Nemət Mətin - Zülmətdə bir alatoran
22.01.19

Ra günəş deməkdir, Rasim,
məgər bu yetərli deyilmi
o kor yarasalara...

R.Qaraca

 Rasim Qaracanın “Zülmətdə bir alatoran” əsərini oxuyuram. Acgöz maraqla iki günə 201 səhifəni oxuyub bitirdim. Biz oxuyan gənclərə görmədiyimiz ədəbi mühit həmişə maraqlı olub. Sovet dövrünün sonları, müstəqillik dönəminin başlanğıc illərini Rasim Qaraca gözləri ilə seyr etmək qəribə hisslər yaradır. Pessimist ruhlu şair, modern şeirlər yazaraq paslanmış, köhnəlmiş şairlərdən əlbəttə tərif eşitsə də çap olunmayacaqdı. Çətin illər idi. Ədəbiyyatda monopoliya varsa, orada inkişafdan söhbət gedə bilməz. Neçə-neçə istedadlı gənc batacaq, işıqlar sönəcək, zülmət hər yanı bürüyəcək. Lakin hər zülmətdə bir alatoran olmalıdır. Şairlərin yazdığı yağışdan sonra günəş məsələsi. Başqa bir tərəfdən baxanda demək olar ki, qaranlıq olmasa, işıq var olmaz. O zülmət Rasim Qaraca ruhunda az sayda olsa da döyüşkən, iradəli, əyilməz yaradıcı insanlar yetişdirdi. 

 Kitabda xeyli maraq doğuracaq hadisələr yer alıb. Səməd Vurğunun övladları, Ramiz Rövşənlə, Bəxtiyar Vahabzadə ilə görüş, Elçin, Anar haqqında kəskin tənqidlər, eyni zamanda sovet dövrünün ədəbiyyatımızda gənc sayılacaq ədəbiyyat adamlarının vuruşması dolğun şəkildə göstərilib.

  Yaltaqlıq elə bir virusdur ki, hər dövrdə olub. Hətta insanlar mağarada yaşayan dövrlərə də gedib çıxır. İradəsiz, ikiüzlü insanlar ovu əziyyətsiz əldə etmək üçün özündən güclü sayılacaq insanlara yaltaqlıq edərək rahat yaşamaq istəyiblər. Ədəbiyyat aləmində də bu cür insanlar az olmayıb. İstər yerli ədəbiyyat aləmi olsun, istər xarici aləm. Rasim Qaraca ədəbiyyata xəyanət edənləri qamçılamaqdan zövq alır, sanki cavanlıqda ona qarşı çıxanlara, onu çap etməyənlərə, qapını üzünə çırpanlara, söz verib aldadanlara öz gücünü göstərir.

  R.Qaracadan və eyni zamanda digər yazıçı, şairlərdən öyrəndiyimə görə sovet dövründə çap olunmaq mühüm bir hadisə olub. Bir kitabı 30 il gözləyənlər olub. İndi hər şey çox asandır. Pulunu ver (bəzən heç vermə) kitabın çap olunur. Lap çap etmək istəməsən belə, internet dərgilərində asanlıqla dərc olunursan. Az-çox tanınırsan. O dövrdə isə bir şeirin qəzetdə çap olunması hadisə idi. Sözün açığı o dövrdə yaşamaq istəməzdim. Amma digər tərəfdən baxanda çəkişməyən bərkiməz deyiblər. Diogen kimi heykəldən sədəqə ummaq, “yox” cavabına alışmaq insanı güclü edir. Raim Qaraca bir şeirində iki misraya bu fikri sığışdıraraq yazır:

Min illərdir döyülən bu qadın
deyin, necə güclü olmasın?

 Oxucu kitabdan AYB, AYO, Alatron haqqında xeyli məlumat əldə edəcək. Bir çox ədəbi mühit insanlarına başqa prizmadan baxacaq. Təbii ki, razılaşmadığı məqamlar olacaq. İndi ədəbiyyatda qarşı tərəf yoxdur. Ya AYB var, ya da təksən. AYO, Alatoran olanda mübarizə gedirdi. İnkişaf hərəkətə bağlıdır. Bir çox səbəblərdən bizim ədəbiyyat mühitində ayrı-ayrı dövrlərdə durğunluq ön sıralarda olub. Lakin indi böyük işlər görmək olar. Ədəbiyyatımızı inkişaf etdirmək və tanıtmaq olar. Stimul yoxdur. Stimul olmayanda həvəs olmur. Stimul ədəbiyyata aid yarışlardan, puldan, şöhrətdən qaynaqlanır. Martin İden əsərinin hələki əvvəlindəyik. Şöhrət, tanınmaq, dünyaya səs salmaq, pullar qazanmaq lazımdır. “Ədəbiyyat bu deyil” deyib oturmaq olmaz. Üzeyir Hacıbəylinin bir feyetonunda yazdığı fikirlər yadıma düşür. Nərdivanı unuduruq. Siçandan filə gedən yolda, fili qaldırmağa çalışırıq. O da üstümüzə düşüb bizi mundar edir.

 Rasim Qaraca kitabda yazmaqla uğur qazana bilməyib, iyrənc yollara əl atanları, iki-üç ortabab əsər yazıb sönənləri, vəzifəyə görə ədəbiyyatdan istifadə edənləri, əlində imkan olduğuna baxmayaraq istedadlı gənclərə dəstək olmayanları göstərməklə bərabər, həm də o dövrün ədəbiyyata təsirini göstərir. Təkcə pul qazanmağa görə ədəbiyyatdan uzaqlaşanlara çox üzüldüm. Rasim Qaraca bu hal üçün yaxşı resept təqdim edir. Şair deyir ki, ədəbiyyat sevdasını müvəqqəti dondurub yenidən qayıtmaq olar. Yəni, bir dəfəlik üstündən xətt çəkmək olmaz.
 
  Qanad çalıb uçmaz
  bizim ölkədə quşlar,
  çünki onların
  qəfəsdə dostları var...

  Rasim Qaracanın gəzdiyi, işlədiyi ölkələr haqqında geniş söhbətləri, Asif Atanın cavab məktubu, Rafiq Tağı şəxsiyyətinin görünməyən tərəfləri “Zülmətdə bir alatoran” əsərini daha da maraqlı edən amillərdi. Rasim Qaraca kitabın sonunda yazır: “...Onsuz da özümdən və 5-10 nəfər dostumdan başqa bu kitabı gözləyən olmadığını bilirəm.”

 Bilmirəm bu fikri təvazükarlıqdan söyləyib, yoxsa pessimist ruhda olub, amma kitabı həqiqətən gözləyən çox insan olub. Çünki o dövrə fərqli baxış ortaya qoyan əsərlər yox dərəcəsindədir. Sərf etmədiyi üçün, mane olduğu üçün gözləməyənlər ola bilər. Hansılar ki, kitab onlar üçün şeytan ayələri kimi ağırdır...

Yenililklər
18.10.19
“Bir şeir” yarışmanın qalibləri mükafatlandırıldı
18.10.19
Türkiye üzerinde oynanan satranç oyunu
16.10.19
Beynəlxalq Türk Akademiyasının Azərbaycan nəşrlərinin təqdimatı keçirilib
15.10.19
"Buker"in qalibləri Marqaret Etvud və Bernardin Evaristo oldu
15.10.19
Ülvi ruhun sərhədsizliyi... - Nina Simiç Serbiyadan yazır
15.10.19
"Bütün dövrlərdə sevgi şeirləri daha təsirli olub" - Tuğrul Tanyol ilə müsahibə
11.10.19
Peter Handke - Nəzarət şurasına təbrik sözü
10.10.19
"Azərbaycan universitetləri ilə sıx əlaqələr qurmağa çalışırıq" - Müsahibə
10.10.19
Nobel mükafatı bu yazıçılara verildi
10.10.19
Ömrün üçüncü onluğunu yaşayan Fərid Hüseyn – Sona Vəliyevadan təbrik yazısı
09.10.19
“Azərbaycanca-özbəkcə, özbəkcə-Azərbaycanca lüğət” kitabının təqdimaı keçirilib
04.10.19
Ədəbiyyat İnstitutunda xarici yazarlarla görüş keçirilib
04.10.19
“Akademik Məmməd Cəfər Cəfərov - Ədəbiyyat nəzəriyyəçisi” kitabı işıq üzü görüb
03.10.19
Əhməd Ağaoğlunun “Mən kiməm?” kitabı işıq üzü gördü
03.10.19
Mərkəzi Elmi Kitabxanada “Çincə-Azərbaycanca lüğət” oxucuların istifadəsinə verilib
03.10.19
Bakıda Avropa Film Festivalı başlanıb
02.10.19
Kənan Hacının "Məşədi Azər təzkirəsi" adlı kitabı çap olunub
02.10.19
İmadəddin Nəsiminin 650 illiyi münasibətilə poçt markaları buraxılıb
02.10.19
Qorunan milli dəyərlərimizin təbliğ olunduğu ünvan: Milli Dəyərlər Muzeyi
02.10.19
Vüqar Əhməd Hindastanda "Ayın şairi" seçildi
30.09.19
"Nesimi. İrak divanı" kitabı təqdim olunub
30.09.19
Yeni aşıq şeiri antologiyasının təqdimatı keçirilib
26.09.19
Türkiyədə Vurğun Əyyubun anma mərasimi keçirilib
26.09.19
Şairlərimiz Dünya Yazarlarının Belqrad Görüşündə
24.09.19
Opera və Balet Teatrının oktyabr repertuarı zəngindir
24.09.19

VI Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgi-Yarmarkası İmadəddin Nəsiminin 650 illiyinə həsr olunacaq

24.09.19
Atatürkün ad qoyduğu xanım, milyonerin musiqiçi əkiz övladları... - FOTOLAR
23.09.19
Bəsirə Əzizəli - Məhəmməd İqbalin “Zarb-i Kelim” əsərində qadın
23.09.19
Etibar Kərimli - "Sehirbazlar dərəsi"nin postmodern "tilsimi", yaxud şərq Hamleti yaratmaq cəhdləri?!
20.09.19
Gülhüseyn Hüseynoğlunun kitabının təqdımatı oldu
18.09.19
BMT Pikassonun “Gernika” əsərinə görə İspaniyadan üzr istəyib
18.09.19
Vasif Əlihüseyn - Elə gözəl idi dizimdəki yaraların qurumuş qaysaqlarını qoparmaq
18.09.19
Vüqar Əhməd - Aktyorun dəfni
16.09.19
“Ədəbi Proses – 2018” elmi-yaradıcılıq müşavirəsi
16.09.19
Türk rənginin - Turkuazın hekayəsi
12.09.19
Ayhan Miyanalı - 40-ncı sınaq
12.09.19
Rəşad Məcidin “Qələmsiz yazılanlar”ı
12.09.19
İsa Həbibbəylinin yeni monoqrafiyası çap olunub
06.09.19
Naxçıvan Dövlət Tarix muzeyi - 95
06.09.19
Ramil Əhmədin “İki Şəhərin Yazıları” adlı kitabının təqdimat və imza günü keçiriləcək
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.