Şəhriyar - milli birlik və həmrəylik şairi kimi
16.01.18

Ana dilli şeirimizin zənginləşməsində Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli söz ustadlarından biri, öz yaradıcılığı ilə Heydərbaba dağı kimi vüqarla dayanan Şəhriyar  yaradıcılığının müstəsna xidmətləri var.

Həyatı keşməkeşlərlə dolu olan böyük sənətkarın zəngin irsi Azərbaycan şeirinin inkişafına xidmətlərlə bərabər, milli dəyərlərimizə, xüsusilə ana dilimizə, ümumən Azərbaycançılığa  qoyulan ən sanballı mənəvi abidədir.

Şairin özünün dediyi kimi:

Dedim: Azər elimin bir yaralı nisgiliyəm mən.
Nisgil olsam da, gülüm, bir əbədi sevgiliyəm mən.
El məni atsa da, öz gülşənimin bülbülüyəm mən.
Elimin farsca da dərdini söylər diliyəm mən.
Haqqa doğru nə qaranlıq isə, el məşəliyəm mən.
Əbədiyyət gülüyəm mən!

Bu baxımdan Məhəmmədhüseyn Şəhriyar sadə Azərbaycan dilində yazdığı əsərlərilə mənsub olduğu xalqının dərdlərinin "haqq səsi", "dərdini söylər dili" kimi çıxış etmişdir. Onun yaradıcılığında ana dilimizə məhəbbət, xalqın min illərlə tarixini özündə yaşadan, el birliyi və həmrəylik bağları olan adət-ənənələr xüsusilə yer alır. Bu baxımdan onun yaradıcılığı bütün bu xəlqi keyfiyyətlərin stolüstü kitabı kimi çıxış edir. Ancaq bunu da qeyd etmək lazımdır ki, şairin milli ruhlu şeirlərinin tarixi anası Kövkəb xanımla söhbətindən sonra başlayır və güclənir. Mənbələrə görə, şairin anası Kövkəb xanım ona irad olaraq bildirmişdir ki, "bala, sən necə şöhrətli bir şairsən ki, mən sənin dilini başa düşə bilmirəm?" Şair özü də deyirmiş ki, "Rəhmətlik anam Tehrana gəldiyi vaxtdan onun sehirli nüfuzunun təsiri ilə yaddaşında qoruyub saxladığı keçmiş xatirələrini mənə danışmaqla şirin nağıllar mənim yavaş-yavaş ölü ruhuma can verdi".
 
Şair bu tərbiyəvi söhbətdən sonra bütün qəlbi və ruhu ilə yazdığı ölməz "Heydərbabaya salam", o cümlədən, "Səhəndiyyə", "Türkün dili" və başqa əsərlərilə  sanki ana-vətən qarşısındakı "günahlarını" yumağa çalışmış, bu əsərlərlə özünün vətəndaşlıq duyğuları və vəzifələrinə nəzər salmış, özünün əzəmətli vətəndaşlıq simasını əks etdirmişdir.  Ancaq bunu da etiraf etmək lazımdır ki, şairin "Türkün dili" şeirində də yazdığı, "türkün dilitək sevgili, istəkli dil olmaz", - deyə etiraf etdiyi şirin, ahəngdar, qədim şeir-sənət dili kimi şöhrət qazanan Azərbaycan dili onun əsərlərinə nailiyyət və şöhrət qazandırdığı kimi, şairin dərin və intəhasız istedadı da ana dilində poeziyamızın ən kamil nümunələrinin yaranmasına şərt olmuşdur. Bu baxımdan şairin böyük istedad və yüksək təblə yazdığı "Heydərbabaya salam" poeması xüsusilə diqqətəlayiqdir. Bu əsərdə Şəhriyarın uşaqlıqdan aralarında böyüdüyü adi insanların, sadə xalqın həyat tərzinin, adət-ənənələrinin, dilinin, söz-savlarının bütün incəlik, dəqiqlik və təfərrüatı ilə təqdimi böyük maraq kəsb edir. Bəlkə də bu səbəbdəndir ki, şairin tədqiqatçılarından olan Elman Quliyevin də yazdığı kimi, "Heydərbabaya salam" poeması hər bir azərbaycanlı üçün ana laylası qədər əziz və müqəddəsdir. Ustad Şəhriyar Heydərbaba dağından bir tribuna kimi istifadə edərək öz arzu və istəklərini bütün dünyaya bəyan etmişdir". Akademik Bəkir Nəbiyev haqlı olaraq deyirdi ki: "Heydərbabaya salam" poeması şairin göz açıb gördüyü doğma ellər, Cənubi Azərbaycan haqqında, milli həyatımız, məişətimiz, psixologiyamız haqqında vüsətli bir şairanə ensiklopediyadır".

Şəhriyarın "Heydərbabaya salam" əsəri o taylı-bu taylı həyat sürməyə məhkum edilmiş xalqımızın bir-birinə mənən-ruhən yaxınlaşması üçün olduqca əhəmiyyətli mənəvi körpü rolunu oynamışdır. Çünki adət-ənənələr, ana dili ayrı-ayrı sərhədlər daxilində yaşayan bir millətin, xalqın vahidlik, milli birlik pasportu, kimliyidir. Akademik İsa Həbibbəyli çox gözəl deyirdi ki, Şəhriyarın "yazdığı əsərlər azərbaycanlı ruhunun poetik ifadəsidir". Şairin "Heydər bababaya salam" poemasında xalqa müraciətlə deyilən aşağıdakı misralar da birlik və həmrəyliyə çağırış şüarları kimi səslənir:

Heydərbaba, göylər bütün dumandı.
Günlərimiz bir-birindən yamandı.
Bir-birizdən ayrılmayın, amandı!
Yaxşılığı əlmizdən alıblar,
Yaxşı bizi yaman günə salıblar.

Mübariz şair: "Heydərbaba, mərd oğullar doğginən, namərdlərin burunların ovginən", - deyə xalqını ayrılıq və həsrəti ortadan götürmək üçün mübarizəyə də səsləmişdir.

Ustad Məhəmmədhüseyn Şəhriyar bəşəri olduğu qədər də milli şairdir. İstər fars, istərsə də ana dilində yazdığı şeirlərində elinin dərdlərini söylər dil olan şair milli məsələləri ümumiləşdirməyə və təqdim etməyə nail olmuşdur. "Məmməd Rahim həzrətlərinə cavab", "El bülbülü", "Süleyman Rüstəmə", "Qardaşım Süleyman Rüstəmə", "Döyünmə, söyünmə", "Oyun olduq", "Azərbaycan", "Əsir Azərbaycanıma xitab", "Türkün dili" və başqa şeirlərində şair mənsub olduğu xalqının dərdlərini, onun istiqlalı, xoşbəxtliyi və birliyi ideallarını əks etdirmişdir. Şair "Əsir Azərbaycanıma xitab" əsərində xalqını istiqlal mübarizəsinə və birliyə çağırır:

Fədakarlıq günüdür, qalx, anam Azərbaycan!
...Ey min-min bəlalara sinə gərib, mərd duran,
Ey düşmənlər önündə qaya kimi sərt duran...
Ahın dağlara düşsün, göz yaşın dumanlara,
Ey məhəbbət, ey ülfət məskəni məğrur Vətən!

Şairin "Azərbaycan" şeiri isə ümumən bu mövzuda yazılmış əsərlər içərisində ən yaxşı nümunələrdən birini təşkil edir. Şeir şairin vətəndaşlıq duyğularını mükəmməl əks etdirən ən sanballı nümunələrdən biridir. "Elimin farsca da dərdini söylər diliyəm mən", - deyən şair burada xalqının arzuları uğrunda daha çox mübariz, qətiyyətli, hətta üsyankar və kəsərli sözlərlə çıxış edir. Şair böyük cəsarətlə xalqını öyür, onun qəhrəmanlığı, mübarizliyi, fədakarlığı və sədaqətini qabarıq təqdim edir, bunun müqabilində düçar olduğu dərdlərə görə istilaçıları tənqid və qınaq edir. "Azərbaycan" şeirində mübarizə ruhu da qüvvətlidir. Müəllifin misralardakı mübarizəyə səslənişi onun istiqlal üçün darıxan və qüvvətlə döyünən qəlbinin səsidir.

Övladların nə vaxtadək tərki vətən olacaqdır?
Əl-ələ ver, üsyan elə, oyan, oyan, Azərbaycan!
Bəsdir fəraq odlarından kül ələndi başımıza,
Dur ayağa! Ya azad ol, ya tamam yan, Azərbaycan!

- misrası bütün Azərbaycana və azərbaycanlılara səsləniş kimi qiymətləndirilməlidir. Şairin "El bülbülü" şeirində də cəsarətlə dediyi: "O tay, bu tay, fərqi yoxdu, vətəndi" misrası şairin cəsarətli vətəndaşlıq duyğularının ifadəsi, Azərbaycanın siyasi və mənəvi birliyi haqqındakı düşüncələrinin örnəyidir.

Beləliklə, Məhəmmədhüseyn Şəhriyar yaradıcılığı milli və bəşəri səciyyəli, xalqının mənəviyyat mənbəyi, bəşəriyyətin ideallar lövhəsidir. Şəhriyar təkcə Azərbaycan xalqının deyil, bütövlükdə bəşəriyyətin ən nəhəng söz adamlarından biri, mənsub olduğu xalqının söylər dilidir.

Ramiz QASIMOV
AMEA Naxçıvan Bölməsinin şöbə müdiri, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
/525.az/

Yenililklər
23.02.18
“Badam ağacı çiçəkləyəndə” tamaşasının təqdimatı olub
23.02.18
Vüsal Bağırlı - Apdaykın “Terrorçu”  romanı haqqında qeydlər
22.02.18
Çağdaş türk yazıçılarının hekayələri nəşr edilib
21.02.18
Antonio Tabukki - Fernandu Pesoanın son üç günü
21.02.18
“Kitabi Dədə Qorqud” dastanının Vatikan nüsxəsi nəşrə hazırlanıb
21.02.18
“Mini Klassika” seriyasından yeni kitab: Ölülər - Ceyms Coys
21.02.18
Rasim Qaracanın sevgi romanı çap olundu
19.02.18
İslam Səfərlinin 95 illiyi qeyd edilib
19.02.18
Heydər Əliyev Mərkəzində tanınmış rəssam Alfons Muxanın sərgisi açılıb
16.02.18
“Bərpanəşr” layihəsi çərçivəsində 15 adda kitab nəşr olunub
16.02.18
Emin Sabitoğlu haqqında yeni kitab nəşr olunub
15.02.18
Strasburqdakı “Kəpəz” nəşriyyatında “Müsəlman dünyasının islahatı” kitabı çapdan çıxıb
15.02.18
Türkiyənin Türk Ədəbiyyatı Vəqfinin nümayəndə heyəti ilə görüş
15.02.18
Qanun Nəşrlər Evindən yeni seriya və yeni kitab - Mini Klassika!
14.02.18
Türkiyədə Azərbaycan mədəniyyəti günləri keçiriləcək
14.02.18
“İrs” jurnalının ərəb dilində növbəti nömrəsi çapdan çıxıb
12.02.18
Vasif Əlihüseyn - Nədir cəriməsi sənə baxmağın
12.02.18
TÜRKSOY Azərbaycanla bağlı çoxsaylı tədbirlər həyata keçirəcək

09.02.18
2018-ci il üçün “Azərbaycan Respublikasının Nizami Gəncəvi adına Qızıl medalı” və AMEA-nın adlı mükafatları üzrə müsabiqələr elan edilib
09.02.18
Xalq Artisti Zərnigar Ağakişiyeva vəfat edib
08.02.18
Ceyhun Hacıbəylinin “Seçilmiş əsərləri” kitabının təqdimatı olub
08.02.18
Teymur Kərimli: "Nizaminin milli mənsubiyyəti ilə bağlı yalanlar dövriyyəyə buraxılır"
08.02.18
Parisdə Şahin Növrəslinin solo konserti olub
08.02.18
Mir Cəlal Paşayevin “Füzulinin poetik xüsusiyyətləri” elmi əsəri Türkiyədə nəşr olunub
07.02.18
Səlim Babullaoğlu Türkiyə Ədəbiyyat Vəqfinin Azərbaycandakı fəxri təmsilçisi təyin olunub
07.02.18
Şahbaz Xuduoğlu: “Kitab mağazalarının sayını artırmaq lazımdı”
07.02.18
Azərbaycanlı alimlər Özbəkistanda beynəlxalq konfransda iştirak edir
07.02.18
Orhan Arasın "Son cənnət" romanına bir baxış
06.02.18
Qan Turalıya "Səda” Tədris Teatrında vəzifə verildi
06.02.18
Dünyaca məşhur psixoloji-triller təqdim ediləcək
06.02.18
Minskdə Hüseyn Cavidin 135 illik yubileyi qeyd edilib
05.02.18
“Xalqın şairi” layihəsində böyük fırıldaq – FİNAL NİYƏ TƏXİRƏ SALINDI?
05.02.18
Adanada Cahangir Novruzovun yeni tamaşasının premyerası olub
05.02.18
Azərbaycanda ilk STEM liseyi fəaliyyətə başladı
05.02.18
Tanpınar adına məktub yarışması başladı
02.02.18
Maqsud İbrahimbəyov Yaradıcılıq Mərkəzi təsis edilib
01.02.18
Prezident Azərbaycan kinosunun 120 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında sərəncam imzalayıb
01.02.18
"İzahlı monoqrafik musiqi lüğəti” 49 ildən sonra yenidən nəşr olundu
31.01.18
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə - Mayıs duyğuları
31.01.18
Timoti Artur - Kasıb - Hekayə
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.