Səxavət Sahil - Servantes yoxsa Tolstoy?
18.04.18

Avanqard.net Səxavət Sahilin "Servantes yoxsa Tolstoy?" adlı yazısını təqdim edir:
 
 Dünyada müntəzəm olaraq ədəbiyyat reytinqləri ilə bağlı sorğular keçirilir, araşdırmalar aparılır. Xüsusən də ədəbiyyat mütəxəssisləri və yazıçıların fikirləri burada ciddi önəm daşıyır. İstər nüfuzlu universitetlər və ya qurumlar, istərsə də tanınmış yazıçılar və ya tənqidçilər tərəfindən hazırlanan siyahı, həmin siyahıda olan əsərlərə yenidən qayıtmağa və onların təkrar nəşr olunmasına yol açır.
 
  Rast gəldiyim qədər bu siyahıları həmişə izləmişəm. İstər yazıçılar, istərsə də  əsərlərin reytinqində həmişə yer alan beş-altı ad var ki, bunlarsız dünya ədəbiyyatı cılız görünərdi. Məsələn, bu siyahılarda Servantes, Şekspir, Hüqo, Tolstoy, Dostoyevski kimi adlar olmasaydı mənzərə tamam başqa cür olardı, ədəbiyyatın istiqaməti haradasa başqa səmtə yönələrdi. Etiraf edək ki, yuxarıda adını çəkdiyim sənətkarlar ədəbiyyatın istiqamətini dəyişən, özündən sonra gələn yazıçılara təsir edən sənətkarlardı.
 Bu siyahılarda müşahidə elədiyimi bir məsələni oxucularla bölüşmək istəyirəm. Bildiyimiz kimi ədəbiyyat reytinqi iki yöndə olur: müəllif və əsər. Müəllif siyahılarında Tolstoyun demək olar ki, həmişə birinci olduğunu görmüşəm. Əsər siyahısında isə həmişə reytinqlərin başında "Don Kixot” gəlir.
 Siyahının sonrakı yerində Homer, Ceyms Coys, Frans Kafka, Vilyam Folkner, Qustav Flober, Höte kimi ustadlar dayanır. Siyahını artırmaq da olar. Lakin iki şəxs var ki, onlarsız bu siyahı maraqsız görünərdi – Tolstoy və Servantes.
 Bəs Tolstoy necə oldu Servantesdən önə keçdi? Burada əsas məsələ müəllifin bütün əsərləri nəzərə alınır. Yəni bu reytinq təkcə "Hərb və sülh”ün reytinqi deyil. Reytinqin yığılmasında Tolstoyun digər əsərlərinin ­­– "Anna Karenina”, "Serji ata", "İvan İliçin ölümü", "Dirilmə” kimi digər əsərləri də iştirak edir. Ona görə də müəllif məsələsində Tolstoy önə keçir.
 
 Əsər məsələsinə gəldikdə isə reytinq bir əsərə (romana) görə hesablanır ki, burda da Servantes məlum romanına görə birinci olur. Deməli, reytinqləri nəzərə alaraq deyə bilərik ki, dünyanın ən yaxşı yazıçısı olan Tolstoy "Don Kixot”a "qalib gələ bilmir”. Lakin Servantesi geridə qoyur. Buradan bir nəticə çıxarmaq olar ki, dünyanın ən yaxşı yazıçısı olmağa bir yazıçı namizəd deyil. Olsa belə, təsnifat nəzərə alınmalıdır. Təbii ki, digər reytinqlər də var ki, onlar başqa yazıçıları və ya əsərləri birinciliyə layiq görürlər. Mən subyektiv olaraq öz fikrimi deyirəm.
 Əsər birinciliyi uğrunda mübarizdə "Don Kixot”a daha hansı adlar rəqib ola bilər? Bu suala da cavab vermək heç də asan deyil. Cavab verilsə belə yenə də şərti olacaq.
 Tolstoyun fransız ədəbiyyatından təsirləndiyini deyənlər, məncə, haqlıdır. "Anna Karenina” "Madam Bovari”nin, "Hərb və sülh” isə "Səfilləri”in təsiri ilə yazılıb. Ustalıqla və peşəkarlıqla yazılıb, bu ayrı söhbətin mövzusudur. Lakin təsir yenə təsir olaraq qalır. Ədəbiyyatda təsirlənmək heç də zəiflik əlaməti sayıla bilməz. Amma istənilən halda oyuna 0-1 məğlubiyyətlə başlanmağa məhkumsan. Məsələn, Çingiz Aytmatov "Dəniz kənarıyla qaçan Alabaş” əsərini Ernest Heminqueyin "Qoca və dəniz” əsərinin təsiri ilə yazıb. Lakin Aytmatov ustalığını göstərərək yazıb və heç də plagiat sayılmır.
 
 Servantesin isə digər əsərləri olsa da ədəbiyyat aləmin "Don Kixot”la tanınıb. Və həm də ədəbiyyatın yönün dəyişib, özündən sonra gələn yazıçılara örnək olub.
 Birmənalı olaraq bu iki yazıçıdan – Servantesi və ya Tolstoyu üstün tutmaq müşkül məsələdir. Amma Tolstoy Servantesdən sonra yaşayıb, əlbəttə ki, "Don Kixot”u oxuyub və ən azı onun sənətkarlığından bəhrələnib. /artkaspi.az/

Yenililklər
05.05.18
Şəmil Sadiq - Qəzetbaz
04.05.18
Bu il ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı verilməyəcək
04.05.18
Qanundan yeni kitab - Artur Şopenhauer
03.05.18
Bakı Mühəndislik Universitetində Kamal Abdulla ilə görüş keçirildi
30.04.18
Serbiyada Kamal Abdullanın “Deyəsən, Platon xəstələnib” kitabının təqdimatı keçirilib
30.04.18
Qazax şairi Mağcan Cumabayın şeirlər kitabının təqdimatı olub
27.04.18
Kiyumərs İslami - Şəhər yeri; maddi-mədəni varlığımız
27.04.18
“İmperiyanın son yazarı” kitabı Çingiz Aytmatovun 90 illiyinə həsr olunub
27.04.18
Yazıçı Firuz Mustafanın “Rəqs” hekayəsi Daşkənddə çap olunub
26.04.18
Elçin Hüseynbəyli - Qayçı
26.04.18
Yavuz Akpınara Ədəbiyyat İnstitutunun "İlin alimi" mükafatı təqdim edildi
26.04.18
Fərid Hüseyn Kazanda Ana Dili Bayramında iştirak edir
24.04.18
Vasif Əlihüseyn - Çoxu da çaş-baş qalmışdı ki, qız gəlin köçür, bəs oğlan niyə ağlayır?!
24.04.18
Azərbaycan IV Tbilisi Beynəlxalq Müəllif Mahnıları Festivalında təmsil olunacaq
24.04.18
Tələbələr Qan Turalının əsərini müzakirə etdilər - Fotolar
23.04.18
Beynəlxalq Kitab Günüdə “Don Kixot” əsərindən bir hissə Azərbaycan dilində səsləndirilib
23.04.18
“Cümhuriyyət-100” hekayə müsabiqəsi - Qısa siyahı
23.04.18
Sona Vəliyevanın “Qar ətri” kitabı ingilis dilində
20.04.18
Zahirəddin Məhəmməd Babur XVI əsr özbək ədəbiyyatı
20.04.18
Elif Şafakdan yeni kitab
20.04.18
İMAGİNE tolerantlıq festivalı keçiriləcək
19.04.18
Səlim Babullaoğlu oxucularla görüşəcək
18.04.18
Səxavət Sahil - Servantes yoxsa Tolstoy?
18.04.18
"Azərbaycan aşıq sənəti" kitabının təqdimatı olub
18.04.18
Elçin İmanov - Nitsşenin böyük psixoloq adlandırdığı Dostoyevski
17.04.18
Vasif Əlihüseyn - Hər sabah yolları süpürən anam
17.04.18
Simran Qədimin "Hesab vaxtı" romanı çap olunub
17.04.18
“İkimizin hekayəsi” kitabının imza günü keçirildi
16.04.18
"Qanun"da Den Braun, Milan Kundera, Sun Tzun və Viktor Hüqonun kitabları çap olunub
16.04.18
Əli Babazadə - Nihilist və maymaq göyərçinlər
16.04.18
Orfoqrafiya qaydalarına ciddi və elmi şəkildə yanaşaq, qərəzdən uzaq olaq
16.04.18
Anar - Türkmən xalqının milli şairi
16.04.18
“Nar bağı” filmi beynəlxalq festivalda
16.04.18
Ədəbiyyat İnstitutu Bədii Tərcümə və Ədəbi Əlaqələr Mərkəzi ilə əməkdaşlığa başlayır
12.04.18
Antonio Tabukki - Fernandu Pesoanın son üç günü (3)
12.04.18
Günel İmranın "Ömər” adlı yeni romanı çap olunub
12.04.18
Nə düşünürsən, ölmüş İsam mənim? - Migel de Unamuno
10.04.18
“Səməd Vurğunun ev-muzeyi” adlı albom işıq üzü gördü
10.04.18
Bütün zamanların ən yaxşı kitabları seçildi - SİYAHI
10.04.18
Qurban Yaquboğlunun "Mən yoxam" kitabı təqdim olundu
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.