "Ana dili” adlanır bizm ilk dərsliyimiz”. Azərbaycan dilinin şirinliyindən ilham alan şairlərimiz, yazıçılarımız ən gözəl əsərlərini bu dildə yaradıblar.
 Biz təkcə dilimizi sevməyi yox, həm də onunla fəxr etməyi bacarmalıyıq. Bu sevgi o qədər yüksək olmalıdır ki, biz də qürurla "bizim dilimiz ən saf və təmiz dildir” deyə bilək. /Artkaspi.az/

 

Yenililklər
05.05.18
Şəmil Sadiq - Qəzetbaz
04.05.18
Bu il ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı verilməyəcək
04.05.18
Qanundan yeni kitab - Artur Şopenhauer
03.05.18
Bakı Mühəndislik Universitetində Kamal Abdulla ilə görüş keçirildi
30.04.18
Serbiyada Kamal Abdullanın “Deyəsən, Platon xəstələnib” kitabının təqdimatı keçirilib
30.04.18
Qazax şairi Mağcan Cumabayın şeirlər kitabının təqdimatı olub
27.04.18
Kiyumərs İslami - Şəhər yeri; maddi-mədəni varlığımız
27.04.18
“İmperiyanın son yazarı” kitabı Çingiz Aytmatovun 90 illiyinə həsr olunub
27.04.18
Yazıçı Firuz Mustafanın “Rəqs” hekayəsi Daşkənddə çap olunub
26.04.18
Elçin Hüseynbəyli - Qayçı
26.04.18
Yavuz Akpınara Ədəbiyyat İnstitutunun "İlin alimi" mükafatı təqdim edildi
26.04.18
Fərid Hüseyn Kazanda Ana Dili Bayramında iştirak edir
24.04.18
Vasif Əlihüseyn - Çoxu da çaş-baş qalmışdı ki, qız gəlin köçür, bəs oğlan niyə ağlayır?!
24.04.18
Azərbaycan IV Tbilisi Beynəlxalq Müəllif Mahnıları Festivalında təmsil olunacaq
24.04.18
Tələbələr Qan Turalının əsərini müzakirə etdilər - Fotolar
23.04.18
Beynəlxalq Kitab Günüdə “Don Kixot” əsərindən bir hissə Azərbaycan dilində səsləndirilib
23.04.18
“Cümhuriyyət-100” hekayə müsabiqəsi - Qısa siyahı
23.04.18
Sona Vəliyevanın “Qar ətri” kitabı ingilis dilində
20.04.18
Zahirəddin Məhəmməd Babur XVI əsr özbək ədəbiyyatı
20.04.18
Elif Şafakdan yeni kitab
20.04.18
İMAGİNE tolerantlıq festivalı keçiriləcək
19.04.18
Səlim Babullaoğlu oxucularla görüşəcək
18.04.18
Səxavət Sahil - Servantes yoxsa Tolstoy?
18.04.18
"Azərbaycan aşıq sənəti" kitabının təqdimatı olub
18.04.18
Elçin İmanov - Nitsşenin böyük psixoloq adlandırdığı Dostoyevski
17.04.18
Vasif Əlihüseyn - Hər sabah yolları süpürən anam
17.04.18
Simran Qədimin "Hesab vaxtı" romanı çap olunub
17.04.18
“İkimizin hekayəsi” kitabının imza günü keçirildi
16.04.18
"Qanun"da Den Braun, Milan Kundera, Sun Tzun və Viktor Hüqonun kitabları çap olunub
16.04.18
Əli Babazadə - Nihilist və maymaq göyərçinlər
16.04.18
Orfoqrafiya qaydalarına ciddi və elmi şəkildə yanaşaq, qərəzdən uzaq olaq
16.04.18
Anar - Türkmən xalqının milli şairi
16.04.18
“Nar bağı” filmi beynəlxalq festivalda
16.04.18
Ədəbiyyat İnstitutu Bədii Tərcümə və Ədəbi Əlaqələr Mərkəzi ilə əməkdaşlığa başlayır
12.04.18
Antonio Tabukki - Fernandu Pesoanın son üç günü (3)
12.04.18
Günel İmranın "Ömər” adlı yeni romanı çap olunub
12.04.18
Nə düşünürsən, ölmüş İsam mənim? - Migel de Unamuno
10.04.18
“Səməd Vurğunun ev-muzeyi” adlı albom işıq üzü gördü
10.04.18
Bütün zamanların ən yaxşı kitabları seçildi - SİYAHI
10.04.18
Qurban Yaquboğlunun "Mən yoxam" kitabı təqdim olundu
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.