Aleksandra Akulova - Məhv olmuş insanlar və ya “Kukaraça”
04.02.19

“Mən, nənəm, İliko və İllariyon”... əksər azərbaycanlı oxucular Nodar  Vladimiroviç Dumbadzeni bu romanı  ilə tanıyır.  Yazıçının elə bir əsəri yoxdur ki, müharibə və onun insan həyatında buraxdığı iztirabları  əks etdirməsin. Oxucular var ki, ədəbiyyatda müharibə mövzusundan yan keçir. Soruşanda niyə? Verdikləri cavab bir mənalı olur: “müharibədir də olub qurtarıb, bir də qanımızı niyə qaraldaq?” Bu cür oxuculara Nodar Dumbadzeni oxumağı tövsiyyə edərdim.  Yazıçının əsərlərində  gələcəyə nikbin baxış, uşaqlara, gənclərə inam və ən əsası ümid vardır. Həyatının çətin anlarına baxmayaraq, o, insanlara olan məhəbbətini itirməmişdi.  Nodar Dumbadze “Əbədiyyətin qanunu” əsərində yazırdı: Nifrətdən daha çox insan ölür, nəyinki sevgidən. Sevgini dirildin və mən  ölülərin arasından zühur edəcəyəm. İnsanlar, yalvarıram sizə, mənə tükənmiş məhəbbəti geri qaytarın, geri qaytarın ki, sizin yanınıza dönə bilim”.  

1937- ci il repressiyası Nodarın xatirələrində sağalmaz, dərin izlər buraxmışdı. Xatirələrində deyirdi: “İllər sonra anamla mən görüşdük. Onu yaxşı xatırlamırdım, o isə məni tanımadı. Bu faciə idi..”. Bu tək günahsız Nodarın deyil, bütün bəşəriyyətin faciəsi idi.

Dumbadzenin ədəbiyyata bağlanmasında  anasının böyük rolu  oldu. Ali təhsilli qadın olan Anna Puşkin, Nekrasov və Mayakovskini oğluna sevdirir. O, anasını özünün ilk mənəvi müəllimi adlandırırdı. Repressiya və dəhşətli müharibə Nodar Dumbadzeni antihumanist insana çevirmədi, amma ömrünü qısaltdı. Cəmi  56 il yaşadı.

Bu yazımda Nodar Dumbadzenin “Kukaraça”  povesti haqqında danışmaq istəyirəm. İlk öncə bu sözün etimolomologiyası ilə tanış olaq. “Kukaraça” ispan mənşəli söz olub “tarakan” deməkdir. İspan dilində, korrido janrında olan  satirik  xalq mahnısı da mövcuddur. Hələ 1930-cu illərdə minlərlə Sovet vətəndaşı “La kukaraça” mahnısını zümzümə edirdi, amma az adam bilirdi ki, bu mahnı uzaq Meksikadan qaynaqlanırdı. İspanların Meksiya gəlişindən və koloniyalardan yazmaq fikrində deyiləm. Qısaca olaraq qeyd edim ki, meksikalılar ispan məmur və zabitləri kukaraça adlandırırdılar. Sözün  həqiqi mənada tarakanla heç bir əlaqəsi yoxdur. Meksikada belə bir dəb vardı : zabitlər uzun bığ saxlayırdılar. Vəzifə yüksəldikcə bığ da uzanırdı. Bu səbəbdən Meksikada qulluq edən bütün məmurları tarakan deyə çağırmağa başladılar, yəni tarakan bığlılar. Tədricən meksikalılar arasında məşhur xalq mahnısı yayılır və həmin mahnı Meksika inqilabının himninə çevrilir. Mahnının bütün varintlarında hökumət orqanlarının “qara” adamları çıxış edirlər.

Nodar Dumbadzenin  povestinin əsas qəhrəmanı Georgi Tuşuraşvilini də Kukaraça deyə çağırırlar. Nodarın qəhrəmanı Meksika məmurlarından fərqli olaraq qara qüvvələri deyil, işığı, gözəllik və sevgini təmsil edir. Kukaraçanın qəlbi okean qədər böyük idi. Kəmiyyətcə çox, amma cılız olan Murtalo kimilər onu məhv edir.

Yazıçı Kukaraçanın dili ilə şirin yumor və tənbehlə danışsa da, özünün intellektual, bəşəri düşüncə tərzini də sərgiləyir. Kukaraça nahaq yerə demirdi, biz hamımız bu dünyanının adamlarıyıq, faktiki olaraq eyni dildə danışırıq, ancaq bir-birimizi dinləyə bilmədiyimiz üçün anlaşa bilmirik... Kukaraça da insanları həmrəyliyə səsləyirdi. Gürcü polisi obrazını təmsil edən Kukaraça indiki durumda bizə nə qədər məhrəmdir... İnsanların yadlaşdığı, müqəddəs insani dəyərləri itirdiyi kapitalizm dövründə Kukaraçanı anlamaq çətindir. Yeniyetmələrin həssas dövrünün olmasını  nəzərə alaraq onları mühafizə edir, pis vərdişlərdən çəkindirir, ən əsası valideynlərini aldatmalarına göz yuma bilmirdi. Bu baxımdan Tamaza olan münasibətini qiymətləndirmək kifayətdir. Şən və qayğısız yeniyetmələr gah bağları soyur, gah balıqları zəhərləyir, gah da siqaret çəkirdilər. Bütün bunlardan xəbər tutan Kukaraça “cinayətkarları” zərərləşdirirdi. Nə olur olsun Kukaraçaya olan hörmət azalmırdı. İllər keçəcək və elə Tamazın özü olan Nodar Dumbadze Kukaraçanı yuxularında görəcəkdir. Kukaraça iyirmi iki yaşlarında gənc polis işçisi o isə əlli yaşlarında bir kişi...

Ədəbiyyat  insanları mənəvi yüksəkliyə qaldırır. İstənilən oxucu hansısa bir əsərdə özünü görə bilir. Bu artıq yazıçının peşəkarlığı, insan psixologiyasına bələd olması və həyatı dərketmə dərəcəsindən asılıdır. Xoşbəxt o yazıçıdır ki, oxucunu düşündürsün. Onu da öz iztirablarına və düşüncələrinə qonaq etsin. Nodar Dumbadze belə yazıçılardan idi.

Yenililklər
11.10.19
Peter Handke - Nəzarət şurasına təbrik sözü
10.10.19
"Azərbaycan universitetləri ilə sıx əlaqələr qurmağa çalışırıq" - Müsahibə
10.10.19
Nobel mükafatı bu yazıçılara verildi
10.10.19
Ömrün üçüncü onluğunu yaşayan Fərid Hüseyn – Sona Vəliyevadan təbrik yazısı
09.10.19
“Azərbaycanca-özbəkcə, özbəkcə-Azərbaycanca lüğət” kitabının təqdimaı keçirilib
04.10.19
Ədəbiyyat İnstitutunda xarici yazarlarla görüş keçirilib
04.10.19
“Akademik Məmməd Cəfər Cəfərov - Ədəbiyyat nəzəriyyəçisi” kitabı işıq üzü görüb
03.10.19
Əhməd Ağaoğlunun “Mən kiməm?” kitabı işıq üzü gördü
03.10.19
Mərkəzi Elmi Kitabxanada “Çincə-Azərbaycanca lüğət” oxucuların istifadəsinə verilib
03.10.19
Bakıda Avropa Film Festivalı başlanıb
02.10.19
Kənan Hacının "Məşədi Azər təzkirəsi" adlı kitabı çap olunub
02.10.19
İmadəddin Nəsiminin 650 illiyi münasibətilə poçt markaları buraxılıb
02.10.19
Qorunan milli dəyərlərimizin təbliğ olunduğu ünvan: Milli Dəyərlər Muzeyi
02.10.19
Vüqar Əhməd Hindastanda "Ayın şairi" seçildi
30.09.19
"Nesimi. İrak divanı" kitabı təqdim olunub
30.09.19
Yeni aşıq şeiri antologiyasının təqdimatı keçirilib
26.09.19
Türkiyədə Vurğun Əyyubun anma mərasimi keçirilib
26.09.19
Şairlərimiz Dünya Yazarlarının Belqrad Görüşündə
24.09.19
Opera və Balet Teatrının oktyabr repertuarı zəngindir
24.09.19

VI Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgi-Yarmarkası İmadəddin Nəsiminin 650 illiyinə həsr olunacaq

24.09.19
Atatürkün ad qoyduğu xanım, milyonerin musiqiçi əkiz övladları... - FOTOLAR
23.09.19
Bəsirə Əzizəli - Məhəmməd İqbalin “Zarb-i Kelim” əsərində qadın
23.09.19
Etibar Kərimli - "Sehirbazlar dərəsi"nin postmodern "tilsimi", yaxud şərq Hamleti yaratmaq cəhdləri?!
20.09.19
Gülhüseyn Hüseynoğlunun kitabının təqdımatı oldu
18.09.19
BMT Pikassonun “Gernika” əsərinə görə İspaniyadan üzr istəyib
18.09.19
Vasif Əlihüseyn - Elə gözəl idi dizimdəki yaraların qurumuş qaysaqlarını qoparmaq
18.09.19
Vüqar Əhməd - Aktyorun dəfni
16.09.19
“Ədəbi Proses – 2018” elmi-yaradıcılıq müşavirəsi
16.09.19
Türk rənginin - Turkuazın hekayəsi
12.09.19
Ayhan Miyanalı - 40-ncı sınaq
12.09.19
Rəşad Məcidin “Qələmsiz yazılanlar”ı
12.09.19
İsa Həbibbəylinin yeni monoqrafiyası çap olunub
06.09.19
Naxçıvan Dövlət Tarix muzeyi - 95
06.09.19
Ramil Əhmədin “İki Şəhərin Yazıları” adlı kitabının təqdimat və imza günü keçiriləcək
01.09.19
Esmira Fuad - Faniliyin poetik tarixi
01.09.19
Regina Deriyeva - Uşaqlıq-xəzinəsidir gözyaşlarının
19.08.19
Fərid Hüseynin kitabı Serbiyada nəşr edilib
30.07.19
Güclü insan sorağında - Əhməd bəy Ağaoğlu-150
30.07.19
Azərbaycan-Qırğız ədəbi əlaqələrində yeni səhifə
29.07.19
“Türk dilləri araşdırmaları” jurnalının ilk nömrəsi işıq üzü görüb
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.