Kiyumərs İslami - Qoşaçay; türklərin uyqarlıq ocağı
11.09.18

Azərbaycan haqlı olaraq bəşər sivilizasiyasının ilkin ocaqlarından sayılır. Iki milyon yaşı olan bu əzəli, əbədi və qutsal torpaqda ulu əcdadlarımız çox qədim dövrdən sığınacaq tapıb, məskən salıb, yuva qurub, ocaq çatıb, qayım-qada olub, dövran sürüb, zaman-zaman yaşayıb və gəlişmişdir. Xalqımız ana vətənin əsil sahibi, əvəzsiz varisi, qoruyub-saxlayanı, qurub-yaradanı olub, dünyanın ən qədim və mədəni etnoslarının biri kimi tanınıb, sayılıb və seçilib.
Azərbaycanın mədəniyyət ocaqlarından sayılan biri və tarix boyu yağı-düşmanlar tərəfindən qanına boyanıbda bir avuc torpaq belə düşmana verməyən qoşaçay şəhəridir. Qoşaçay şəhəri güney azərbaycanın batı vilayıtinin güney ovalığlnda yerləşir. Bu şəhər adından da aydın olduğu kimi iki cığatı və tatau çayları arasında yerləşir və coğrafi mövqeyinə görə, doğu azərbaycan vilayətinə və zəncana bir ilgi körpüsü kimi önəmli yerə malikdir. Qoşaçayın 200-dən çox tarixi və turisti cazəbələrə malikdir və tarix boyu bir çox dövlətlərin başkəndi olmuşdur. Örnək olaraq manna, midiya dövlətlərin başkəndi və eləcədə elxanlılar dönəminidə qış payitəxti olaraq özəl önəmli dərəcəyə malik olmuşdur.
 Məlum olduğu kimi bu şəhərdə başqa iran coğrafisindən də örnək olaraq kirmanlı və zərənd tayfaları yaşamaqdadırlar. Və bir sıra qərəzli fars tarix yazarları onları fars kökənli qələmə alıb və onların  qacarlar yəni ağa məhəmməd xan dövründə bura zorla köç etdirildiklərini və türklər arasında əridiklərini yazırlar. Ancaq yetirməliyik ki, o çağda kürdlər, azərbaycan türklərin soyqırım etmək məqsədiylə qoşaçay və başqa batı azərbaycan şəhərlərinə hücum etmişdilər. Və qacar dövləti onların qarşısını almaq üçün bu köçləri düzənləməşdilər. köçlər həməşə zorla olmayıbdır yəni bir çox tayfalar könüllü olaraq kürd cinayətlərinin qarşısını almaq üçün gəlib yerləşmişdilər. Bugündə baxsaq iranın kirman vilayatində yaşayan elə həmən zərəndlər türk soyludurlar və bütünlüklə türkcə qonuşurlar. Yəni onlar burda əriməyiblər və türk kökənli olduqları məlumdur. Həmən kürdlər 1916-ci ildə şıx übeydullah nəhri sərkərdəliyi ilə qoşaçayda minlərcə insanı qətlə yetirmişlər. Və bu olay qoşaçayın qanlı yaddaşlarından biri dir.
Məlum olunduğu kimi güney azərbaycanın bir çox tarixi abidələri çirkin siyasətlər nəticəsində qorunub saxlanmadığı üçün məhv olub aradan getmişdir. Sağ qalan tarixi yerlər isə araşdırılıb üzə çıxarılmır. Bu tarixi əsərlər qoşaçayda da az deyildir. Bu tarixi məkanlardan örnək olaraq daş təpəni ad aparmaq olur. Daş təpə qoşaçaydan 21 k.m quzey-batısında yerləşir. Oradaki qala bütünlüklə aradan getmişdir. Hətta oradan tapılan kətibə isə indi almanda saxlanılır ki, arxeoloqların verdiyi məlumata görə aşkarlanan kətibə urartuların şahı 1-ci arqiştiyə aid edilir ki, mannalar yenildikdən sonra oranı ələ keçirmişdir. Eləcədə oradan tapılan əşyaları eneolit çağına aid edilərək bu məkanda yaşayış tarixi çox əskilərə qayıtması söylənilir.
Qoşaçay başqa turisti məkanlarada malikdir. Örnək olaraq; cığatı və tatau çayı sahilləri, leylan çay,acurlu çayı, cəbikli mağarası (tarixi-turisti), ozan şəlaləsi, tağ məçidi və sairə.
Qoşaçay adının anlamı
əski türk mifik dünya görüşündə olan kultlar və inanclarla bağlı yaşadıqları və məskən saldıqları məkanlara və coğrafi özəlliklərinə baxaraq uyğun olan ata inancları və orada baş vermiş bir sıra olaylarla bağlı ad seçirmişlər. Və bugünə qədər gəlib yeni nəsillərə matmışdır. Bu məkanların biri qoşamay şəhəri dir. Şəhərin adı təmiz türkcəmizdə olan iki sözcükdən yəni “qoşa” və “çay”dan ibarətdir. Aydın olduğu kimi və bir sıra tədqiqatlara əsasən, toponimiyada “qoşa” say anlamın daşıyaraq, “iki” deməkdir. Onun işlənməsi coğrafiya səcciyəsinin  təsdiqinə xidmət edir. “qoşa” sözü bu bölgədən başqa digər yer adlarda isə gözə çarpmaqdadır; zəncanın qeydar şəhərinə bağlı olan “qoşa təpə”, tovuz rayonunda “çataq ya qoşa köy”, muğanda “qoşa qışlaq” və sairəni ad aparmaq olar. Və bu gün “qoşa qarımaq” ifadəsidə bu örnəklərə daxildir. Yəni bir sözlə bu şəhər iki cığatı və tatau çayları arasında yerləşdiyi üçün “qoşa çay” və “iki su arası” adlanmaqdadır.
Mifik görüşə gəldikdə “su” sözü yalnız qoşaçayda deyil, eləcədə başqa şəhər və toponimlərdə su varlığlı ilə ilgili olanlara rast gəlirik; urmu, muğan, çaypara, biləsuvar, germi, qara su, sular, bulaq, bulub, çay, çayır, çimən və başqa söz və ifadələrimizdə rast gəlinir. Göründüyü kimi qoşaçayda su sözü çay varyandında işləkdir. Mifik yer-sub inancı ilə sıx ilgidədir. əski türklərdə və bugünə qədər su sözü bu, mu, cu, çu, çuy şəkillərində rast gəlinir. Bugün qırğızıstanda və qazağıstanın güneyində “çuy” adlı çay adı vardır və onun ətraf bölgəsi çuy vadisi adlanır. Eləcə qoşaçayın “çuğanlı” köyü isə su və çayla yad edilir. Hətta dilimizdə işlək olan çimən, cup, cuy, və farslarda işlədilən cuybar və cuy isə bizim dilimizdən alınmadır. Dilimizdə ifadə edilən “cum-culuq su olmaq”da su kökünə aiddir. Yəni əski türklərdə su yaradılış və hayat başlanğıcı olaraq qutsal sayılıb və ağ ana (ana ilahə) ilə birgə olduğuna inanc vardır.

Yenililklər
21.09.18
Buker mükafatının qısa siyahısı açıqlandı
21.09.18
Elçin Hüseynbəyli: “Gözünə gün düşür” kitabım çapa hazırlanır"
20.09.18
Xurşidbanu Natəvan - Söylə Hüseynə, ey səba, Kərbübəlaya gəlməsün
20.09.18
III Azərbaycan Elm Festivalı keçiriləcək
20.09.18
Gürcüstanda Nəriman Nərimanova həsr olunan tədbir keçirilib
19.09.18
Anardan “Təhminə və Zaur” serialına reaksiya: “Ssenaridən xəbərim yoxdu”
19.09.18
“Don Kixot” Gənc Tamaşaçılar Teatrının səhnəsində
19.09.18
Serbiyada Üzeyir Hacıbəylinin xatirəsi anılıb
19.09.18
Elşən Böyükvənd - Sürgəcüstü yuxular
18.09.18
Əsəd Cahangirin tərifi və tənqidi
18.09.18
Əhməd Həmdi Tanpınarın yeni romanı çap edildi
18.09.18
Elçin Hüseynbəyli - Ömrü kəpənək qədər oldu...
18.09.18
Rizvanə Behin - Yağış yağır - tərif yağışı.
17.09.18
“Qurbağa öpüşü” təqdim ediləcək - Ceylan Mumoğludan yeni kitab
17.09.18
Şair baş redaktoruna mədhiyyə yazdı - Qəlbimlə öpürəm uğurlarını
17.09.18
Türkoloq Qətibə Vaqifqızı: "Hətta təhqir səviyyəsində olan qərəzli baxışlar var"
17.09.18
Murakami Nobeldən imtina etdi
14.09.18
Yazıçı-publisist Nigar İsmayılqızı vəfat edib
14.09.18
“Qızıl Kəlmə” Ədəbi Mükafatına əsər qəbulu elan edildi
14.09.18
“Eurovision-2019”un keçiriləcəyi şəhər müəyyən edilib
13.09.18
Urmiya şəhərində Azərbaycan dilində 13-cü Rəzəvi şeir festivalı keçirilib
13.09.18
Aşıq Hüseyn Bozalqanlının yeni dastanı əldə olunub
13.09.18
Mədəniyyət Nazirliyi “Birpərdəli pyeslər” müsabiqəsini elan edir
12.09.18
Rasim Qaraca - Frankfurt yoxsa, Daşkənd?
12.09.18
Xalq yazıçısı Çingiz Abdullayevlə görüş keçirilib
12.09.18
V Beynəlxalq Mahmud Qaşqarlı hekayə müsabiqəsinə əsərlərin qəbulu yekunlaşdı
12.09.18
Özgür Kölənin Moskvadan məktubları
11.09.18
Vaqif Mustafayev “Amaci”nin yerli versiyasını çəkir - VİDEO
11.09.18
Ədəbiyyat və incəsənət mövzulu teleproqramlara bir baxış
11.09.18
Kiyumərs İslami - Qoşaçay; türklərin uyqarlıq ocağı
11.09.18
Opera və Balet Teatrı yeni mövsümün açılışına hazırlaşır
11.09.18
Rövşən Yerfi - Səfərbərlik
10.09.18
Azərbaycan klassik ədəbiyyatına aid olan bir neçə əlyazma Bakıya gətirilib
10.09.18
Ədəbiyyat qəzeti, büdcə pulu və təriflər
10.09.18
Folklor İnstitutu daha bir beynəlxalq konfrans keçirməyə hazırlaşır
10.09.18
Azərbaycanda birinci Xalq Mahnıları Festivalı keçiriləcək
10.09.18
Güntay Gencalp Bayındırın "Nadir Şah Avşar" kitabı çap olunub
10.09.18
Əsgərin fırıldaqlığı haqqında hekayə
07.09.18
Etimad Başkeçid - Şeytanla müqavilə bağlayıb... cənnətə düşmək
07.09.18
Azərbaycan beynəlxalq kitab sərgisində
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.