Nemət Mətin - Fridrix Dürrenmattın dəfnə çələngi
27.12.18

Fridrix Dürrenmatt 1921- ci ildə keşiş ailəsində dünyaya göz açıb. Daha dəqiq desək İsveçrənin Konolfingen şəhərində anadan olub. Psixoloji dedektiv janrının ustalarından sayılan Fridrix həm dramaturq, həm rəssam-ekspressionist, həm publisist, həm də teatr bilicisi idi. Əsərlərini alman dilində qələmə alırdı.
İsveçrəli yazıçının 3 yaşı olanda bacısı Broni doğulur. Ailəsi 1935 - ci ildə kasıbçılıq ucbatından Bernə köçürlər. Dünya böhranı o illərdə İsveçrəyə çox təsir etmişdi. Fridrix məktəb illərini “ən axmaq günlər” adlandırırdı. Oxumaqla arası olmayan Dürrenmatt təhsil sistemini, müəllimlərin dərs öyrətmə metodunu bəyənmirdi. Amma tale onu təhsillə sıx bağlayır. Tezliklə iki universitet bitirir. O dövrdə fəlsəfəni, ədəbiyyatı, incəsənəti dərindən öyrənir. Rəssamlığı yaxşı bacarsa da, rəsm əsərləri nümayiş olunsa da yazıçı qələmdən əl çəkə bilmir və sırf yazıçı olacağını qarşısına məqsəd qoyur. Bu, müharibə illərinə təsadüf edir. Bayırda 1941 - 1943-cü illərdi…
1946 - cı ildə ilk pyesini çap edirlər. O vaxtlar evlənir. 1950 - ci ildə isə ilk romanı olan “Hakim və onun cəlladı” uğur qazanır və sonralar bu əsər alman məktəblərində oxunulur. 5 ailə üzvü çətin günlər yaşayır. Yazıçını kasıbçılıqdan radio xilas edir. O radio üçün pyeslər yazmağa başlayır. Bundan sonra uzun bir incəsənət dövrü başlayır. Artıq onun əsərləri dünya teatrlarında səhnələşdirilir. Bu məqaləmdə teatrlarda çox oynanılan “Böyük Romul” tragikomediyası haqqında danışacağam.
“Böyük Romul” əsəri qeyri - müəyyən tarixi komediya sayılır. Hadisə İsanın hüzurundan sonra 476-cı ildə, mart ayının 15-i səhərdən 16-na qədər davam edir. Əsər Roma imperiyasının sonuncu impertaroru haqqında olsa da, əslində tarixə baxsaq o dövrdə Romul hələ uşaq olub. Sadəcə yazıçı adları götürüb. Qalan hər şey onun təxəyyülünün məhsuludur. 4 hissədən ibarət əsər o qədər ustalıqla yazılıb ki, teatrda asanıqla səhnələşdirilir.
Roma imperiyası təsəvvür edin. Sonuncu imperatorun sarayı. Düşmən sayılan almanlar yaxın günlərdə saraya çatacaqlar. İmperiya ciddi şəkildə çökür. Soyuqqanlı imperator Romul qorxu hissinə qalib gəlib. Almanlar tərəfindən öldürüləcəyini yaxşı bilir və bu son günlərdə özünü itirmir. Əsl xarakteri indi üzə çıxır. İndiyə kimi sadəcə dövləti idarə edirdisə, indi ata, həyat yoldaşı və dost kimi danışır. İlk hissədə axmaq kimi görünür. Toyuqlarını yemləyir. Yumurtaları haqqında uzun-uzun söhbətlər edir. Digər hissələrdə isə necə dərin insan olduğu duyulur. Müəllifi sonralar memuarında qeyd edir ki, Romulu səhnədə oynamaq çox çətindir. Romulu sarsaq olduğu qədər sarsaq, ciddi olduğu qədər ciddi oynamaq lazımdır.
İmperiyanın əldən getdiyini görən xəzinədar qızılları götürərək aradan çıxıb. Romul saraydakı büstləri satır. Yaxşı yeyib - içmək üçün qızıldan hazırlanmış dəfnə çələngindən daha bir neçə qızıl qırıb otaq xidmətçilərinə verir. Artıq dəfnədə bir əlin barmaqlarının sayı qədər yarpaq qalıb. Həyat yoldaşı sarayı tərk etmək istəyərkən aralarında son söhbət olur. İmperator Yuliya (həyat yoldaşı) ilə son görüşdə səmimi olub deyir:

“ Sənin vətənin ola bilməz. Sən dövləti abstrakt ideyalarına görə sevirsən, axı o ideyalar sənin ərə gedib imperatriçə olmağına imkan yaradıb. ”

İmperator Romul qızı Reya ilə danışarkən əsl ata xarakteri ilə ona məsləhətlər verir. Qızcığaz dövləti varlı iş adamına ərə getməklə xilas etmək istəsəyir. Lakin bunu ondan sevgilisi, alman əsirliyində üç il yaşamış Roma zadəganı Emilian xahiş edib. Sevgiləri naminə Romanı xilas etməyə çağırır. Romul isə razı olmur və qızına deyir:
“ Əgər sənin hislərində zərrə qədər də olsa, həqiqi sevgi varsa, o hislər sizi ayıra bilməz. O səni rədd etsə də, onunla qalacaqsan, o cinayətkar olsa belə, sən onunla olacaqsan. O ki qaldı vətənə, sən ondan ayrıla bilərsən. Sənin vətən dediyin yer başkəsənlər üçün quldur yuvasına və fahişəxanaya çevrilibsə, onu özündən itələ, çünki o sənin sevginə layiq deyil.”
Həm güldürüb, həm də ağlatmağı bacaran Fridrix bütün parametlərdə ustadır. Otaq xidmətçiləri dövlətin gələcəyini düşünür, arxivlərin yandırılmasından gileylənirlər. Təhlükəsizlik naziri divanın altında yatır. Aşbaz toyuq tutmaqla məşğuldu. Hər bir detal elə incəliklə təsvir edilib ki, həmin dövrə səyahət etmək oxucu üçün rahat olur. Sanki məğrur imperator çıxış edir, oxucu isə onu eşidir. Hər bir obrazın ayrı-ayrılıqda xarakteri qorxaqlığı, soyuqqanlılığı, eqosu hiss olunur.
İkinci dünya müharibəsi görmüş yazıçı “Böyük Romul” tragikomediyasında müharibəyə etirazını bildirir. Böyük Romulun dilindən qeyd edir: “ Roma mərhəmətdən xəbəri ola-ola tiranlıq yolunu seçdi…” və ya Romul Avqustul alman knyazı Odoakra deyir: “ Çalış almanları və romalıları sülhə gətir”
Fridrix Dürrenmattın “Böyük Romul” əsərini oxuyanda bir neçə əsəri xatırladım. A.Kamyunun “Kaliqula” və Q.Q.Markezin “Patriarxın payızı” əsərləri yadıma düşdü. Hər üç əsəri oxumağınızı istərdim…

Manera.az

Yenililklər
18.01.19
"Vətən ayrısı Rəsulzadələr" təqdim olundu
18.01.19
Cəlil Məmmədquluzadənin 150 illik yubileyi qeyd ediləcək
18.01.19
Nemət Mətin - Suraxanı qəsəbəsinin tarixi haqqında 
18.01.19
2019-cu ilin ilk “Ustad”ı
17.01.19
"Qanun"dan yeni kitab - Çılpaq və Yalnız
17.01.19
İsa Həbibbəyli - Cahana sığmayan şair
17.01.19
“Qriqorian kilsəsi Səfəvilər dövlətinə qarşı casusluq aləti kimi kitabının təqdimatı olub
17.01.19
Dilçilik İnstitutu vakant vəzifəni tutmaq üçün müsabiqə elan edir
17.01.19
Ankarada “Nazım Hıkmət Azərbaycan ədəbiyyatında” mövzulu tədbir keçirilib
17.01.19
Elza İbrahimovanın yubileyi münasibətilə yeni poçt markası dövriyyəyə buraxılıb
16.01.19
Xalq rəssamı Arif Əzizin və tələbələrinin sərgisi açılıb
16.01.19
Mədəniyyət Nazirliyinin strukturu və idarə edilməsi təkmilləşdirilir
16.01.19
Vidadi Babanlının iki cilddən ibarət “Seçilmiş əsərləri” çap edilib
15.01.19
Yazıçı Cavi Danın "Məhsəti" romanı nəşr olundu
15.01.19
Bu gün Nazim Hikmətin anadan olmasından 117 il ötür
15.01.19
Əlövsət Bəşirli - Sözün sönməyən işığı
15.01.19
Nəsiminin əsərlərinin yeni akademik nəşrinin hazırlanmasına böyük ehtiyac var
14.01.19
İsa Həbibbəyli: "Sərəncam Nəsiminin dünya ədəbiyyatında tutduğu mövqeyi göstərməyə meydan açır"
14.01.19
Nemət Mətin – Nodar Dumbadzenin “Kukaraça” povesti haqqında
14.01.19
Yavuz Akpınar haqqında dəyərli kitab
14.01.19
XVI əsrdə Azərbaycanda olmuş məşhur ingilis səyyahı və diplomatı kimdir?
12.01.19
Prezident 2019-cu ili “Nəsimi İli” elan etdi
12.01.19
“Dünya ədəbiyyatı böyük bir dənizdir, nə götürsən, qənimətdir” - Səlim Babullaoğlu
11.01.19
IV Gənc Ədiblər Məktəbi fəaliyyətə başladı
11.01.19
Alimlər Misir mumiyalarının sirrini aşkar ediblər
11.01.19
Hədəf Nəşrləri və “XAN” nəşriyyatının ötən ildə ən çox satılan kitabları
10.01.19
Anar Məcidzadə - Nələr çəkdiyimi hardan biləsən?
09.01.19
Azərbaycanlı alimin şeirlər kitabı Türkiyədə nəşr olunub
09.01.19
Azərbaycan bədii janr ənənələrinin Sabir Rüstəmxanlı yaradıcılığında bərpası
09.01.19
“Leyli və Məcnun” operası növbəti dəfə səhnədə
09.01.19
Rus Dram Teatrı: Fəxrəddin Manafovun zəngini gözləyirik
08.01.19
Əlyazmalar İnstitutunun yeni nəşri
08.01.19
Xətai Sənət Mərkəzində növbəti sərgi maraqla qarşılanıb
08.01.19
Nəcəf Əsgərzadə - Fironun dəftərini vərəqləyərkən
07.01.19
“Qobustan”ın qış buraxılışı çapdan çıxdı
07.01.19
“Yeddi gözəl”in səhnə həyatından bəhs edən kitab
07.01.19
Nemət Mətin – Azad cəmiyyətin üstünlükləri
07.01.19
Xalq artisti Amaliya Pənahovanın xatirəsi anılacaq
04.01.19
Gövhər Baxşəliyeva: "Nizami fars şairi deyil, fars dilində yazmış Azərbaycan şairidir"
04.01.19
Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunun “Din araşdırmaları” jurnalı çapdan çıxıb
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.