Nemət Mətin - Fridrix Dürrenmattın dəfnə çələngi
27.12.18

Fridrix Dürrenmatt 1921- ci ildə keşiş ailəsində dünyaya göz açıb. Daha dəqiq desək İsveçrənin Konolfingen şəhərində anadan olub. Psixoloji dedektiv janrının ustalarından sayılan Fridrix həm dramaturq, həm rəssam-ekspressionist, həm publisist, həm də teatr bilicisi idi. Əsərlərini alman dilində qələmə alırdı.
İsveçrəli yazıçının 3 yaşı olanda bacısı Broni doğulur. Ailəsi 1935 - ci ildə kasıbçılıq ucbatından Bernə köçürlər. Dünya böhranı o illərdə İsveçrəyə çox təsir etmişdi. Fridrix məktəb illərini “ən axmaq günlər” adlandırırdı. Oxumaqla arası olmayan Dürrenmatt təhsil sistemini, müəllimlərin dərs öyrətmə metodunu bəyənmirdi. Amma tale onu təhsillə sıx bağlayır. Tezliklə iki universitet bitirir. O dövrdə fəlsəfəni, ədəbiyyatı, incəsənəti dərindən öyrənir. Rəssamlığı yaxşı bacarsa da, rəsm əsərləri nümayiş olunsa da yazıçı qələmdən əl çəkə bilmir və sırf yazıçı olacağını qarşısına məqsəd qoyur. Bu, müharibə illərinə təsadüf edir. Bayırda 1941 - 1943-cü illərdi…
1946 - cı ildə ilk pyesini çap edirlər. O vaxtlar evlənir. 1950 - ci ildə isə ilk romanı olan “Hakim və onun cəlladı” uğur qazanır və sonralar bu əsər alman məktəblərində oxunulur. 5 ailə üzvü çətin günlər yaşayır. Yazıçını kasıbçılıqdan radio xilas edir. O radio üçün pyeslər yazmağa başlayır. Bundan sonra uzun bir incəsənət dövrü başlayır. Artıq onun əsərləri dünya teatrlarında səhnələşdirilir. Bu məqaləmdə teatrlarda çox oynanılan “Böyük Romul” tragikomediyası haqqında danışacağam.
“Böyük Romul” əsəri qeyri - müəyyən tarixi komediya sayılır. Hadisə İsanın hüzurundan sonra 476-cı ildə, mart ayının 15-i səhərdən 16-na qədər davam edir. Əsər Roma imperiyasının sonuncu impertaroru haqqında olsa da, əslində tarixə baxsaq o dövrdə Romul hələ uşaq olub. Sadəcə yazıçı adları götürüb. Qalan hər şey onun təxəyyülünün məhsuludur. 4 hissədən ibarət əsər o qədər ustalıqla yazılıb ki, teatrda asanıqla səhnələşdirilir.
Roma imperiyası təsəvvür edin. Sonuncu imperatorun sarayı. Düşmən sayılan almanlar yaxın günlərdə saraya çatacaqlar. İmperiya ciddi şəkildə çökür. Soyuqqanlı imperator Romul qorxu hissinə qalib gəlib. Almanlar tərəfindən öldürüləcəyini yaxşı bilir və bu son günlərdə özünü itirmir. Əsl xarakteri indi üzə çıxır. İndiyə kimi sadəcə dövləti idarə edirdisə, indi ata, həyat yoldaşı və dost kimi danışır. İlk hissədə axmaq kimi görünür. Toyuqlarını yemləyir. Yumurtaları haqqında uzun-uzun söhbətlər edir. Digər hissələrdə isə necə dərin insan olduğu duyulur. Müəllifi sonralar memuarında qeyd edir ki, Romulu səhnədə oynamaq çox çətindir. Romulu sarsaq olduğu qədər sarsaq, ciddi olduğu qədər ciddi oynamaq lazımdır.
İmperiyanın əldən getdiyini görən xəzinədar qızılları götürərək aradan çıxıb. Romul saraydakı büstləri satır. Yaxşı yeyib - içmək üçün qızıldan hazırlanmış dəfnə çələngindən daha bir neçə qızıl qırıb otaq xidmətçilərinə verir. Artıq dəfnədə bir əlin barmaqlarının sayı qədər yarpaq qalıb. Həyat yoldaşı sarayı tərk etmək istəyərkən aralarında son söhbət olur. İmperator Yuliya (həyat yoldaşı) ilə son görüşdə səmimi olub deyir:

“ Sənin vətənin ola bilməz. Sən dövləti abstrakt ideyalarına görə sevirsən, axı o ideyalar sənin ərə gedib imperatriçə olmağına imkan yaradıb. ”

İmperator Romul qızı Reya ilə danışarkən əsl ata xarakteri ilə ona məsləhətlər verir. Qızcığaz dövləti varlı iş adamına ərə getməklə xilas etmək istəsəyir. Lakin bunu ondan sevgilisi, alman əsirliyində üç il yaşamış Roma zadəganı Emilian xahiş edib. Sevgiləri naminə Romanı xilas etməyə çağırır. Romul isə razı olmur və qızına deyir:
“ Əgər sənin hislərində zərrə qədər də olsa, həqiqi sevgi varsa, o hislər sizi ayıra bilməz. O səni rədd etsə də, onunla qalacaqsan, o cinayətkar olsa belə, sən onunla olacaqsan. O ki qaldı vətənə, sən ondan ayrıla bilərsən. Sənin vətən dediyin yer başkəsənlər üçün quldur yuvasına və fahişəxanaya çevrilibsə, onu özündən itələ, çünki o sənin sevginə layiq deyil.”
Həm güldürüb, həm də ağlatmağı bacaran Fridrix bütün parametlərdə ustadır. Otaq xidmətçiləri dövlətin gələcəyini düşünür, arxivlərin yandırılmasından gileylənirlər. Təhlükəsizlik naziri divanın altında yatır. Aşbaz toyuq tutmaqla məşğuldu. Hər bir detal elə incəliklə təsvir edilib ki, həmin dövrə səyahət etmək oxucu üçün rahat olur. Sanki məğrur imperator çıxış edir, oxucu isə onu eşidir. Hər bir obrazın ayrı-ayrılıqda xarakteri qorxaqlığı, soyuqqanlılığı, eqosu hiss olunur.
İkinci dünya müharibəsi görmüş yazıçı “Böyük Romul” tragikomediyasında müharibəyə etirazını bildirir. Böyük Romulun dilindən qeyd edir: “ Roma mərhəmətdən xəbəri ola-ola tiranlıq yolunu seçdi…” və ya Romul Avqustul alman knyazı Odoakra deyir: “ Çalış almanları və romalıları sülhə gətir”
Fridrix Dürrenmattın “Böyük Romul” əsərini oxuyanda bir neçə əsəri xatırladım. A.Kamyunun “Kaliqula” və Q.Q.Markezin “Patriarxın payızı” əsərləri yadıma düşdü. Hər üç əsəri oxumağınızı istərdim…

Manera.az

Yenililklər
13.05.19
Ədəbiyyat İnstitutunda Türkiyənin təsəvvüf alimlərilə görüş keçirilib
13.05.19
Musiqili Teatrda “Buratino” tamaşası nümayiş etdiriləcək
13.05.19
Ramiz Rövşən Bakı Kitab Mərkəzində oxucularla görüşdü
13.05.19
Azərbaycanın “Qarabağ” muğam qrupunun Ankarada konserti keçirilib
09.05.19
Rövşən Yerfi - Nəsimi niyə dahidir?
09.05.19
"Çöl Qala" Stokholmda təqdim olundu
07.05.19
Azərbaycan və Rusiyanın görkəmli təmsil ustalarının xatirəsi anılıb
07.05.19
Şair Dəmir Gədəbəyli vəfat etdi
06.05.19
Mətanət Vahid - Məhəmməd Hadinin irsi çağdaş ədəbiyyatşünaslıq müstəvisində
06.05.19
Romada Avropa ölkələrində təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin forumu keçiriləcək
06.05.19
BSU-da Hindistanlı türkoloqla görüş keçirilib
06.05.19
"Ulduz" jurnalının "Nəsimi" xüsusi sayı təqdim olundu
01.05.19
Türkiyəli tələbələr Bakı Mühəndislik Universitetində keçirilən konfransda iştirak edib
01.05.19
Anar Məcidzadə - Getdiyin o yollar qaytarmır səni 
30.04.19
Mərahim Nəsib - Rəhmətdən yağışa  gedən sevgi 
26.04.19
AMEA vitse-prezidenti: "Cəfər Cabbarlının romanı və məktubları tapılıb"
26.04.19
Hacı Zeynalabdin Tağıyevin heykəlinin hazırlanması ilə bağlı müsabiqə elan olunub
24.04.19
“Bir gəncin manifesti” əsəri Tbilisidə gürcü oxuculara təqdim olunub
24.04.19
“Atatürk və Əhməd Ağaoğlu” adlı monoqrafiya çap olunub
24.04.19
Gülnar Səmanın “Sözümüz sözdür” kitabının təqdimatı keçirildi
23.04.19
23 aprel – Dünya Kitab və Müəlliflik Hüququ Günüdür
23.04.19
“Almaz” yenidən təqdim edilib
23.04.19
Mərhum alim İlahə Məmmədlinin kitabı işıq üzü görüb
22.04.19
Üçlü formula yeni baxış
22.04.19
Nemət Mətin - Gülüş doğuran yalan
22.04.19
Qırğızıstanda “Oş – Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı”nın açılışı keçirilib
22.04.19
Şərif Ağayarın romanı Fransada çap olunacaq
18.04.19
Amerikada “Müasir Azərbaycan nəsri” antologiyasi çap olundu
18.04.19
Gənc şairin "Bir ovuc suda" kitabı təqdim olundu
18.04.19
İstanbulda Hüseyn Cavidin “İblis” əsəri tamaşaya qoyulub
17.04.19
Nəsiminin Türkiyədə yeni əlyazma nüsxələri aşkar edilib
17.04.19
Viktor Hüqonun "Notr-Dam-de-Paris" əsərinin satışı artıb
17.04.19
Azərbaycan filmi beynəlxalq müsabiqəyə dəvət alıb
16.04.19
"Ustad” jurnalının aprel sayı nəşr olunub.
16.04.19
Akademik Məmməd Cəfər Cəfərovun 110 illiyi qeyd ediləcək
15.04.19
Londonda Şekspirin yaşadığı ev tapılıb
15.04.19
"Yazıçı" dərgisinin yeni sayında Füzuli yad edilib
15.04.19
Gülnar Səmanın "Sözümüz sözdür" kitabında söz rəngi
12.04.19
“Metafizika” jurnalının yeni sayı çapdan çıxıb
11.04.19
Əzizağa Nəcəfov - Cəfər Cabbarlının cümhuriyyət dövrü
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.