Qan Turalı - Mirzə Cəlil niyə kefli deyildi?
03.10.18

Mirzə Cəlil “Danabaş kəndinin əhvalatları”nı bitirəndə cəmi 28 yaşı vardı.

Bu əsər bu yaş üçün əsrarəngiz görünür.

Bir insan ürəyində bu qədər ağrı yaşayıb sonra onu misilsiz bir ustalıqla kağıza köçürmək...

Bu əsər istisnasız şəkildə Azərbaycan nəsrinin zirvəsidir.

Elə Mirzənin özünün də...

Mirzə bu dünyada çox yaşamadı.

Amma az da yaşamadı.

66 il...

Heç zaman “Danabaş kəndinin əhvalatları” qədər ucala bilmədi.

Bəlkə pyeslərində xüsusən də “Dəli yığıncağı”nda yaxınlaşdı...

Amma bədii məzmun etibarı ilə hansı pyes bir romanı üstələyə bilər ki...

Burda balaca bir haşiyə çıxaq.

Son zamanlarda bizdə bir ədəbi tendensiya hiss olunur.

Nizamiyə romançı demək...

Ya da “Danabaş kəndinin əhvalatları”nı roman adlandırmaq...

Sovet dövründə də “Bahadır və Sona”nı ilk roman hesab edirdilər.

O dövrün romanlarını xatırlayaq.

Misal üçün elə, “Danabaş kəndinin əhvalatları” ilə eyni illərdə çap edilən Tolstoyun “Dirilmə”sini...

Həcm məsələsi var, süjetin gedişatı var, obrazlar sistemi var, hadisələr var.

“Danabaş kəndinin əhvalatları” XX əsrfin sonlarında, 1894-cü ildə qələmə alınıb, ona görə də o povestdir.

Tolstoy “Sergi ata”nı roman adlandırmamışdı.

Eləcə də Nizami Gəncəvinin dövründə ümumiyyətlə dünyada roman anlayışı yox idi.

Bu konteksdə hər bir əsəri öz dövrünün ruhuna uyğun təhlil etmək gərəkdir.

Haşiyəmizi bağlayıb əsərə keçək.

“Danabaş kəndinin əhvalatları” povesti haqqında Mirzə Cəlil iki söz deyib.

Daha doğrusu birini o deyib, birin də başqa konteksdə, öz məqaləsində deyib, mən onun boynuna qoyacam.

“Gözümüzün qabağında ürəklər parçalayan Azərbaycan matəmgahı durur”.

Belə demiş, Cəlil...

“Danabaş kəndinin əhvalatları” da bu matəmgahın təsviri idi, bir qadının simasında xalqımızın, mədəniyyət və mənəviyyatımızın zorlanması, onun məhv edilməsinin ən tragik bir salnaməsidi idi.

Mirzə Cəlil bu məqaləsini 1909-cu ildə, ədəbi salnaməsini yaratdıqdan 15 il sonra yazmışdı.

Mirzə sadəlövh adam deyildi, bəlkə də çox ayıq adam idi.

Asif Ata demişkən: “Kefli İsgəndəri anlamadılar, çünki kefli idilər, aralarında bircə ayıq adam var idi-Kefli İsgəndər!”.

Elə o zaman da Mirzə hamıdan ayıq idi.

Bir də öz dediyi var.

Dostuna yazdığı məktubda oxuyuruq: bir əsər yazmışam, inanmıram oxuyan ola...

O bu dünyaya oxunmamaq üçün gəlmişdi.

Anlamaq dərdi ilə yox anlaşılmamaq dərdi ilə gəlmişdi.

Ona görə Molla Nəsrəddinin ilk nömrəsində belə yazırdı: Sözü o kəslərə de ki, sənə qulaq verməsinlər...

Mən amma axmaqcasına inanıram.

Səni anladığımız günlər gələcək.

Mütləq gələcək...

/teleqraf.com/

Yenililklər
19.12.18
Elçinin “Baş” romanı İtaliyada işıq üzü görüb
19.12.18
AMEA-da görkəmli alim Əmin Abidin 120 illik yubileyi qeyd olunub
19.12.18
Cəfər Cabbarlının 120 illiyinin qeyd edilməsi haqqında Prezidentin Sərəncamı
18.12.18
Cəmşid Cəmşidovun tərcüməsində Erazmusun "Axmaqlığın tərifi" əsəri çap olundu
17.12.18
Qalib Şəfahət - Qızıl inək
17.12.18
Jil Delözdə Fəlsəfə və Kino Münasibəti
17.12.18
“Naxçıvan İslam Mədəniyyətinin Paytaxtı-2018”in bağlanış tədbiri keçirilib
17.12.18
İsi Məlikzadənin “Quyu” povesti Türkiyədə nəşr edildi
14.12.18
Corc Martin "Taxt-tac oyunları"na davam edəcəyinə söz verib
14.12.18
Ölməz korifeyimiz Rəşid Behbudovun doğum günüdür
14.12.18
İlahiyyat İnstitutunda “Azərbaycanda sufilik” mövzusunda müzakirə aparılıb
14.12.18
48-ci beynəlxalq epistolyar inşa müsabiqəsinə start verilib
13.12.18
Burda Yeni ildə bir-birinə kitab bağışlayırlar
13.12.18
Şair Vüqar Əhməd Ədəbiyyat İnstitutuna şöbə müdiri təyin edildi
13.12.18
“Mədəniyyət.AZ” jurnalının yeni nömrəsi çap olunub
13.12.18
“Saza baxsın tariximi yazanlar” adlı yeni kitab işıq üzü görüb
12.12.18
Ərdəbildə Milli Hökumətinin süqutundan sonra törədilən qətliamın ekspozisiyası hazırlanıb
12.12.18
Bu il kitab satışından ən çox gəlir əldə edən yazıçıların adları açıqlanıb
12.12.18
Qaşqarlı hekayə müsabiqəsinin Azərbaycan üzrə qalibləri mükafatlandırıldı
12.12.18
Azərbaycanın gənc alimi Tatarıstan türkoloqları qarşısında məruzə ilə çıxış edib
11.12.18
AMEA-da professor plagiata görə işdən qovuldu
11.12.18
Türkiyədə Hüseyn Cavidin “İblis” əsərinin səhnələşdirilməsi ilə bağlı işlər davam edir
11.12.18
Elmi adların və elmi dərəcələrin verilməsində inqilabi dəyişikliklər gözlənilir - Prezidentin sərəncamı
11.12.18
Tahir Salahovla söhbət - Xalq yazıçısı Anar yazır
10.12.18
Azərbaycanın kitabxana tarixində ilk dəfə interaktiv plakat hazırlanıb
10.12.18
Varşavada Azərbaycanşünaslıq Mərkəzi fəaliyyətə başlayıb
10.12.18
2019-cu il MDB-də Kitab İli elan olunub
07.12.18
Kutay Aslantürklə Nafiə xanım haqqında söhbət - Birinci yazı
07.12.18
Sərdar Amindən yeni roman
07.12.18
Hacettepe Universitetinin professoru Mikayıl Müşfiq haqqında məruzə edib
07.12.18
Dillər Universiteti Konfutsi İnstitutlarının XIII Ümumdünya Konfransında iştirak edib
06.12.18
"Qanun"dan yeni kitab: Tanrı İllüziyası
06.12.18
Cavid Ağa - Azәrbaycanda Türkologiyanın Çin mәnbәlәri ilә problemi
06.12.18
Dilçilik İnstitutunda “Erməni dilinin qrammatikası” kitabının təqdimatı keçirilib
06.12.18
“Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi” çoxcildliyinin birinci cildi çapdan çıxıb
06.12.18
Rusiya Rəssamlıq Akademiyasında Tahir Salahovun yubileyi qeyd edilib
05.12.18
Vüsal Bağırlı - Anamın səsi 
05.12.18
Moldovada ilk proza festivalı
05.12.18
Minskdə “Mənim Azərbaycanım” adlı sərgi açılıb
04.12.18
Xanəmir Telmanoğlu - Bir az günəşindən kəs şəms şəms...
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.