Səməd Ağaoğlunun “Sovet Rusiya İmperiyası” kitabı çap olunub

17.11.17

Bakıda yeni fəaliyyətə başlayan “İlğım” yayınları ilk kitabını çap etdi.

Əhməd bəy Ağaoğlunun oğlu, Türkiyənin tanınmış siyasətçisi, yazıçısı Səməd Ağaoğlunun “Sovet Rusiya İmperiyası” kitabı 50 ildən sonra yenidən yayımlandı.

İlk dəfə 1967-ci ildə İstanbulda “Baha” mətbəəsində içıq üzü görən kitab daha sonra çap edilməyib. Halbuki, S.Ağaoğlunun bütün kitabları bir neçə dəfə yayımlanıb. Görünür, Sovet imperiyasının dağılması bu kitaba olan marağı Türkiyədə itirib. Amma bu kitab imperiyanın keçmiş əyalətləri kimi bizim üçün də olduqca önəmlidir.

Mən bu önəmi nəzərə alıb “Mühacirlərin dönüşü” kitabımda S.Ağaoğlunun Sovet imperiyasına, eləcə də, Şuşa və Bakıya səfərinə toxundum. Səməd bəyin Şuşadakı ata evini görməsi, Bakıdakı qohumları ilə görüşməsi, Azərbaycandakı ümumi müşahidələri bizim üçün çox maraqlıdır.

Bu kitabın 50 ildən sonra bu dəfə öz türkcəmizdə yayımlanması çox vacib idi, ona görə də “İlğım” yayınlarına, gənc dostlarımıza təşəkkür edirəm.

***

Səməd Ağaoğlu 1909-cu ildə Bakıda dünyaya gəlib. Atası Osmanlıya mühacirət edəndə o, körpə uşaq idi. İlk təhsilini Bəyazid Fevziyyə liseyində alıb, daha sonra Ankara liseyində davam etdirib. 1926-1931-ci illərdə Ankara Universitetinin hüquq fakültəsində ali təhsil alıb. Bir müddət təhsil üçün Strasburqa yollanıb, o dönəmlə bağlı “Strasburq xatirələri” kitabını yazıb.

S.Ağaoğlu Türkiyədə həm yazıçı, həm də siyasətçi kimliyi ilə tanınır. Onun “Atamdan xatirələr” (1940), “Atamın dostları” (1957), “Tanış üzlər” (1965), “Dostum Menderes” (1967), “Mərmərədə bir ada” (1972), “İlk mərhələ” (1978), “Həyat bir macəradır” (1981) kimi kitabları memuar janrının mühüm nümunələridir.

S.Ağaoğlunun dönəmində Türkiyədə SSRİ-yə qibtə edən, oradakı rejimi dəstəkləyən müxtəlif sol partiyalar, təşkilatlar vardı. Belə bir vaxtda artıq 1960-cı il hərbi çevrilişindən sonra siyasətdən çəkilən Ağaoğlu xanımı ilə birlikdə 1966-cı ildə SSRİ-yə səyahətə çıxır. Döndükdən sonra isə səfər təəssüratlarını yazır və kitabını çəkinmədən “Sovet Rusiya imperatorluğu” adlandırır. Səbəbini isə özü belə yazır: “Çünki SSRİ həqiqətən bir imperiyadır. Torpaqların genişliyi, hakim bir millətin tabeçiliyində olan millətləri, koloniyaları, ehtirasları, əməlləri ilə Romadan rus çarlığına qədər mövcud olmuş bütün imperatorluqlara bənzəyir. Onlardan fərqlənən rəngi özündən başqa imperiya istəməməsidir”.

O, atasının 1909-cu ildə tərk etdiyi Şuşaya 57 il sonra yenidən dönür. Kitabında “Azərbaycan deyincə hər kəsin ağlına ilk gələn Bakıdır. Mənim ağlıma isə bu şəhərlə bərabər ata və anamın doğulduqları, böyüdükləri Qarabağ gəlir” deyə bildirir.

Bakıdakı müşahidələri onu çox kədərləndirir. Belə ki, o, Bakıda ruslaşdırma siyasəti aparıldığını yazır. Buna misal olaraq şəhərdəki mövcud əhali sayını göstərir: 1.200.000 əhalinin 19 faizi Azərbaycan türkü, 35 faizi rus, 25 faizi erməni, qalanları isə başda yəhudilər olmaqla digər millətlərin nümayəndələridir…

İnsanların kinoya, operaya, teatra maraq göstərdiyini, lakin şəhərdə rahat istirahət edə biləcək, əylənəcək məkanların olmadığına diqqət çəkən Ağaoğlu küçələrə adları verilən, heykəlləri qoyulan insanlardan söz açır. Vaqif, Sabir, Əzizbəyov, Axundov və digərlərinin adları əbədiləşdirilmişdi. Amma adlarını, əməllərini, gördükləri işləri bilsələr də, Əhməd Ağaoğlu, Əli bəy Hüseynzadə, Topçubaşov kimi insanların adına heç nəyin olmadığını yazır: “Çünki türkçü idilər, ogünkü rus hakimiyyətinə qarşı idilər”.

S.Ağaoğlunun müşahidələri o qədər dəqiq idi ki, o, ermənilərin Qarabağda törədəcəkləri fitnəni, terroru qabaqcadan hiss edir: “Qarabağda bir şey daha öyrəndim. Bu gün muxtar vilayət olan Azərbaycanın bu ərazisini Ermənistana birləşdirmək istəyirlərmiş! Bu, Qarabağ türklərini bütünlükdə başqa yerlərə köçməyə məcbur edə bilər və hətta məcbur edəcək. Hara məcbur ediləcəklərini isə əlbəttə, bir Allah, bir də Kommunist partiyası bilir”.

O, Sovet imperiyasındakı qorxu mühitini də elə öz qohumlarının timsalında hiss etmişdi: “Bir çox şeylər soruşdum: “necəsiniz, yaxşısınız, rahatsınızmı?” Hamısı bu suallara təlaşlı hərəkətlərlə, tez-tez eyni cavabı verdilər: “Çox yaxşıyıq, çox rahatıq, pulumuz var, işimiz var”. Otelin foyesində görüşmüşdük. Tez-tez saatlarına baxırdılar. Bəziləri həkim idi, bir saat icazə ala bilmişdilər. Bəzilər məmur idi, idarədə işləri çox idi! Başa düşmüşdüm, bizimlə çox görünmək istəmirdilər”.

Bütün bunlar təbii idi. Əhməd Ağaoğlu rusların düşməni idi…Belə bir adamın oğlu ilə qohumları Bakıda görüşmək istəməyəcəkdilər. Çünki zaman tamam fərqli idi. Necə ki S.Ağaoğlu yazır: “Bir gecə yarısı söhbət etdiyim gənc bir azəri “atanızın günündən bu yana burada çox yellər əsdi, çox atəşlər yandı, söndü” dedi. Xəfif işıqda üzünü necə idi görə bilmədim, amma səsi titrəyirdi”…

Ağaoğlu imperiyanın əsarətində olan digər türk dövlətlərində, eləcə də, Moskvanın özündə gördüyü hadisələr haqqında kitabında ətraflı şəkildə yazır.

Bütün bunlar haqqında isə kitabı oxuduqdan sonra məlumat əldə edə biləcəksiniz.

P.S. Noyabrın 18-i, saat 16:00-da Kitabevim mağazasında Səməd Ağaoğlunun “Sovet Rusiya İmperiyası” kitabının təqdimatı olacaq.

Yenililklər
18.10.18
Yaşar Bünyad - Hələ ki təyyarələr uçur
18.10.18
AMEA-nın həqiqi və müxbir üzvlərinin aylıq rütbə maaşları artırıldı
18.10.18
“Abdulla Şaiqin nəsr yaradıcılığı” monoqrafiyasının təqdimatı olub
17.10.18
Nicat Həşimzadə - Ədəbiyyatın məmurlaşması
17.10.18
"Man Booker" ədəbiyyat mükafatının qalibi britaniyalı yazıçı olub
17.10.18
Sona Axundova-Qarayevaya həsr edilmiş “Xatirə kitabı”nın təqdimatı olub
17.10.18
Türkcə “Azərbaycan ədəbiyyatı antologiyası (gənclər)” təqdim olunub
16.10.18
Anardan etiraz: "Təhminə və Zaur” serialının mənə aidiyyatı yoxdur
16.10.18
Gənc dramaturqlar bir araya gələcəklər
16.10.18
Nağıldan gerçəyə: “Ağ gəmi” və ya əbədiyaşar Aytmatov
16.10.18
Millət vəkilinin kitabında biabırçı səhvlər - "Məni Fərhaddan fələk də ayıra bilməz, mama" - FOTOFAKT
16.10.18
Hədiyyə Şəfaqətin şeir kitabı Güney Azərbaycanda yayımlanacaq
15.10.18
Yazıçı, publisist Yusif Kərimov bu gecə vəfat edib
15.10.18
Azərbaycanlı dilçi alim Türkiyədə bir ilkə imza atdı
15.10.18
Uilyam Folknerin "Avqust İşığı" əsəri nəşr edilib
15.10.18
Bakıda Beynəlxalq Caz Festivalının açılışı olub
15.10.18
Tənqid.net-in 12-ci sayı çapdan çıxdı
15.10.18
Nicat Həşimzadə - Ədəbiyyat nədir? 
15.10.18
Yazıçılar Birliyində yeni qurum yaradıldı
12.10.18
Azərbaycanlı aktrisa Türkiyədə seriala çəkilir
12.10.18
Moskvada vokalçıların M.Maqomayev adına V Beynəlxalq Müsabiqəsi keçiriləcək
12.10.18
Şahanə Müşfiqdən yeni kitab
12.10.18
“Kitabsevərlər”dən köhnə layihə, yeni kitab: “Kitab al, kitab qazandır”
11.10.18
Maqsud İbrahimbəyov Yaradıcılıq Mərkəzində “Zaman içində” layihəsinin təqdimatı olub
11.10.18
Sumqayıt Poeziya evində Vahid Əzizlə görüş olub
10.10.18
Tanınmış tatar şairi Robert Minnullin
10.10.18
Gənc yazarın yeni kitabı işıq üzü gördü
10.10.18
Əli Şamil - Milliyyətcə alban olan Azərbaycan ədibi Nafiə Xanım
10.10.18
Fərid Hüseyn Sapanca Şeir Gecələrində iştirak edir
10.10.18
III “Məmməd Araz poeziya günü”nə yekun vurulub
09.10.18
Nicat Qafuroğlu ARB:24 Televiziyasının Baş Prodüseri təyin edilib
09.10.18
Yazıçı Natiq Məmmədlinin romanı Türkiyədə nəşr olundu
09.10.18
Antonio Ferrara - Çay – Futbol Meydançasıdır II
09.10.18
Bakıda gənc caz ifaçılarının beynəlxalq müsabiqəsi təşkil olunacaq
09.10.18
Azərbaycanlı rejissor Tarkovskiyə film ithaf etdi - “3 divar”
08.10.18
Elçin Hüseynbəylidən Qarabağ mövzusunda yeni kitab
08.10.18
Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan dili (Dövlət dili) Günü ilə bağlı təklif
08.10.18
III Beynəlxalq Türk Dünyası Sənədli Filmlər Festivalının mükafatlandırma mərasimi keçirilib
08.10.18
Azərbaycanlı alim “Çingiz Aytmatov Forumunda" maraqlı təkliflə çıxış edib
08.10.18
“Literaturnıy Azerbaydjan”ın yeni sayı nəşr olunub
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.