Nemət Mətin - Siyasət və film
26.01.19

  Cəfər Pənahinin Taksi (2015) filmini seyr gənc tələbə rejissora, yəni C.Pənahiyə sual verir: -Mən rejissoruluğu öyrənirəm. Universiteti bitirmək üzrəyəm. Ölkədə qadağan olunmuş filmlərin əksəriyyətinə baxmışam. Çoxlu kitab oxuyuram. Lakin ağlıma yeni fikirlər gəlmir. Nə edim?
 -Bilirsən, o filmlər çəkilib, kitablar isə artıq yazılıb. Görürsən ki, alınmır. Deməli, başqa yerdə axtarmalısan. Evdə oturmaqla heç nə alınmayacaq.
 Taksi filminin çəkilişi göstərir ki, hər kəs film çəkə bilər. Həyat özü incəsənətdir, ədəbiyyatdır, ən oxunulan kitabdır...

 Dünya filmlərinin şedevr sayılacaq incilərinə baxanda düşünmədən analiz etmək mümkün deyil. Filmin xüsusi effektlərlə bəzədilməsi, insan ürəyinə, hisslərinə təsir edə biləcək səhnələr çoxluğu izləyicini çaşdırır. Ayrı istiqamətə kökləyir. Yolunu azdırır. Siyasətin insan beyninə yeridilməsi filmlərdə başlıca amil olur. Əks halda milyonlarla pul bu sahəyə ayrılmazdı. Sovet dövründə çəkilən dünya və yerli filmlərdən bir çox səhnələr çıxarılırdı. Çünki sovet ideologiyasına zidd idi. İnsanları aldatmaqla məşğul idilər. Müstəqillik dövrü də hər hansı ideologiyaya mane ola bilmədi.

 Amerika filmlərində, xüsusən müharibə filmləri izləyicinin gözündən pərdə asır. Məsələn Rembo filmində Vyetnam əsgərlərinin vəhşilikləri göstərilir. Sanki Rembo ədaləti bərqərar etmək üçün müharibə zonasına göndərilib. Əslində isə Rembo Amerikaya aid olmayan torpaqlara soxulur. Hamını qırır və izləyicinin gözündə qəhrəman səviyyəsinı qaldırılır. Heç bir 25-ci kadra ehtiyac yoxdur. Ssenari ilə bir dövlətə sərf edən kadrları çəkmək bəs edir. Mel Gibsonun "Hacksaw Ridge" filmində yenə də amerikalıların düşmənlərlə döyüşünün şahidi oluruq. Silah götürmək istəməyən gənc əsgər yaralıları xilas edir. Silahı əlinə götürmək istəməməsi guya Amerikanın sülh tərəfdarı olmasına nişan verir. Sanki vyetnamlılar xahiş eləmişdilər ki, gəlin bizi qırın. Mel Gibsonun adı çəkilən filmində düşmən vəhşi məxluq kimi göstərilir. Qumbaranı açıb amerikan əsgərlərinə hücum edirlər. Əslində torpağının bir qarışını belə düşmənə vermək istəməyən əsgərin belə hərəkəti, özünü şəhid etməsi, "mən ölüm qoy düşmənlər azalsın" fikri alqışlanasıdır. Rejissorunun adını unutduğum "Snayper" filmində isə hadisələr İraqda cərəyan edir. İraqlıları evində silah saxlayan, terror təşkilini planlaşdıran terrorçular kimi göstərirlər. Sanki düşmən hücum edəndə güllə, çiçəklə onları qarşılamalı idilər. Ümumiyyətlə müharibə filmlərinin əksəriyyəti boğaza kimi pafosdan ibarətdir. Amerika döyüşçüsü hər zaman qəhrəman kimi göstərilir. Dünyanı belə xilas edə biləcək gücə sahib olur.  

 Yəhudilərin ikinci dünya müharibəsində kütləvi şəkildə qırıldığı filmlərdə belə fikir yaranır ki, müharibədə təkcə yəhudilərə zülm olunub. Bir tərəfdən alqışlanmalı haldır. Bir dövlət öz vətəndaşlarının ölüm düşərgələrində çəkdiyi əziyyətləri nümayiş etdirir. Digər tərəfdən isə başqa ölkələrdən şəhid olmuş insanları kölgəyə salır. İnsan insandır. Hamısı müharibədə ölə bilər və ölür də...

 Hər hansı filmdə bir neçə saniyəlik kadrı elə istifadə etmək olar ki, həmin filmlə bir ölkəni dünya tanıyar. Film böyük qüvvədir. “Agent 007” filmində baş obraz Azərbaycanda bir kadrda çəkilmişdi. Artıq dünyanın marağı bizdə idi. Ən azından ölkənin adını tanıyırdılar.
  Bu yaxınlarda bir video çarxdan H.İsmayılovun fikrini eşitdim. Azərbaycan filmlərinin nə üçün inkişafdan geri qalmasından danışılırdı. Xalq artisti bildirdi ki, teatr aktyorları filmdə çəkilmirlər. Əsas problem budur. Teatrdan filmə gələn yoxdur. Başlanğıc üçün bu problemi həll etsək, sonralar filmlərimizdə siyasi gedişlər etmək olar. Siyasətin filmə qarışması, öncədən hansısa baş verəcək hadisənin proqnozu ola bilər. İllər öncə cızılmış planı filmlər, kitablar, verlişlər vasitəsilə insanlara təqdim olunur. Necə deyərlər, göz öyrəşsin, könül sevsin...

  Ssenariyə toxunan “barmaqlar” onun yaxşı film olacağından uzaq salır. Akira Kurosava deyirdi ki, “yaxşı rejissor yaxşı bir ssenariyə dahiyanə film çəkə bilər; eyni ssenariyə pis rejissor, ancaq adi film çəkə bilər, amma pis ssenariyə yaxşı bir rejissor belə film çəkə bilməz.”

  Fikrimcə S. Kinqin “11.22.63” kitabı da siyasətə bulaşmış əsərlərdəndir. Bu yaxınlarda serialına baxdım. Baş obraz təlimatlandırılıb keçmişə qayıdır. Con Kennedinin öldürüləcəyi günə qədər axtarıb araşdırır. Prezidentin ölümünün qarşısını alır. Yazıçının təxəyyülü, keçmişin təsəvvürü, obrazların dəqiqliyi insanı valeh edir. Effektlər super səviyyədə çəkilib. Amma və lakin serialın sonunda  Kennedini xilas edən obraz gələcəyə qayıdıb hər yerin xaraba qaldığının şahidi olur. Yəni, Kennedi sağ qalsaydı, Amerika xaraba qalacaqdı. İstənilən mövzunu əridib öz istədikləri kimi təqdim edirlər.

 Filmlərə baxanda diqqətli olmaq, lazım gəlsə iki dəfə izləmək gərəkdir. Sizə kələk gəlməyən filmlərə baxın. Xoş izləmələr...

Yenililklər
10.08.20
"Ən böyük arzum Azərbaycan Mühacirət Muzeyini qurmaqdır" - Dilqəm Əhmədlə müsahibə
10.08.20
İzmirdə mifoloji varlıq olan Satyrosun heykəli aşkarlanıb
08.08.20
Nadir şah Əfşarın Azərbaycanın xristian əhalisi ilə münasibətlərinə dair kitab nəşr olunub 
08.08.20
“Eurovision” mahnı müsabiqəsinin Amerika versiyası yaradılacaq 
08.08.20
Məmməd Məmmədli - Avropa kinosu kreativlik nümayiş etdirir
07.08.20
"Ulduz" jurnalının iyul sayı çap olundu
07.08.20
Nizami Cəfərov - Azərbaycan dilinin orijinal qrammatikası 400 il sonra
07.08.20
Haqverdiyevin kitabı macar dilində nəşr edilib
07.08.20
“Ümmətçilikdən millətçiliyə keçid dövrümüzün fəlsəfəsi” monoqrafiyası nəşr olunub
07.08.20
90 yaşlı Toğrul Nərimanbəyov
07.08.20
Mədəniyyət Nazirliyi ictimaiyyətə müraciət edib
06.08.20
Elçin İbrahimov - Azərbaycanda dil siyasəti
06.08.20
Şamaxıda Antik dövrə aid nekropol aşkar olunub
06.08.20
Respublika Kinematoqrafçılar İttifaqı Milli Kino Günü ilə bağlı kino xadimlərinə pul mükafatları təqdim edib
06.08.20
Çingiz Aytmatova həsr olunmuş monoqrafiya çap olunub
03.08.20
“Azərbaycan əlyazmaları dünya kitabxanalarında” mövzusunda V beynəlxalq elmi-nəzəri konfrans keçiriləcək
03.08.20
Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının illik mükafatının qalibləri elan olunub
03.08.20
Əziz Mirəhmədovun “Seçilmiş əsərləri” çap olunub
30.07.20
Məşhur amerikalı aktrisa vəfat etdi
30.07.20
İsmayıllıda “DOST Evi” Yaradıcılıq, Sərgi və Satış Mərkəzinin təməlqoyma mərasimi keçirilib
30.07.20
Qazaxıstanda Xoca Əhməd Yasəvinin məqbərəsi bərpa edilib
30.07.20
“Xəzərin dalğaları” adlı Beynəlxalq Sulu Boya Festivalına 500-dən çox sənət əsəri göndərilib
29.07.20
Çağdaş Monteneqro şeiri - Eşq barədə gecə şeiri və sairə
29.07.20
Rembrandtın avtoportreti rekord məbləğə satılıb
29.07.20
"Azərbaycan ədəbi tənqidi" kitabı dəyərli elmi-nəzəri mənbə və birliyin təcəssümü kimi
29.07.20
Azərbaycan filmi Venesiya Film Festivalında əsas müsabiqəyə seçilib
29.07.20
Qismət Rüstəmovun kitabı Türkiyədə çap olundu
28.07.20
Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin görkəmli nümayəndəsi - Vasif Adıgözəlov
28.07.20
Vüsal Bağırlı - Qəribə adam
28.07.20
Çağdaş dövrümüzdə biri-birini təkrarlayan şairlər
27.07.20
XI Bakı Beynəlxalq Qısa Filmlər Festivalına film qəbulu başladı
27.07.20
Qahirə Universitetində Azərbaycan ədəbiyyatı tədqiq olunacaq
24.07.20
Dan Braunun "Cəhənnəm" romanı
24.07.20
Şəhid general-mayor Polad Həşimovun xatirəsinə həsr olunmuş film çəkiləcək
24.07.20
Konstantin Simonov - Evin sənə əzizsə...
23.07.20
Polad iradəli, ay Polad paşam...
23.07.20
Vladimir Korotkeviç - Kitabdaşıyanlar
23.07.20
Azərbaycanın ilk peşəkar qadın rəssamı
23.07.20
Elçin Hüseynbəyli - Bir adamlıq şəhər...
22.07.20
“#ulduzlu nəşrlər” seriyasından növbəti kitab işıq üzü görüb
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.