Səxavət Sahil - Servantes yoxsa Tolstoy?
18.04.18

Avanqard.net Səxavət Sahilin "Servantes yoxsa Tolstoy?" adlı yazısını təqdim edir:
 
 Dünyada müntəzəm olaraq ədəbiyyat reytinqləri ilə bağlı sorğular keçirilir, araşdırmalar aparılır. Xüsusən də ədəbiyyat mütəxəssisləri və yazıçıların fikirləri burada ciddi önəm daşıyır. İstər nüfuzlu universitetlər və ya qurumlar, istərsə də tanınmış yazıçılar və ya tənqidçilər tərəfindən hazırlanan siyahı, həmin siyahıda olan əsərlərə yenidən qayıtmağa və onların təkrar nəşr olunmasına yol açır.
 
  Rast gəldiyim qədər bu siyahıları həmişə izləmişəm. İstər yazıçılar, istərsə də  əsərlərin reytinqində həmişə yer alan beş-altı ad var ki, bunlarsız dünya ədəbiyyatı cılız görünərdi. Məsələn, bu siyahılarda Servantes, Şekspir, Hüqo, Tolstoy, Dostoyevski kimi adlar olmasaydı mənzərə tamam başqa cür olardı, ədəbiyyatın istiqaməti haradasa başqa səmtə yönələrdi. Etiraf edək ki, yuxarıda adını çəkdiyim sənətkarlar ədəbiyyatın istiqamətini dəyişən, özündən sonra gələn yazıçılara təsir edən sənətkarlardı.
 Bu siyahılarda müşahidə elədiyimi bir məsələni oxucularla bölüşmək istəyirəm. Bildiyimiz kimi ədəbiyyat reytinqi iki yöndə olur: müəllif və əsər. Müəllif siyahılarında Tolstoyun demək olar ki, həmişə birinci olduğunu görmüşəm. Əsər siyahısında isə həmişə reytinqlərin başında "Don Kixot” gəlir.
 Siyahının sonrakı yerində Homer, Ceyms Coys, Frans Kafka, Vilyam Folkner, Qustav Flober, Höte kimi ustadlar dayanır. Siyahını artırmaq da olar. Lakin iki şəxs var ki, onlarsız bu siyahı maraqsız görünərdi – Tolstoy və Servantes.
 Bəs Tolstoy necə oldu Servantesdən önə keçdi? Burada əsas məsələ müəllifin bütün əsərləri nəzərə alınır. Yəni bu reytinq təkcə "Hərb və sülh”ün reytinqi deyil. Reytinqin yığılmasında Tolstoyun digər əsərlərinin ­­– "Anna Karenina”, "Serji ata", "İvan İliçin ölümü", "Dirilmə” kimi digər əsərləri də iştirak edir. Ona görə də müəllif məsələsində Tolstoy önə keçir.
 
 Əsər məsələsinə gəldikdə isə reytinq bir əsərə (romana) görə hesablanır ki, burda da Servantes məlum romanına görə birinci olur. Deməli, reytinqləri nəzərə alaraq deyə bilərik ki, dünyanın ən yaxşı yazıçısı olan Tolstoy "Don Kixot”a "qalib gələ bilmir”. Lakin Servantesi geridə qoyur. Buradan bir nəticə çıxarmaq olar ki, dünyanın ən yaxşı yazıçısı olmağa bir yazıçı namizəd deyil. Olsa belə, təsnifat nəzərə alınmalıdır. Təbii ki, digər reytinqlər də var ki, onlar başqa yazıçıları və ya əsərləri birinciliyə layiq görürlər. Mən subyektiv olaraq öz fikrimi deyirəm.
 Əsər birinciliyi uğrunda mübarizdə "Don Kixot”a daha hansı adlar rəqib ola bilər? Bu suala da cavab vermək heç də asan deyil. Cavab verilsə belə yenə də şərti olacaq.
 Tolstoyun fransız ədəbiyyatından təsirləndiyini deyənlər, məncə, haqlıdır. "Anna Karenina” "Madam Bovari”nin, "Hərb və sülh” isə "Səfilləri”in təsiri ilə yazılıb. Ustalıqla və peşəkarlıqla yazılıb, bu ayrı söhbətin mövzusudur. Lakin təsir yenə təsir olaraq qalır. Ədəbiyyatda təsirlənmək heç də zəiflik əlaməti sayıla bilməz. Amma istənilən halda oyuna 0-1 məğlubiyyətlə başlanmağa məhkumsan. Məsələn, Çingiz Aytmatov "Dəniz kənarıyla qaçan Alabaş” əsərini Ernest Heminqueyin "Qoca və dəniz” əsərinin təsiri ilə yazıb. Lakin Aytmatov ustalığını göstərərək yazıb və heç də plagiat sayılmır.
 
 Servantesin isə digər əsərləri olsa da ədəbiyyat aləmin "Don Kixot”la tanınıb. Və həm də ədəbiyyatın yönün dəyişib, özündən sonra gələn yazıçılara örnək olub.
 Birmənalı olaraq bu iki yazıçıdan – Servantesi və ya Tolstoyu üstün tutmaq müşkül məsələdir. Amma Tolstoy Servantesdən sonra yaşayıb, əlbəttə ki, "Don Kixot”u oxuyub və ən azı onun sənətkarlığından bəhrələnib. /artkaspi.az/

Yenililklər
19.02.19
Əlişir Nəvainin “Külliyyatı”nın rəngli elektron nüsxəsi Fransadan Özbəkistana gətirilib
19.02.19
Heydər Əliyev Mərkəzində rus avanqard rəssamlarının nadir əsərlərindən ibarət sərgi açılıb
19.02.19
Görkəmli teleaparıcı Rafiq Hüseynovun yaşadığı evin qarşısında barelyefi açılıb
18.02.19
Rasim Qaraca - Ra günəş deməkdir, Rasim...
18.02.19
Yazıçı-ədəbiyyatşünas Vaqif Sultanlı Hindistanda beynəlxalq seminarda iştirak edib
18.02.19
Ələddin Məlikov - Alvin Plantinqa; XX əsrin analitik epistemoloqu
18.02.19
Aygün Sadiq - Qələmi təslim etdik duyğuların əlinə
18.02.19
Nemət Mətin - Kitablarımı yandırın!
16.02.19
Asif Rüstəmlinın “Cəfər Cabbarlı və milli istiqlal hərəkatı” kitabı
16.02.19
Xalq yazıçısı ilə bağlı Əbülfəz Qarayevə müraciət olundu
15.02.19
Cəfər Cabbarlının bu vaxtadək naməlum qalan romanı nəşr olunacaq
15.02.19
Strasburq kitabxanasında “Azərbaycan ədəbiyyatı” bölməsi yaradılıb
15.02.19
Bəşəriyyət üçün AVTOPORTRET
14.02.19
Selincerin oğlu:“Söhbət 50 il çap olunmadan yazan birindən gedir, odur ki, çoxlu material yığılıb”
14.02.19

Bu gün Beynəlxalq Kitab Bağışlama Günüdür

14.02.19
Beyləqanda Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin açılışı olub
14.02.19
“Azərbaycan dilinin Zəngilan şivələri sözlüyü” nəşr olunub
14.02.19
Bəxtiyar Vahabzadəyə həsr olunan “Ustada sayğı gecəsi” adlı tədbir keçirilib
14.02.19
Mərahim Nəsib - Sən çıxsan qapıdan həsrətin gələr
13.02.19
 Türk sənətçisi Ozan Arif vəfat edib
13.02.19
“Azərbaycantelefilm” Yaradıcılıq Birliyi dörd sənədli film hazırlayıb
13.02.19
Günel Əhmədova - Sərhədləri aşan vətən eşqi
13.02.19
Vüsal Bağırlı - Qanadlı xilaskarlar...
13.02.19
200-dən çox incəsənət nümayəndəsi ADO üçün müraciət etdi
12.02.19
Nemət Mətin - Roman yazmaq sənəti
12.02.19
“Ustad” dərgisinin 25-ci sayı işıq üzü görüb
12.02.19
Nəvai yaradıcılığında Nəsimi obrazı
12.02.19
Sevil Mehdiyeva - Nəsimi ilk dəfə Azərbaycan türk dili sözlərinə ədəbi dil səlahiyyəti verdi
11.02.19
Kamran İmanov: "Azərbaycanda kitab sahəsində piratçılıq 61 faizdən 25 faizə enib"
11.02.19
“Qanlı kaha” kitabının imza mərasimi keçirilib
11.02.19
Mübariz Örən - Minotavrın ölümü
11.02.19
Şayəstə Yaqubova - Firuz Mustafa “At günü” əsərində qoyulan problemlər
08.02.19
Elçin Hüseynbəylinin "Gözünə gün düşür" kitabı təqdim olundu
08.02.19
İngilis yazıçısı Rozamunda Pilçer vəfat edib
08.02.19
İlqar Fəhmiyə AzTv-də vəzifə verildi
07.02.19
AMEA Nəsiminin 650 illik yubileyi ilə bağlı tədbirlər planı təsdiq edib
07.02.19
Ayaz Salayevdən çağırış: ADO-un yaşamasını istəyirəm
07.02.19
Cəfər Cabbarlının yubileyi Ankarada qeyd olunacaq
06.02.19
Qala kəndi ilə bağlı müsabiqə elan edildi
06.02.19
Bazərin Anara yaltaqlığı - Dram-dialoq
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.