Vüsal Bağırlı - Qoqolun ölümü
04.12.17

Bu yaxınlarda rusiyalı rejissor Yeqor Baranovun dahi yazıçının həyatından bəhs edən “Qoqol. Başlanğıc” filminin premeryası baş tutdu. Filmdə yazıçının əsərlərinin süjet xətti və mistik həyat bioqrafiyası birləşdirilib. Ssenaridə Dikanka sakinləri, su pərisi, kazaklar, mujiklər, sirli varlıqlar və digər personajlar, öz yaradıcıları, gənc yazıçı Nikolar Qoqolla üzbəüz gəlir, görüşürlər. Təsəvvürümüzdə həmişə qəribə saç düzümü və bığları ilə asossasiya olunan bu insan dostu, xəfiyyə Quro ilə kənd qızlarının seriya qətllərini araşdırması üçün əyalətə gəlir...
Lakin, burda dayanaq. Hər şeyi danışıb, filmə olan tamaşaçı marağını öldürmək fikrindən uzaqda duraq.

Söhbətimiz filmin süjeti haqqında deyil, dünya ədəbiyyatının klassiki Nikolay Vasilyeviç Qoqolun əzab-əziyyətləri, xəstəliyi və  ölüm sirri haqqında olacaq.

Britaniyada kral Artur milli qəhrəman hesab olunur. Xalq təsəvvürlərinə görə o, ölməyib və vətəni xilas etmək üçün öz qayıtma saatını gözləyir. Rusların bu rəvayətə uyğun qəhrəmanı Qoqoldur.

Qoqol haqqında istənilən söhbət sürüşərək onun son günlərinin müzakirəsinə gəlib çıxır. Gözümüzün qarşısına onun, dini mistika ilə insan əzabını bir-birinə qarışdırmış faciəvi taleyi gəlir.

 Bəs, yazıçı necə və hansı şəraitdə dünyasını dəyişib?

1852-ci ilin 21 fevralında (4 mart) böyük rus yazıçısı Qoqol vəfat etdi. O, bir neçə həftənin içində solaraq, 42 yaşında dünyadan köçdü. Bu dəhşətli və mistik ölümdən 165 il ötür, amma onu  sirri tam olaraq hələ də açılmayıb.

Letargiya yuxusu

Onun dəhşətli ölümü və ya letargiya yuxusunda olarkən basdırılması haqqında şaiələr o qədər maraq doğurur ki, o zamanlarda da, elə indinin özündə də, bəziləri bunun fakt, yaxud yalan olduğunu fərqq edə bilmir. Əslinə bu şaiələrin yaranmasında Qoqolun özünün də günahı var. Çünki, o xəstə olarkən tez-tez bayılır və bədəni qıc olurmuş. Yazıçı diri-diri basdırılacağından ehtiyat edirmiş.

Rus yazıçısı Sergey Aksakov xatırlayırdı: “Qoqol soyuqdan şikayətlənir, daim üşüyürdü. O, uzun “sapoq” qalın yun corablar geyirdi. Qızınmaq üçün otaqda qaçır, ayaqlarını sobanın üstünə qoyurdu. Şübhəsiz ki, bu onun hansısa xəstəlikdən əziyyət çəkdiyini göstərirdi”.

Başqa bir tanışı isə bunları yazırdı: İşə bir bax, o, ayaq üstdə yazır, oturaraq yatır. Uzanmaq istəmir. Qorxur ki, onu öıü zənn edib basdırarlar”.

O, “Vəsiyyətnamə”sində yazırdı: “yaddaşım, sağlam düşüncəm və ağlım başımdaykən öz axırıncı istəyimi bəyan edirəm. Məni yalnız cansız bədənimdə çürümə əlamətləri hiss edildikdən sonra dəfn edəsiniz. Biləsiniz ki, xəstəliyimin şiddətləndiyi dönəmlərdə bəzən tam hərəkətsiz oluram, nəbzim və ürək döyüntülərim hiss edilməyəcək dərəcədə yavaşıyır”

Məlumdur ki, yazıçının ölümündən 79 il keçdikdən sonra onun qəbri Danilov monastırından Novodeviçye qəbiristanlığına köçürülüb. Deyilənə görə, mərhumun bədəni tabutda ölü üçün normal olmayan vəziyyətdə yana çevirilibmiş. Tabutun daxili divarları isə kəsik-kəsik və cızılmış vəziyyətdə olub.

Bu şaiələr bir çoxlarında əminlik yaradıb ki, Nikolay Vasilyeviç torpaq altında  zülmət içərisində əzablı və dəhşətli ölümə düçar olub. Bu fakti müasir tarixçilər təkzib edir. Müəyyən məxfilik tədbirlərinin nəzərə alındığı eksqumasiya (ölümün səbəblərini müəyyən etmək və ya dəfn yerini dəyişməkdən ötrü nəşin qəbirdən çıxarılması) zamanı Qoqolun qəbri ətrafında təxminən 20-dək adam tolaşıbmış.

Bu barədə Perm akademiyasının dosenti, tarixçi Mixail Davıdov yazır: “...yazıçı V.Q. Lidin də eksqumasiya mərasiminə iştirak edirmiş. Məhz o, təsdiq edirdi ki, yaxşı vəziyyətdə qalmış palıd tabutun içərisi cızıq-cızıq edilmiş, skelet isə qeyri-təbii vəziyyətdə, sanki büzüşmüş vəziyyətdə olub. Lidinin bu sözlərindən sonra Rusiyada yazıçının guya sağ olarkən basdırılması haqqında həmin dəhşətli əfsanəyə inam daha da güclənməyə başladı”.

Əslində Qoqol həyatının son aylarını ağır ruhi sarsıntı, dözülməz iztirablar içərisində keçirib. O, yaxın tanışı Yekatrina Xomyakovanın gənc yaşında vəfat etməsindən də çox sarsılmışdı. Bu dövrlərdə yazıçı yaradıcı fəaliyyəti dayandıraraq, vaxtının çoxunu dua edib, oruc tutmaqla keçirir. Sonra, ölüm qorxusu ona o dərəcədə hakim kəsilir ki, hər kəsə, qeybdən ona tezliklə öləcəyini xəbər verən səslər eşitdiyini deyir.

Xəstəliyinin şiddətləndiyi, ağılın başdan çıxdığı və sayıqladığı dönəmlərdə Qoqol geri qaytarılması mümkün olmayan səhv edir.  O, “Ölü canlar” əsərinin ikinci cildini yandırır. Belə hesab olunur ki, romanı məhv etməsini ona yaxın tanışı olan din xadimi Matvey Konstantinovski məsləhət görüb. Bu keşiş Nikolay Vasilyeviçin həyatının son dövrlərində ona böyük təsir edə bilirmiş. Din xadiminin bu cür təsir və təzyiqlərindən onun ruhi və fiziki durumu daha da pisləşir. Qoqol zəifləyir və az yatır, demək olar ki, heç nə yemir.

Onun şəxsi həkimi Tarasenkov bildirirdi ki, yazıçı ömrünün son günlərində olduqca zəifləyib və qocalıbmış. Həkim öz qeydlərində yazırdı: “Qoqolun nəbzi zəif, dili təmiz və qurudur, hərdən burnundan qan gəlir, əlləri qıc olur. Sidiyi tünd və qatıdır”

Artıq fevralın 10-da Qoqol o qədər gücdən düşür ki, evdən çıxa bilmir. 20 fevralda isə qəflətən halı ətrafdakıları tanımayacaq dərəcədə pisləşir. Həkimlərdən ibarət konsilium qərara qəlir ki, onu qidanı azaltmaqla və zəli ilə qan almaq metodu ilə “məcburi müalicə”yə  cəlb etsinlər. Həkimlərin bu həlledici səhvindən sonra Qoqol 21 fevral səhər saat 8-də vəfat edir.
Tarasenkovun yuxarıdakı qeydlərinə və konsiliumun qərarlarına müasir həkimlərin rəyi tam ziddiyyət təşkil edir: “Əslində, qatı tünd sidik, daimi susuzluq, burun qanaması, qıcolma-xroniki civə zəhərlənməsinin simptomlarıdır. Civə isə Qoqolun mədə xəstəliyindən xilas olması üçün həkimlərin ona verdiyi Kalomel preparatının tərkibində olub. Kalomelin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, əgər o bağırsaq vasitəsilə sorulub orqanizmdən xaric edilərsə tam zərərsiz olur. Amma xəstə pəhriz saxladığına görə mədəsi boş olduğundan civə orqanizmdə yığılaraq kəskin zəhərlənmə verib. Bir tərəfdən də, ruhi sarsıntıların, əsəb gərginliyinin zəiflətdiyi bədən ölümü daha da sürətləndirib.

Ona hamı hörmət edirdi. Hətta, ölümündən sonra belə. Yazıçının tanışı, rəssam Fyodr İordan yazırdı: “ O, başına dəfnə yarpağından çələng qoyulmuş vəziyyətdə uzandırılmışdı. Tabutun ağzını bağlayanda çələng götürüldü və yarpaqlarının satışından xeyli pul əldə edildi. Hər kəs özünə ondan dəyərli xatirə saxlamaq istəyirdi”.

İnsan kütləsi Moskvanın Nikitski küçəsini tam bağlamışdı. Bu zaman, izdiham axını görünməmiş həddə çatır. Məmurlar və polislər gərginlik içindədir. Üsyan? İnqilab? Yox, sadəcə Qoqolun dəfn mərasimi keçirilir.

Yenililklər
15.12.17
Mirmehdi Ağaoğlu beynəlxalq müsabiqədə qalib oldu
15.12.17
Simran Qədim - Labirint
14.12.17
İşiquronun Nobel nitqi - Mətn
14.12.17
"Hüseyn Cavid yaradıcılığında ideallar və müasir dövr" mövzusunda beynəlxalq elmi konfrans keçirilib
14.12.17
Anadilli ədəbiyyat epoxası: Həsənoğludan Füzuliyədək
14.12.17
“Yenə iki od arasında” romanının təqdimatı olub
13.12.17
İstanbulda Çingiz Aytmatovun heykəli ucaldılıb
13.12.17
Cavanşir Yusiflinin tərcüməsində Li Young Lee
13.12.17
Xanəmir Telmanoğlu - Boşalıb gedərəm göy qırağıyla
13.12.17
Üzeyir Hacıbəyovun yaradıcılığına həsr olunmuş ədəbi-musiqili tədbir keçirilib
13.12.17
Kamran İmanov: "Xaricilər Azərbaycan folklor nümunələrindən istifadə üçün Müəllif Hüquqları Agentliyindən icazə almalıdırlar"
12.12.17
Moldovada “Müasir Azərbaycan Ədəbiyyatı” antologiyasının təqdimatı olacaq
11.12.17
“Sola dönmək qadağandır” - Cəlil Cavanşirdən yeni kitab
11.12.17
 Etimad Başkeçid - Veyl dərəsi
11.12.17
Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev - Uca dağ başında
11.12.17
“Ceyms Coysun “Ullis” romanı və ədəbiyyatda devrim” kitabı çap olunub
11.12.17
“YARAT”da yeni film - "Buludlar səmanı tərk edirlər"
11.12.17
Həmid Piriyev “Sərçələr üçün poema”nı təqdim etdi
08.12.17
Molla Pənah Vaqifin 300 illik yubileyi təntənəli mərasimlə qeyd olunub
07.12.17
Qanundan yeni kitablar
07.12.17
Bədirxan Əhmədli - "Azəri" sözündən imtina etməliyikmi?!
06.12.17
Azərbaycanda televiziya və radio yayımını tədqiq edən nəşr
06.12.17
Fərid Hüseynin yeni kitabı çıxıb
05.12.17
Orxan Fikrətoğlu - Qürbətdə
05.12.17
Məhərrəm Qasımlının yeni şeirlər kitabı təqdim olunub.
05.12.17
Həmid Piriyevin imza günü olacaq
04.12.17
Ayhan Miyanalı - Bir qucaq yalqızlıq nəfəs çəkir
04.12.17
AMEA-da "Azərbaycan dilinin Naxçıvan dialektoloji atlası"nın təqdimatı keçirilib
04.12.17
Vüsal Bağırlı - Qoqolun ölümü
04.12.17
Atatürk Mərkəzində gənc türk şairlərinin birgə toplantısı keçirilib
04.12.17
İlqar Rəsulun romanı çıxdı
01.12.17
Nicat Qafuroğlu - Qızını imtahana gətirən atanın həbsi
01.12.17
Azərbaycan Universitetində sosial şəbəkə ədəbiyyatı müzakirə olundu - FOTO
01.12.17
“Yenə iki od arasında” romanı sumqayıtlı oxuculara təqdim olunub
01.12.17
Məşuqəsindən qorxan baş redaktor - Səxavət Sahildən YENİ HEKAYƏ
01.12.17
Futuristik ədəbiyyatin texniki (nəzəri) manifesti
01.12.17
Sonuncu Nobel mükafatçısının romanı Azərbaycan dilində
30.11.17
“Cəngi” qrupu Paris cazsevərlərinin qəlbini fəth edib
30.11.17
Yazı qaydalarımızın Kitabi-Müqəddəsi - Orfoqrafiya lüğəti
29.11.17
Mir Cəlal adına hekayə müsabiqəsi  I yer 3000 AZN
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.