Nemət Mətin - Zülmətdə bir alatoran
22.01.19

Ra günəş deməkdir, Rasim,
məgər bu yetərli deyilmi
o kor yarasalara...

R.Qaraca

 Rasim Qaracanın “Zülmətdə bir alatoran” əsərini oxuyuram. Acgöz maraqla iki günə 201 səhifəni oxuyub bitirdim. Biz oxuyan gənclərə görmədiyimiz ədəbi mühit həmişə maraqlı olub. Sovet dövrünün sonları, müstəqillik dönəminin başlanğıc illərini Rasim Qaraca gözləri ilə seyr etmək qəribə hisslər yaradır. Pessimist ruhlu şair, modern şeirlər yazaraq paslanmış, köhnəlmiş şairlərdən əlbəttə tərif eşitsə də çap olunmayacaqdı. Çətin illər idi. Ədəbiyyatda monopoliya varsa, orada inkişafdan söhbət gedə bilməz. Neçə-neçə istedadlı gənc batacaq, işıqlar sönəcək, zülmət hər yanı bürüyəcək. Lakin hər zülmətdə bir alatoran olmalıdır. Şairlərin yazdığı yağışdan sonra günəş məsələsi. Başqa bir tərəfdən baxanda demək olar ki, qaranlıq olmasa, işıq var olmaz. O zülmət Rasim Qaraca ruhunda az sayda olsa da döyüşkən, iradəli, əyilməz yaradıcı insanlar yetişdirdi. 

 Kitabda xeyli maraq doğuracaq hadisələr yer alıb. Səməd Vurğunun övladları, Ramiz Rövşənlə, Bəxtiyar Vahabzadə ilə görüş, Elçin, Anar haqqında kəskin tənqidlər, eyni zamanda sovet dövrünün ədəbiyyatımızda gənc sayılacaq ədəbiyyat adamlarının vuruşması dolğun şəkildə göstərilib.

  Yaltaqlıq elə bir virusdur ki, hər dövrdə olub. Hətta insanlar mağarada yaşayan dövrlərə də gedib çıxır. İradəsiz, ikiüzlü insanlar ovu əziyyətsiz əldə etmək üçün özündən güclü sayılacaq insanlara yaltaqlıq edərək rahat yaşamaq istəyiblər. Ədəbiyyat aləmində də bu cür insanlar az olmayıb. İstər yerli ədəbiyyat aləmi olsun, istər xarici aləm. Rasim Qaraca ədəbiyyata xəyanət edənləri qamçılamaqdan zövq alır, sanki cavanlıqda ona qarşı çıxanlara, onu çap etməyənlərə, qapını üzünə çırpanlara, söz verib aldadanlara öz gücünü göstərir.

  R.Qaracadan və eyni zamanda digər yazıçı, şairlərdən öyrəndiyimə görə sovet dövründə çap olunmaq mühüm bir hadisə olub. Bir kitabı 30 il gözləyənlər olub. İndi hər şey çox asandır. Pulunu ver (bəzən heç vermə) kitabın çap olunur. Lap çap etmək istəməsən belə, internet dərgilərində asanlıqla dərc olunursan. Az-çox tanınırsan. O dövrdə isə bir şeirin qəzetdə çap olunması hadisə idi. Sözün açığı o dövrdə yaşamaq istəməzdim. Amma digər tərəfdən baxanda çəkişməyən bərkiməz deyiblər. Diogen kimi heykəldən sədəqə ummaq, “yox” cavabına alışmaq insanı güclü edir. Raim Qaraca bir şeirində iki misraya bu fikri sığışdıraraq yazır:

Min illərdir döyülən bu qadın
deyin, necə güclü olmasın?

 Oxucu kitabdan AYB, AYO, Alatron haqqında xeyli məlumat əldə edəcək. Bir çox ədəbi mühit insanlarına başqa prizmadan baxacaq. Təbii ki, razılaşmadığı məqamlar olacaq. İndi ədəbiyyatda qarşı tərəf yoxdur. Ya AYB var, ya da təksən. AYO, Alatoran olanda mübarizə gedirdi. İnkişaf hərəkətə bağlıdır. Bir çox səbəblərdən bizim ədəbiyyat mühitində ayrı-ayrı dövrlərdə durğunluq ön sıralarda olub. Lakin indi böyük işlər görmək olar. Ədəbiyyatımızı inkişaf etdirmək və tanıtmaq olar. Stimul yoxdur. Stimul olmayanda həvəs olmur. Stimul ədəbiyyata aid yarışlardan, puldan, şöhrətdən qaynaqlanır. Martin İden əsərinin hələki əvvəlindəyik. Şöhrət, tanınmaq, dünyaya səs salmaq, pullar qazanmaq lazımdır. “Ədəbiyyat bu deyil” deyib oturmaq olmaz. Üzeyir Hacıbəylinin bir feyetonunda yazdığı fikirlər yadıma düşür. Nərdivanı unuduruq. Siçandan filə gedən yolda, fili qaldırmağa çalışırıq. O da üstümüzə düşüb bizi mundar edir.

 Rasim Qaraca kitabda yazmaqla uğur qazana bilməyib, iyrənc yollara əl atanları, iki-üç ortabab əsər yazıb sönənləri, vəzifəyə görə ədəbiyyatdan istifadə edənləri, əlində imkan olduğuna baxmayaraq istedadlı gənclərə dəstək olmayanları göstərməklə bərabər, həm də o dövrün ədəbiyyata təsirini göstərir. Təkcə pul qazanmağa görə ədəbiyyatdan uzaqlaşanlara çox üzüldüm. Rasim Qaraca bu hal üçün yaxşı resept təqdim edir. Şair deyir ki, ədəbiyyat sevdasını müvəqqəti dondurub yenidən qayıtmaq olar. Yəni, bir dəfəlik üstündən xətt çəkmək olmaz.
 
  Qanad çalıb uçmaz
  bizim ölkədə quşlar,
  çünki onların
  qəfəsdə dostları var...

  Rasim Qaracanın gəzdiyi, işlədiyi ölkələr haqqında geniş söhbətləri, Asif Atanın cavab məktubu, Rafiq Tağı şəxsiyyətinin görünməyən tərəfləri “Zülmətdə bir alatoran” əsərini daha da maraqlı edən amillərdi. Rasim Qaraca kitabın sonunda yazır: “...Onsuz da özümdən və 5-10 nəfər dostumdan başqa bu kitabı gözləyən olmadığını bilirəm.”

 Bilmirəm bu fikri təvazükarlıqdan söyləyib, yoxsa pessimist ruhda olub, amma kitabı həqiqətən gözləyən çox insan olub. Çünki o dövrə fərqli baxış ortaya qoyan əsərlər yox dərəcəsindədir. Sərf etmədiyi üçün, mane olduğu üçün gözləməyənlər ola bilər. Hansılar ki, kitab onlar üçün şeytan ayələri kimi ağırdır...

Yenililklər
13.05.19
Ədəbiyyat İnstitutunda Türkiyənin təsəvvüf alimlərilə görüş keçirilib
13.05.19
Musiqili Teatrda “Buratino” tamaşası nümayiş etdiriləcək
13.05.19
Ramiz Rövşən Bakı Kitab Mərkəzində oxucularla görüşdü
13.05.19
Azərbaycanın “Qarabağ” muğam qrupunun Ankarada konserti keçirilib
09.05.19
Rövşən Yerfi - Nəsimi niyə dahidir?
09.05.19
"Çöl Qala" Stokholmda təqdim olundu
07.05.19
Azərbaycan və Rusiyanın görkəmli təmsil ustalarının xatirəsi anılıb
07.05.19
Şair Dəmir Gədəbəyli vəfat etdi
06.05.19
Mətanət Vahid - Məhəmməd Hadinin irsi çağdaş ədəbiyyatşünaslıq müstəvisində
06.05.19
Romada Avropa ölkələrində təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin forumu keçiriləcək
06.05.19
BSU-da Hindistanlı türkoloqla görüş keçirilib
06.05.19
"Ulduz" jurnalının "Nəsimi" xüsusi sayı təqdim olundu
01.05.19
Türkiyəli tələbələr Bakı Mühəndislik Universitetində keçirilən konfransda iştirak edib
01.05.19
Anar Məcidzadə - Getdiyin o yollar qaytarmır səni 
30.04.19
Mərahim Nəsib - Rəhmətdən yağışa  gedən sevgi 
26.04.19
AMEA vitse-prezidenti: "Cəfər Cabbarlının romanı və məktubları tapılıb"
26.04.19
Hacı Zeynalabdin Tağıyevin heykəlinin hazırlanması ilə bağlı müsabiqə elan olunub
24.04.19
“Bir gəncin manifesti” əsəri Tbilisidə gürcü oxuculara təqdim olunub
24.04.19
“Atatürk və Əhməd Ağaoğlu” adlı monoqrafiya çap olunub
24.04.19
Gülnar Səmanın “Sözümüz sözdür” kitabının təqdimatı keçirildi
23.04.19
23 aprel – Dünya Kitab və Müəlliflik Hüququ Günüdür
23.04.19
“Almaz” yenidən təqdim edilib
23.04.19
Mərhum alim İlahə Məmmədlinin kitabı işıq üzü görüb
22.04.19
Üçlü formula yeni baxış
22.04.19
Nemət Mətin - Gülüş doğuran yalan
22.04.19
Qırğızıstanda “Oş – Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı”nın açılışı keçirilib
22.04.19
Şərif Ağayarın romanı Fransada çap olunacaq
18.04.19
Amerikada “Müasir Azərbaycan nəsri” antologiyasi çap olundu
18.04.19
Gənc şairin "Bir ovuc suda" kitabı təqdim olundu
18.04.19
İstanbulda Hüseyn Cavidin “İblis” əsəri tamaşaya qoyulub
17.04.19
Nəsiminin Türkiyədə yeni əlyazma nüsxələri aşkar edilib
17.04.19
Viktor Hüqonun "Notr-Dam-de-Paris" əsərinin satışı artıb
17.04.19
Azərbaycan filmi beynəlxalq müsabiqəyə dəvət alıb
16.04.19
"Ustad” jurnalının aprel sayı nəşr olunub.
16.04.19
Akademik Məmməd Cəfər Cəfərovun 110 illiyi qeyd ediləcək
15.04.19
Londonda Şekspirin yaşadığı ev tapılıb
15.04.19
"Yazıçı" dərgisinin yeni sayında Füzuli yad edilib
15.04.19
Gülnar Səmanın "Sözümüz sözdür" kitabında söz rəngi
12.04.19
“Metafizika” jurnalının yeni sayı çapdan çıxıb
11.04.19
Əzizağa Nəcəfov - Cəfər Cabbarlının cümhuriyyət dövrü
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.