Nemət Mətin – Nodar Dumbadzenin “Kukaraça” povesti haqqında
14.01.19

Son zamanlar keçmiş sovet ölkələrinin bir çoxunda ədəbiyyat, incəsənət yarışları keçirirlər. Müakafatlı yarışlar şeir, məqalə, povest və digər janrlar üzrə bölünür. Azərbaycanda bəlkə də bir dəfə belə yarış keçirilib, vəssalam. Ədəbiyyatın inkişafı üçün stimul yoxdur. Bu cür yarışlardan neçə-neçə gənc istedadlı yazıçı və şairlər kəşf etmək olar. Sözümü gürcü ədəbiyyatına gətirirəm. Gürcülər incəsənət sferasında çox inkişaf ediblər. Öz filmlərini, ədəbiyyatlarını, rəsm əsərlərini dünya arenasına çıxarırlar. Biz isə hələ fil qulağında yatırıq.

XX əsr nəinki Gürcüstana, eyni zamanda bütün dünyaya Nodar Dumbadze kimi yazıçı bəxş edib. 1928-ci ildə dünyaya göz açan gürcü yazıçısı bütün əsərlərində müharibənin izləri görünür. Nodar Dumbadze müharibədən başqa bədbəxtliklər də görüb. Yazıçının 8 yaşı olanda atası güllələnib, anası isə sürgünə göndərilib. Əmiləri də güllələndən sonra nənəsi və babası ilə yaşamalı olub. 1937-ci ilin repressiyası bir çox insan kimi yazıçının da həyatına ağır zərbələr endirib.

 İkinci dünya müharibəsinə həsr etdiyi “Mən günəşi görürəm” romanı müharibə illərinin ağır günlərini əks etdirir. Kənd sakinləri müharibədən bəd xəbərlər alsa da, ümidləri itmir. Müharibə ilə paralel kənddə baş verən faciə insanların yaxasından əl çəkmir. Nodar Dumbadzenin qələmi sərhəd tanımır. Müharibədən daha böyük olan insanlıq anlayışını hər əsərində göstərməyə çalışır. Əsir düşmüş yaralıya kömək, qara xəbərlər gətirən poçtolyonun fəryadı və tanrıya etirazı, günəşi görəcəyinə ümid edən uşaq. Əslində günəşi görmək ümidi itirməmək mənasında işlənir.

 Bu yazıda Nodar Dumbadzenin “Kukaraça” povesti haqqında danışmaq istəyirəm. Nodar Dumbadze sözü gedən əsəri yazanda abxaz kəndinin Qulripşi kəndində idi. 1979-cu ildə ikinci dəfə infarkt keçirsə də əsərini yarımçıq buraxmayıb sona qədər yazır və povest 1980-ci ildə çap olunur. Povesti yazarkən yazıçı böyük həyat təcrübəsi gördüyü üçün fikirlərini tam ortaya qoya bilir. Yazıçı insanın ləyaqətlə yaşayıb zəfər çalmağına inanırdı. Sanki bütün obrazlarına mərd kimi yaşamağa şans verib.  Müsahibələrinin birində yazıçı qeyd edir ki, insanda hər şeydən artıq “məhəbbət istedadını” qiymətləndirirəm. Təsadüfi deyilki, baş obraz sahə müvəkkili, böyük ürəkli insan, hər kəsə yardım edən milis işçisi Georgi Tuşuraşvilinin insanlara məhəbbəti aşıb-daşır.

 Hamı onu Kukaraça çağırır. Qapqara və ya çox qara mənasını verən bu ad, ona necə də yaraşırdı. Qara işləri səhmana salan insan, insanların qara həyatını ağartmağa çalışıb, özü qara günlərə qalan milis işçisi... Uşaqlar yaşıl qozları əzib çaya atanda onlara dəymir. Hamı bilir ki, yaşıl qoz yeyən balıqlar zəhərlənib suyun üzünə çıxırlar. Georgi isə bilmirdi. Hadisəni müşahidə edib uşaqlara qulaqburması verir. Siqaret çəkəndə, ilk dəfə oğurluq etmək istəyəndə onlara insanlıq dərsi keçirdi. Küçənin ortasında arvadını döyən kişini cəzalandıranda, oğru aləminin nüfuzlu adamı ilə görüşəndə öz təmkin və səbrini idarə etməyi bacarır, özünü əsl qəhrəman kimi aparır. Murtalo ləqəbli oğrunu tutmaq istəyən Kukaraça insanlıq naminə onu birinci dəfə azad buraxır. Sevən qadının yalvarışlarına dözmür. Rəisi isə Kukaraçını buna görə cəzalandırır. Sonunu düşünən qəhrəman olmaz.

 Demək olar ki, dünya və yerli ədəbiyyatında belə nümunələr azdır. Nə mənada dediyimi indi izah edəcəyəm. Kukaraçanın ölümü əsərin əvvəlində qeyd edilir. Sonra isə yazıçı keçmişə qayıdıb nə üçün öldürüldüyünü izah edir və heç bir səhifədə oxucu əsərdən yorulmur. Hətta sonunda Kukaraçanın öləcəyini bilsə belə. Bu həqiqətən yazıçıdan böyük ustalıq tələb edir.
 Hadisələri danışan obraz isə Tamaz adında yeniyetmədir. Anası ona həm də ata əvəzidir. Hər dəfə Tamaz nadinclik edəndə, qanunları pozanda Kukaraça onlara qonaq gəlir. Səfərlərin birində Tamazın anası uzun söhbətdən sonra Kukaraçaya gözəl bir cavab verir:
-Eh, mənim əzizim, -Anam ah çəkdi, -biz, bütün dünyanın adamları, əslində bir dildə danışırıq, intəhası bir-birimizi ona görə anlamırıq ki, birimiz o birimizə qulaq asmağı bacarmırıq!

 Əsərdə belə bir fikir səslənir:
-Sevgisiz həyatdan gedənlər bədbəxtdirlər...

Bu fikir əsərin ana xətti, təməlidir. Hər dəfə gürcü ədəbiyyat dənizinə baş vuranda təəccüblənirəm. Hər biri digərindən fərqlənən möhtəşəm əsərlər. Məqalənin əvvəlində qeyd etdiyim kimi hər şey təşkilatlanmaqdan asılıdır. Böyük yazıçılarımız ölkədən kənara çıxa bilmirlər və ona görə dünya  bizim istedadlı, böyük qələm sahiblərindən xəbərsizdir.

Yenililklər
12.08.20
Dünyanın ən çox məvacib alan aktyorları açıqlandı
12.08.20
Mədəniyyət Nazirliyinin İnformasiya və İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri işdən çıxıb
12.08.20
Cavid Zeynallının kitabı Türkiyədə nəşr olunub
12.08.20
Əhmədiyyə Cəbrayılovun 100 illiyinin qeyd edilməsi haqqında Prezident Sərəncam imzalayıb
11.08.20
Anar Kərimov Türkiyənin ölkəmizdəki səfiri Erkan Özoral ilə görüşüb
11.08.20
İspaniyalı rəssamın əsəri Heydər Əliyev Mərkəzində nümayiş olunur
11.08.20
Mədəniyyət Nazirliyi sisteminin idarə edilməsinin təkmilləşdirilməsi üzrə işçi qrup yaradılıb
11.08.20
Cəlilabadda maddi mədəniyyət nümunələri aşkarlanıb
10.08.20
"Ən böyük arzum Azərbaycan Mühacirət Muzeyini qurmaqdır" - Dilqəm Əhmədlə müsahibə
10.08.20
İzmirdə mifoloji varlıq olan Satyrosun heykəli aşkarlanıb
10.08.20
Mədəniyyət Nazirliyində kadr islahatları aparılıb
08.08.20
Nadir şah Əfşarın Azərbaycanın xristian əhalisi ilə münasibətlərinə dair kitab nəşr olunub 
08.08.20
“Eurovision” mahnı müsabiqəsinin Amerika versiyası yaradılacaq 
08.08.20
Məmməd Məmmədli - Avropa kinosu kreativlik nümayiş etdirir
07.08.20
"Ulduz" jurnalının iyul sayı çap olundu
07.08.20
Nizami Cəfərov - Azərbaycan dilinin orijinal qrammatikası 400 il sonra
07.08.20
Haqverdiyevin kitabı macar dilində nəşr edilib
07.08.20
“Ümmətçilikdən millətçiliyə keçid dövrümüzün fəlsəfəsi” monoqrafiyası nəşr olunub
07.08.20
90 yaşlı Toğrul Nərimanbəyov
07.08.20
Mədəniyyət Nazirliyi ictimaiyyətə müraciət edib
06.08.20
Elçin İbrahimov - Azərbaycanda dil siyasəti
06.08.20
Şamaxıda Antik dövrə aid nekropol aşkar olunub
06.08.20
Respublika Kinematoqrafçılar İttifaqı Milli Kino Günü ilə bağlı kino xadimlərinə pul mükafatları təqdim edib
06.08.20
Çingiz Aytmatova həsr olunmuş monoqrafiya çap olunub
03.08.20
“Azərbaycan əlyazmaları dünya kitabxanalarında” mövzusunda V beynəlxalq elmi-nəzəri konfrans keçiriləcək
03.08.20
Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının illik mükafatının qalibləri elan olunub
03.08.20
Əziz Mirəhmədovun “Seçilmiş əsərləri” çap olunub
30.07.20
Məşhur amerikalı aktrisa vəfat etdi
30.07.20
İsmayıllıda “DOST Evi” Yaradıcılıq, Sərgi və Satış Mərkəzinin təməlqoyma mərasimi keçirilib
30.07.20
Qazaxıstanda Xoca Əhməd Yasəvinin məqbərəsi bərpa edilib
30.07.20
“Xəzərin dalğaları” adlı Beynəlxalq Sulu Boya Festivalına 500-dən çox sənət əsəri göndərilib
29.07.20
Çağdaş Monteneqro şeiri - Eşq barədə gecə şeiri və sairə
29.07.20
Rembrandtın avtoportreti rekord məbləğə satılıb
29.07.20
"Azərbaycan ədəbi tənqidi" kitabı dəyərli elmi-nəzəri mənbə və birliyin təcəssümü kimi
29.07.20
Azərbaycan filmi Venesiya Film Festivalında əsas müsabiqəyə seçilib
29.07.20
Qismət Rüstəmovun kitabı Türkiyədə çap olundu
28.07.20
Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin görkəmli nümayəndəsi - Vasif Adıgözəlov
28.07.20
Vüsal Bağırlı - Qəribə adam
28.07.20
Çağdaş dövrümüzdə biri-birini təkrarlayan şairlər
27.07.20
XI Bakı Beynəlxalq Qısa Filmlər Festivalına film qəbulu başladı
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.