Nicat Həşimzadə - İmperiyaların yaranışı, çöküşü və vətəndaş mövqeyi
29.10.18

Dəhşət odur ki, jurnalist, müəllim, həkim və yazıçı da "başını aşağı sal, yaşa" fəlsəfəsi ilə yaşasın. Bundan böyük faciə varmı? Azərbaycanda son illərdə hansı yazıçı ciddi siyasi mövqe göstərib? Son illərdə hansı yazarımız öz sözünün kəsərini göstərə bilib? Bir sürü yazıçı 5-10 manatdan ötrü başını aşağı salıb yaşayır. Həqiqəti deyəndə də düşmənə çevrilirlər, sənə nifrət edirlər. Bu qədər xaraktersiz adamlarla birgə yaşamaq çox çətindir. Kitab oxumayanları qoyaq bir kənara. Bəs “Ovod”u, “Varlığın dözülməz yüngüllüyü”nü oxuyan adamların xaraktersiz, mövqesiz, cəsarətsiz olmağını necə başa düşəsən? İllərdir ölkəmizdə atalarımızın, babalarımızın dediyi məşhur sözlər var. Bala, siyasətə qarışma. Otto fon Bismarkın yaxşı bir sözü var. Deyir ki, hər kəs siyasətlə maraqlanmaya bilər, ancaq heç kəs siyasətin nəticələrindən kənarda qala bilməz. Biz bayağı mövzulardan niyə xilas ola bilmirik? Çünki bu gün ədəbiyyatımızda peşəkar adamlar azlıq təşkil edir. Çoxluğun bayağı səsi isə daha yaxşı eşidilir. Yazarlarımızın əksəriyyəti deyir ki, əsas olan mətndir, əsas olan ədəbi istedaddır. Bir insanın vicdanı, ləyaqəti, şəxsiyyəti, həqiqəti ifadə etmə cəsarəti yoxdursa, onun yazdıqları kimə və nəyə lazımdır?

Ovod deyirdi: “Onlar məni məndən qorxduqları üçün öldürürlər, bundan böyük xoşbəxtlik varmı?”

“Varlığın dözülməz yüngüllüyü” əsərinin əsas qəhrəmanı doktor Tomaş həqiqəti hər şeydən üstün tutduğu üçün işdən qovulmuş, pəncərə şüşələri silməyə məcbur edilmişdi.

Dünən Frridrix Dürrenmantın “Böyük Romul” tragikomediyasını oxudum. Əsərin əvvəlini oxuyanda mənə çox komedik təsir bağışladı. Roma imperiyasının vəziyyətinin necə acınacaqlı olmasını sonrakı hissələrdə müəyyən etmək olur. Almanlar Roma imperiyasını işğal edirlər, Romulsa buna çox laqeyd münasibət göstərir. Romulun  imperiyanın tənəzzülünə nəyə görə belə biganə münasibət göstərdiyini sonra anlayırıq. Romul kraliça Yuliya ilə söhbətində bildirir ki, mən istəyirdim ki, Romada imperiya sistemi ləğv edilsin. İmperiyanı ləğv etmək üçün mənim imperator olmaqdan başqa yolum qalmamışdı. Romula xəbər çatdırırlar ki, almanlar Romaya yaxınlaşır, dünyamız dağılır,  imperator soyuqqanlı şəkildə cavab verir ki, dünyanın dağılması xəbəri yeni deyil. Xəbərlər dünyanı qarışdırmaq üçündür, bizim edə biləcəyimiz iş onlardan bacardığımız qədər uzaq olmaqdır.

Başqa bir səhnədə imperator Romul deyir:
Əgər almanlar İtaliyaya ayaq açsalar, mədəniyyətimizi əlimizdən alacaqlar, əgər Almaniyada qalsalar, o zaman mədəniyyəti özləri yaradacaqlar, bax bu, çox dəhşətli hadisədir.

Əsəri oxuyarkən bizə elə gəlir ki, Romul çox axmaq adamdır. Romanı qorumaq, xilas etmək əvəzinə onu təslim edir.  İmperator Romul düşünür ki, bir zamanlar Roma imperiya olmaq üçün böyük qanlar axıdıb. Bu günsə o günahsız qanlara görə ağır bədəl ödəməlidir. Siz Romanı məhv etdiniz  ittihamına imperator belə cavab verir: Roma özü-özünü məhv etdi. O, həqiqəti bilə-bilə güc tətbiq etdi. Mən Romaya xəyanət etməmişəm. O, özü-özünə xəyanət edib. Mərhəmətdən xəbəri ola-ola tiranlıq yolunu seçdi. Roma tarixinin qana bulanmış sütunlarından hansı cavabları gözləyirsiniz?

Əsərdən gəldiyim qənaət bu oldu ki, təbiətdə hər şey təkrarlanır. Hər kəs, hər sistem, hər dövlət etdiyi yanlışlara görə mühakimə olunur. Görəsən, Azərbaycan özü-özünü məhv edir, yoxsa onu yazarlar, jurnalistlər, müəllimlər, həkimlər məhv edir? Bütün əsəri danışmaq istəmirəm. Maraqlanan oxucular M.Qorki adına kitabxanadan əldə edib oxuya bilər. Dünya ədəbiyyatında belə ciddi mövzulardan yazırlar. Dünya yazarlarının vətəndaş mövqeyi var, bizim yazarlarının əksəriyyətininsə vətəndaş mövqeyi yoxdur. Sənəti bir imperiyaya bənzətsək deyə bilərik ki, o öz yüksəliş dövrünü böyük qurbanlar hesabına əldə edib. Bəlkə indi sənətin aktuallığını itirməsinin səbəbi elə həmin qurbanların qisas istəyidir. Axı yüksəliş qısa müddətli olur. Sənət çöküş dövrünü yaşayırmı, yoxsa sənəti bizim “ziyalılar” çökdürür. Bu suala özünüz də dəqiq cavab tapa bilərsiniz. Romul Romanın keçmiş imperiya əzəmətindən, Alman imperatoru isə Almaniyanın yeni imperiyaya çevrilməsindən, yəni alman dövlətinin gələcəyindən narahat olur. Sənət də öz keçmiş əzəmətini itirir. Ya da sənət böyüdəcəyi adamları özü seçir.

Yenililklər
07.12.19
Rasim Qaraca - Kəpənəkli günlər
07.12.19
Nemət Mətin - Sonuncu uçuş
06.12.19
Yazıçı Kənan Hacı ABŞ-da mükafat aldı
06.12.19
Vüqar Əhmədin yeni monoqrafiyası işıq üzü görüb
06.12.19
Azərbaycan Universitetində Mişel Fukonun “Sözlər və nəsnələr” kitabının təqdimatı olub
03.12.19
"Ulduz"un noyabr sayı çap olunub
03.12.19
Cəlil Cavanşirdən 18+ roman gəldi
03.12.19
Pərvanə Məmmədli - Tatyana Çaladzeni qədrini bilmədik
02.12.19
Əhməd bəy Ağaoğlunun 150 illiyinə həsr olunmuş elmi sessiya keçirilib
02.12.19
Səxavət Sahilin “Nar ağacının nəğmələri” kitabı çap olunub
02.12.19
Adil Mirseyidin "Son şeir, son vəsiyyət"i təqdim olundu
02.12.19
Cavanşir Yusiflinin "Mətn. İşarə. Məna" kitabı təqdim olundu
27.11.19
2020-ci il üçün dövlət mükafatlarına əsərlərin qəbulu elan edilib
27.11.19
AMEA dəyişir - Ramiz Mehdiyev yeni komissiya yaratdı
27.11.19
Elm Tarixi İnstitutunda Əhməd bəy Ağaoğlunun 150 illik yubileyi qeyd olunub
27.11.19
Xalça Muzeyində “Kəlağayı: ipək qanadlar” sərgisinin açılışı olub
26.11.19
“Əsir düşən” Qarabağ xalçası haqqında sənədli film çəkilib
26.11.19
Taleh Eminoğlu - Həyat və ya "cəfəngiyyatın qaynağı"
26.11.19
"Qədim Ön Asiya və Ön Qafqaz türk tayfaları" kitabının təqdimatı olub
26.11.19
Hürufi şair Sürurinin Azərbaycan türkçəsində yazdığı divanın surəti ABŞ kitabxanasında aşkarlanıb
26.11.19
Bakıda “Türk filmləri həftəsi” başlayıb
25.11.19
Fərid Hüseynin "Sevdiyim əsər” adlı kitabı nəşr olunub
22.11.19
Rockefellerin memuarları çap olunub
22.11.19
"İki xalqın oğlu Maqsud Şeyxzadə" kitabı işıq üzü görüb
22.11.19
Mərahim Nəsib - Getdilər edamlıq adamlar kimi 
21.11.19
Süleyman Muradlı - O, mənim dayımdır!..
21.11.19
Pərvanə Məmmədli - “Sanma bu əsrdə hər şey bitib nisyan oldu”
20.11.19
Səxavət Sahil - Yazıçıya çevrilmək
20.11.19
Bəsirə Əzizəli - İstanbullu yazara Bakının verdiyi ilham
20.11.19
Cavanşir Yusiflinin kitabı təqdim olunacaq
20.11.19
III Dərgi Qara dəniz Beynəlxalq sosial elmlər simpoziumu keçirilir
18.11.19
Mübariz Örənin Fransada romanı çıxır
18.11.19
Bakı Slavyan Universitetində yazıçı Şərif Ağayarla görüş keçirilib
14.11.19
Şair Şamxal Rüstəm vəfat edib
13.11.19
Səxavət Sahil: “Tənqidçi mənə deyir ki, istəyirsən sənin romanından yazım?” - MÜSAHİBƏ
13.11.19
Cəlil Məmmədquluzadənin nəslinin davamçıları Bakıya gəlir
13.11.19
"Qanun"dan yeni kitab - Stiv Cobs
13.11.19
Zahid Sarıtorpaqdan yeni romanı çap olunub
11.11.19
Bəsirə Əzizəli - Məhəmməd İqbal və türk sədrəzəmi  Səid Həlim Paşa
09.11.19
Bədrxan Əhmədlinin “Türkçülüyün üçlü formulu. Nəzəri və tarixi aspektləri” kitabının müzakirəsi keçirilib
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.