Aleksandra Akulova - Məhv olmuş insanlar və ya “Kukaraça”
04.02.19

“Mən, nənəm, İliko və İllariyon”... əksər azərbaycanlı oxucular Nodar  Vladimiroviç Dumbadzeni bu romanı  ilə tanıyır.  Yazıçının elə bir əsəri yoxdur ki, müharibə və onun insan həyatında buraxdığı iztirabları  əks etdirməsin. Oxucular var ki, ədəbiyyatda müharibə mövzusundan yan keçir. Soruşanda niyə? Verdikləri cavab bir mənalı olur: “müharibədir də olub qurtarıb, bir də qanımızı niyə qaraldaq?” Bu cür oxuculara Nodar Dumbadzeni oxumağı tövsiyyə edərdim.  Yazıçının əsərlərində  gələcəyə nikbin baxış, uşaqlara, gənclərə inam və ən əsası ümid vardır. Həyatının çətin anlarına baxmayaraq, o, insanlara olan məhəbbətini itirməmişdi.  Nodar Dumbadze “Əbədiyyətin qanunu” əsərində yazırdı: Nifrətdən daha çox insan ölür, nəyinki sevgidən. Sevgini dirildin və mən  ölülərin arasından zühur edəcəyəm. İnsanlar, yalvarıram sizə, mənə tükənmiş məhəbbəti geri qaytarın, geri qaytarın ki, sizin yanınıza dönə bilim”.  

1937- ci il repressiyası Nodarın xatirələrində sağalmaz, dərin izlər buraxmışdı. Xatirələrində deyirdi: “İllər sonra anamla mən görüşdük. Onu yaxşı xatırlamırdım, o isə məni tanımadı. Bu faciə idi..”. Bu tək günahsız Nodarın deyil, bütün bəşəriyyətin faciəsi idi.

Dumbadzenin ədəbiyyata bağlanmasında  anasının böyük rolu  oldu. Ali təhsilli qadın olan Anna Puşkin, Nekrasov və Mayakovskini oğluna sevdirir. O, anasını özünün ilk mənəvi müəllimi adlandırırdı. Repressiya və dəhşətli müharibə Nodar Dumbadzeni antihumanist insana çevirmədi, amma ömrünü qısaltdı. Cəmi  56 il yaşadı.

Bu yazımda Nodar Dumbadzenin “Kukaraça”  povesti haqqında danışmaq istəyirəm. İlk öncə bu sözün etimolomologiyası ilə tanış olaq. “Kukaraça” ispan mənşəli söz olub “tarakan” deməkdir. İspan dilində, korrido janrında olan  satirik  xalq mahnısı da mövcuddur. Hələ 1930-cu illərdə minlərlə Sovet vətəndaşı “La kukaraça” mahnısını zümzümə edirdi, amma az adam bilirdi ki, bu mahnı uzaq Meksikadan qaynaqlanırdı. İspanların Meksiya gəlişindən və koloniyalardan yazmaq fikrində deyiləm. Qısaca olaraq qeyd edim ki, meksikalılar ispan məmur və zabitləri kukaraça adlandırırdılar. Sözün  həqiqi mənada tarakanla heç bir əlaqəsi yoxdur. Meksikada belə bir dəb vardı : zabitlər uzun bığ saxlayırdılar. Vəzifə yüksəldikcə bığ da uzanırdı. Bu səbəbdən Meksikada qulluq edən bütün məmurları tarakan deyə çağırmağa başladılar, yəni tarakan bığlılar. Tədricən meksikalılar arasında məşhur xalq mahnısı yayılır və həmin mahnı Meksika inqilabının himninə çevrilir. Mahnının bütün varintlarında hökumət orqanlarının “qara” adamları çıxış edirlər.

Nodar Dumbadzenin  povestinin əsas qəhrəmanı Georgi Tuşuraşvilini də Kukaraça deyə çağırırlar. Nodarın qəhrəmanı Meksika məmurlarından fərqli olaraq qara qüvvələri deyil, işığı, gözəllik və sevgini təmsil edir. Kukaraçanın qəlbi okean qədər böyük idi. Kəmiyyətcə çox, amma cılız olan Murtalo kimilər onu məhv edir.

Yazıçı Kukaraçanın dili ilə şirin yumor və tənbehlə danışsa da, özünün intellektual, bəşəri düşüncə tərzini də sərgiləyir. Kukaraça nahaq yerə demirdi, biz hamımız bu dünyanının adamlarıyıq, faktiki olaraq eyni dildə danışırıq, ancaq bir-birimizi dinləyə bilmədiyimiz üçün anlaşa bilmirik... Kukaraça da insanları həmrəyliyə səsləyirdi. Gürcü polisi obrazını təmsil edən Kukaraça indiki durumda bizə nə qədər məhrəmdir... İnsanların yadlaşdığı, müqəddəs insani dəyərləri itirdiyi kapitalizm dövründə Kukaraçanı anlamaq çətindir. Yeniyetmələrin həssas dövrünün olmasını  nəzərə alaraq onları mühafizə edir, pis vərdişlərdən çəkindirir, ən əsası valideynlərini aldatmalarına göz yuma bilmirdi. Bu baxımdan Tamaza olan münasibətini qiymətləndirmək kifayətdir. Şən və qayğısız yeniyetmələr gah bağları soyur, gah balıqları zəhərləyir, gah da siqaret çəkirdilər. Bütün bunlardan xəbər tutan Kukaraça “cinayətkarları” zərərləşdirirdi. Nə olur olsun Kukaraçaya olan hörmət azalmırdı. İllər keçəcək və elə Tamazın özü olan Nodar Dumbadze Kukaraçanı yuxularında görəcəkdir. Kukaraça iyirmi iki yaşlarında gənc polis işçisi o isə əlli yaşlarında bir kişi...

Ədəbiyyat  insanları mənəvi yüksəkliyə qaldırır. İstənilən oxucu hansısa bir əsərdə özünü görə bilir. Bu artıq yazıçının peşəkarlığı, insan psixologiyasına bələd olması və həyatı dərketmə dərəcəsindən asılıdır. Xoşbəxt o yazıçıdır ki, oxucunu düşündürsün. Onu da öz iztirablarına və düşüncələrinə qonaq etsin. Nodar Dumbadze belə yazıçılardan idi.

Yenililklər
19.02.19
Əlişir Nəvainin “Külliyyatı”nın rəngli elektron nüsxəsi Fransadan Özbəkistana gətirilib
19.02.19
Heydər Əliyev Mərkəzində rus avanqard rəssamlarının nadir əsərlərindən ibarət sərgi açılıb
19.02.19
Görkəmli teleaparıcı Rafiq Hüseynovun yaşadığı evin qarşısında barelyefi açılıb
18.02.19
Rasim Qaraca - Ra günəş deməkdir, Rasim...
18.02.19
Yazıçı-ədəbiyyatşünas Vaqif Sultanlı Hindistanda beynəlxalq seminarda iştirak edib
18.02.19
Ələddin Məlikov - Alvin Plantinqa; XX əsrin analitik epistemoloqu
18.02.19
Aygün Sadiq - Qələmi təslim etdik duyğuların əlinə
18.02.19
Nemət Mətin - Kitablarımı yandırın!
16.02.19
Asif Rüstəmlinın “Cəfər Cabbarlı və milli istiqlal hərəkatı” kitabı
16.02.19
Xalq yazıçısı ilə bağlı Əbülfəz Qarayevə müraciət olundu
15.02.19
Cəfər Cabbarlının bu vaxtadək naməlum qalan romanı nəşr olunacaq
15.02.19
Strasburq kitabxanasında “Azərbaycan ədəbiyyatı” bölməsi yaradılıb
15.02.19
Bəşəriyyət üçün AVTOPORTRET
14.02.19
Selincerin oğlu:“Söhbət 50 il çap olunmadan yazan birindən gedir, odur ki, çoxlu material yığılıb”
14.02.19

Bu gün Beynəlxalq Kitab Bağışlama Günüdür

14.02.19
Beyləqanda Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin açılışı olub
14.02.19
“Azərbaycan dilinin Zəngilan şivələri sözlüyü” nəşr olunub
14.02.19
Bəxtiyar Vahabzadəyə həsr olunan “Ustada sayğı gecəsi” adlı tədbir keçirilib
14.02.19
Mərahim Nəsib - Sən çıxsan qapıdan həsrətin gələr
13.02.19
 Türk sənətçisi Ozan Arif vəfat edib
13.02.19
“Azərbaycantelefilm” Yaradıcılıq Birliyi dörd sənədli film hazırlayıb
13.02.19
Günel Əhmədova - Sərhədləri aşan vətən eşqi
13.02.19
Vüsal Bağırlı - Qanadlı xilaskarlar...
13.02.19
200-dən çox incəsənət nümayəndəsi ADO üçün müraciət etdi
12.02.19
Nemət Mətin - Roman yazmaq sənəti
12.02.19
“Ustad” dərgisinin 25-ci sayı işıq üzü görüb
12.02.19
Nəvai yaradıcılığında Nəsimi obrazı
12.02.19
Sevil Mehdiyeva - Nəsimi ilk dəfə Azərbaycan türk dili sözlərinə ədəbi dil səlahiyyəti verdi
11.02.19
Kamran İmanov: "Azərbaycanda kitab sahəsində piratçılıq 61 faizdən 25 faizə enib"
11.02.19
“Qanlı kaha” kitabının imza mərasimi keçirilib
11.02.19
Mübariz Örən - Minotavrın ölümü
11.02.19
Şayəstə Yaqubova - Firuz Mustafa “At günü” əsərində qoyulan problemlər
08.02.19
Elçin Hüseynbəylinin "Gözünə gün düşür" kitabı təqdim olundu
08.02.19
İngilis yazıçısı Rozamunda Pilçer vəfat edib
08.02.19
İlqar Fəhmiyə AzTv-də vəzifə verildi
07.02.19
AMEA Nəsiminin 650 illik yubileyi ilə bağlı tədbirlər planı təsdiq edib
07.02.19
Ayaz Salayevdən çağırış: ADO-un yaşamasını istəyirəm
07.02.19
Cəfər Cabbarlının yubileyi Ankarada qeyd olunacaq
06.02.19
Qala kəndi ilə bağlı müsabiqə elan edildi
06.02.19
Bazərin Anara yaltaqlığı - Dram-dialoq
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.