Əsəd Cahangirin tərifi və tənqidi
18.09.18

Səxavət Sahil

Orta əsrlərdə Avropada ədəbiyyat və incəsənət özünün susqunluq dövrünü yaşayırdı. Kilsə sonsuz hakimiyyətə malik olduğundan azad düşüncəli ədəbiyyatın, sənətin yaranmasının qarşısını alırdı. İnkvizasiyanın tüğyan elədiyi vaxtda cəsarətli olmaq tonqalda yanmağa bərabər idi. Kilsə hegemonluğundan istifadə edərək ədəbiyyatın istiqamətini özü yönəldirdi. O dövrdə şairlər yalnız kilsənin icazə verdiyi mövzularda yazmalı idi. Allahı, İsanı və kilsəni mədh edən şeirlər bu dövrdə ədəbiyyatın əsas mövzusu idi. Tək-tük istisnaları nəzərə almasaq ciddi ədəbiyyat nümunələrinə rast gəlmək mümkün deyildi. Hər şeyin boz rəngdə olduğu bu dövr Avropa ədəbiyyatının, eləcə də Avropa cəmiyyətinin qaranlıq dövrü adlanır.

Bu gün Azərbaycan tənqidində də məhz boz dövrdür. Bəli bomboz bir dövr. Hər şey bir rəngdə, yəni ədəbi tərif rəngindədir. Cəmiyyətin ədəbi rəyi demək olar ki, yoxdur. Büdcədən maliyyələşən ədəbi orqanlar da ədəbi rəy yaratmaq, onu formalaşdırmaq, cap olunan əsərlərə obyektiv qiymət vermək əvəzinə, dostmodernizm tipində, janrı müəyyən olunmayan tərif məqalələrinə üstünlük verir. Azərbaycan jurnalı və Ədəbiyyat qəzeti öz işinin öhtəsindən gəlmir. Belə olduğu halda ədəbiyyat birrəngli formalaşır, imkanı, vəzifəsi və titulu olan şəxslər ədəbiyyatın görünən tərəfi olur. Bu cür şəxslərin tez-tez görünməsində isə yuxarıda adları çəkilən ədəbi orqanların rəhbərlərinin və bu şəxslərdən hansısa bir formada yarınan tənqidçilərin dırnaqarası əməyi var.

Ədəbiyyatın bozlşamsında, həm də bozbaşlaşmasında dırnaqarası danılmaz xidməti olan və hər kəsin etiraf etdiyi istedada malik şəxslərdən biri də tənqidçi Əsəd Cahangirdir.

Yazıçı Aslan Quliyev bu ilin 20 avqustunda facebook sosial şəbəkəsində Əsəd Cahangir haqqında düşüncələrini yazmışdı: “Əsəd Cahangir maddi cəhətdən kimlərdənsə asılı olmasa, sözünü ürəyincə deyə biləcək qədər müstəqil olsa, onu əsərləri haqda yazılar yazmağa, sonra bu yazıları kitab kimi çap elətdirməyə məcbur eləməsələr, onun timsalında Azərbaycan özünün möhtəşəm bir tənqidçisini qazanar!”

Aslan müəllim sözlərində ağrılı olsa da, həqiqət var. Lakin burda başqa bir həqiqət var ki, o da tənqidçinin, imkanı, vəzifəsi və titulu olan şəxslərə meyili olmasıdır. Maddi imkan onu kimdənsə yazmağa məcbur etsə də, imkanı olmayan yazarlardan da yazmaqla öz tənqidində ilahi ədaləti bərpa etmiş olardı. Lakin biz bunu görə bilmirik. Tənqidçi özü deyir ki, mən hamıdan yazmağa məcbur deyiləm, hər çıxan əsərə münasibət bildirmək öhdəçiliyim də yoxdur, diqqətimi çəkməyən əsər haqqında yazmıramsa, bu da mənim münasibətimdir... Düzdür, razıyam, hamıdan yazmalı deyil. Lakin, imkanı, vəzifəsi və titulu olan şəxslərin əsəri ortaya çıxanda, Əsəd Cahangir meydana çıxır, öz səxavətli tərifini yazmaqla münasibətini bildirir. Onda belə çıxır ki, Əsəd Çahangirin diqqətini cəlb etmək üçün hökmən imkanın, vəzifən və titulun olamlıdır.

Məqalələrində, müsahibələrində sorğularında isə onun daimi, dəyişməyən müəllifləri var – Anar, Elçin, Kamal Abdulla, Afaq Məsud. Adları çəkilən yazarlar təbii ki yazıçıdır, lakin tənqidçinin hansısa məqsədlər güddüyündən bu adları yaddaşına həkk eləməsi də məlumdur. Son vaxtlar Anarla münasibəti soyuyandan sonra Anarın adını siyahıdan çıxarır. Bildiyim qədər Kamal Abdulla isə tənqidçinin təriflərinə əhəmiyyət vermir...  Bəzən bu adları çəkəndən sonra əlavə olaraq Həmid Heriçsini və iki ehtiyat variant olan yazarlardan birinin adını çəkir. Mənzərə aydındır! Düzdür tənqidçi bir-iki gənc yazarın adını çəkməklə özünü demokratik göstərmək istəyir. Lakin bu adların da kimə görə çəkildiyini ayıq oxucu dərhal başa düşür.

Avropanın qaranlıq dövründə, Allahdan, İsadan, kilsədən yazmağa icazə verildiyi kimi, indi də Əsəd Cahangir ədəbiyyat allahlarından tərif yazmaqla məşğuldur.

Tənqidçinin birmənalı qaraladığı bir qrup gənc də var. AYO-çular da tənqidçinin hədəfə aldığı yazarlardı. Əsəd Çahangir imkan düşən kimi illər öncə onlar haqqında dediyini təkrarlayaraq öz yerini AYB-də şirin satmaqla məşğudur. AYO-çulardan indi ciddi əsr yazan, imzasını təstiq edən yazarlar olsa da Əsəd Cahangirin içindəki inkivizasiya bu yazarları “yandırmaqda” davam edir.

Hesab edirəm ki, hörmətli tənqidçi artıq obyektiv tənqidçilik hissini itirdiyindən bu gündən sonra onun hansısa əsərə obyektiv yanaşması şübhə altına düşür. Çətin ki, Əsəd Cahangir ədələt hissini bərpa edə bilsin. Tənqidçi bu fikirlərə irad etsə, adları ədəbiyyat aləminə məlum olmayan şəxslərin qalın-qalın kitablarına səhifələrlə yazdığı ön sözləri, onların müəlliflərini Şekspirlə, Dante ilə, Kafka ilə, Coysla, Dostoyevski ilə, Tolstoyla müqaisə etdiyini yada salsın. Yaxşı ki, o kitabları Anar, Elçin, Kamal Abdulla, Afaq Məsud oxumur. Oxusaydı Əsəd Cahangir bunları peyğəmbərlərlə müqaisə etməyə məcbur qalacaqdı. 

Yenililklər
23.10.18
Süleyman Rüstəmin Rus işğalına yazdığı poema
23.10.18
“Rotunda Jazz Club”da Azərbaycan musiqisi axşamı keçirilib
23.10.18
Şair İbrahim Tahir Musayevin “Şahnamə” poemasından etdiyi tərcümələr çap edilib
23.10.18
Türk Dil Qurumunun rəhbəri Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunda olub
23.10.18
“Türkologiya” jurnalının üçüncü nömrəsi çapdan çıxıb
22.10.18
Antonio Ferrara - Çay – Futbol Meydançasıdır III
22.10.18
Oxumuruq, yoxsa oxumağa kitab tapmırıq?
22.10.18
Gənc yazar Uraqan "Hərbdən qeydlər" kitabını təqdim edəcək
22.10.18
Kiyumərs İslami - Ruhum Antropomorfizm Qurda Yüksəlir
19.10.18
Xalq rəssamı Arif Hüseynovun yubiley sərgisi: “75 və 75”
19.10.18
Milli Kitabxanada ölkəmizə gətirilmiş türk dilində on beş min kitabın təqdimatı olub
18.10.18
Yaşar Bünyad - Hələ ki təyyarələr uçur
18.10.18
AMEA-nın həqiqi və müxbir üzvlərinin aylıq rütbə maaşları artırıldı
18.10.18
“Abdulla Şaiqin nəsr yaradıcılığı” monoqrafiyasının təqdimatı olub
17.10.18
Nicat Həşimzadə - Ədəbiyyatın məmurlaşması
17.10.18
"Man Booker" ədəbiyyat mükafatının qalibi britaniyalı yazıçı olub
17.10.18
Sona Axundova-Qarayevaya həsr edilmiş “Xatirə kitabı”nın təqdimatı olub
17.10.18
Türkcə “Azərbaycan ədəbiyyatı antologiyası (gənclər)” təqdim olunub
16.10.18
Anardan etiraz: "Təhminə və Zaur” serialının mənə aidiyyatı yoxdur
16.10.18
Gənc dramaturqlar bir araya gələcəklər
16.10.18
Nağıldan gerçəyə: “Ağ gəmi” və ya əbədiyaşar Aytmatov
16.10.18
Millət vəkilinin kitabında biabırçı səhvlər - "Məni Fərhaddan fələk də ayıra bilməz, mama" - FOTOFAKT
16.10.18
Hədiyyə Şəfaqətin şeir kitabı Güney Azərbaycanda yayımlanacaq
15.10.18
Yazıçı, publisist Yusif Kərimov bu gecə vəfat edib
15.10.18
Azərbaycanlı dilçi alim Türkiyədə bir ilkə imza atdı
15.10.18
Uilyam Folknerin "Avqust İşığı" əsəri nəşr edilib
15.10.18
Bakıda Beynəlxalq Caz Festivalının açılışı olub
15.10.18
Tənqid.net-in 12-ci sayı çapdan çıxdı
15.10.18
Nicat Həşimzadə - Ədəbiyyat nədir? 
15.10.18
Yazıçılar Birliyində yeni qurum yaradıldı
12.10.18
Azərbaycanlı aktrisa Türkiyədə seriala çəkilir
12.10.18
Moskvada vokalçıların M.Maqomayev adına V Beynəlxalq Müsabiqəsi keçiriləcək
12.10.18
Şahanə Müşfiqdən yeni kitab
12.10.18
“Kitabsevərlər”dən köhnə layihə, yeni kitab: “Kitab al, kitab qazandır”
11.10.18
Maqsud İbrahimbəyov Yaradıcılıq Mərkəzində “Zaman içində” layihəsinin təqdimatı olub
11.10.18
Sumqayıt Poeziya evində Vahid Əzizlə görüş olub
10.10.18
Tanınmış tatar şairi Robert Minnullin
10.10.18
Gənc yazarın yeni kitabı işıq üzü gördü
10.10.18
Əli Şamil - Milliyyətcə alban olan Azərbaycan ədibi Nafiə Xanım
10.10.18
Fərid Hüseyn Sapanca Şeir Gecələrində iştirak edir
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.