Aleksandra Akulova - Məhv olmuş insanlar və ya “Kukaraça”
04.02.19

“Mən, nənəm, İliko və İllariyon”... əksər azərbaycanlı oxucular Nodar  Vladimiroviç Dumbadzeni bu romanı  ilə tanıyır.  Yazıçının elə bir əsəri yoxdur ki, müharibə və onun insan həyatında buraxdığı iztirabları  əks etdirməsin. Oxucular var ki, ədəbiyyatda müharibə mövzusundan yan keçir. Soruşanda niyə? Verdikləri cavab bir mənalı olur: “müharibədir də olub qurtarıb, bir də qanımızı niyə qaraldaq?” Bu cür oxuculara Nodar Dumbadzeni oxumağı tövsiyyə edərdim.  Yazıçının əsərlərində  gələcəyə nikbin baxış, uşaqlara, gənclərə inam və ən əsası ümid vardır. Həyatının çətin anlarına baxmayaraq, o, insanlara olan məhəbbətini itirməmişdi.  Nodar Dumbadze “Əbədiyyətin qanunu” əsərində yazırdı: Nifrətdən daha çox insan ölür, nəyinki sevgidən. Sevgini dirildin və mən  ölülərin arasından zühur edəcəyəm. İnsanlar, yalvarıram sizə, mənə tükənmiş məhəbbəti geri qaytarın, geri qaytarın ki, sizin yanınıza dönə bilim”.  

1937- ci il repressiyası Nodarın xatirələrində sağalmaz, dərin izlər buraxmışdı. Xatirələrində deyirdi: “İllər sonra anamla mən görüşdük. Onu yaxşı xatırlamırdım, o isə məni tanımadı. Bu faciə idi..”. Bu tək günahsız Nodarın deyil, bütün bəşəriyyətin faciəsi idi.

Dumbadzenin ədəbiyyata bağlanmasında  anasının böyük rolu  oldu. Ali təhsilli qadın olan Anna Puşkin, Nekrasov və Mayakovskini oğluna sevdirir. O, anasını özünün ilk mənəvi müəllimi adlandırırdı. Repressiya və dəhşətli müharibə Nodar Dumbadzeni antihumanist insana çevirmədi, amma ömrünü qısaltdı. Cəmi  56 il yaşadı.

Bu yazımda Nodar Dumbadzenin “Kukaraça”  povesti haqqında danışmaq istəyirəm. İlk öncə bu sözün etimolomologiyası ilə tanış olaq. “Kukaraça” ispan mənşəli söz olub “tarakan” deməkdir. İspan dilində, korrido janrında olan  satirik  xalq mahnısı da mövcuddur. Hələ 1930-cu illərdə minlərlə Sovet vətəndaşı “La kukaraça” mahnısını zümzümə edirdi, amma az adam bilirdi ki, bu mahnı uzaq Meksikadan qaynaqlanırdı. İspanların Meksiya gəlişindən və koloniyalardan yazmaq fikrində deyiləm. Qısaca olaraq qeyd edim ki, meksikalılar ispan məmur və zabitləri kukaraça adlandırırdılar. Sözün  həqiqi mənada tarakanla heç bir əlaqəsi yoxdur. Meksikada belə bir dəb vardı : zabitlər uzun bığ saxlayırdılar. Vəzifə yüksəldikcə bığ da uzanırdı. Bu səbəbdən Meksikada qulluq edən bütün məmurları tarakan deyə çağırmağa başladılar, yəni tarakan bığlılar. Tədricən meksikalılar arasında məşhur xalq mahnısı yayılır və həmin mahnı Meksika inqilabının himninə çevrilir. Mahnının bütün varintlarında hökumət orqanlarının “qara” adamları çıxış edirlər.

Nodar Dumbadzenin  povestinin əsas qəhrəmanı Georgi Tuşuraşvilini də Kukaraça deyə çağırırlar. Nodarın qəhrəmanı Meksika məmurlarından fərqli olaraq qara qüvvələri deyil, işığı, gözəllik və sevgini təmsil edir. Kukaraçanın qəlbi okean qədər böyük idi. Kəmiyyətcə çox, amma cılız olan Murtalo kimilər onu məhv edir.

Yazıçı Kukaraçanın dili ilə şirin yumor və tənbehlə danışsa da, özünün intellektual, bəşəri düşüncə tərzini də sərgiləyir. Kukaraça nahaq yerə demirdi, biz hamımız bu dünyanının adamlarıyıq, faktiki olaraq eyni dildə danışırıq, ancaq bir-birimizi dinləyə bilmədiyimiz üçün anlaşa bilmirik... Kukaraça da insanları həmrəyliyə səsləyirdi. Gürcü polisi obrazını təmsil edən Kukaraça indiki durumda bizə nə qədər məhrəmdir... İnsanların yadlaşdığı, müqəddəs insani dəyərləri itirdiyi kapitalizm dövründə Kukaraçanı anlamaq çətindir. Yeniyetmələrin həssas dövrünün olmasını  nəzərə alaraq onları mühafizə edir, pis vərdişlərdən çəkindirir, ən əsası valideynlərini aldatmalarına göz yuma bilmirdi. Bu baxımdan Tamaza olan münasibətini qiymətləndirmək kifayətdir. Şən və qayğısız yeniyetmələr gah bağları soyur, gah balıqları zəhərləyir, gah da siqaret çəkirdilər. Bütün bunlardan xəbər tutan Kukaraça “cinayətkarları” zərərləşdirirdi. Nə olur olsun Kukaraçaya olan hörmət azalmırdı. İllər keçəcək və elə Tamazın özü olan Nodar Dumbadze Kukaraçanı yuxularında görəcəkdir. Kukaraça iyirmi iki yaşlarında gənc polis işçisi o isə əlli yaşlarında bir kişi...

Ədəbiyyat  insanları mənəvi yüksəkliyə qaldırır. İstənilən oxucu hansısa bir əsərdə özünü görə bilir. Bu artıq yazıçının peşəkarlığı, insan psixologiyasına bələd olması və həyatı dərketmə dərəcəsindən asılıdır. Xoşbəxt o yazıçıdır ki, oxucunu düşündürsün. Onu da öz iztirablarına və düşüncələrinə qonaq etsin. Nodar Dumbadze belə yazıçılardan idi.

Yenililklər
19.06.19
Satirik şair Mirhəsən Münsifin əsərləri nəşr olunub
19.06.19
“Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi”nin birinci cildi təqdim edilib
19.06.19
“Nizaminin türklüyü və türklüyə münasibəti Azərbaycan nizamişünaslığında” monoqrafiyası nəşr olunub
19.06.19
Daşkənddə İmadəddin Nəsiminin özbək dilində kitabı çap olunub
18.06.19
Bəsirə Əzizəli - Əhməd bəy Ağaoğlu yaradıcılğında türk və islam dəyərləri
18.06.19
Bədirxan Əhmədli Hindistan elmi jurnalının redaksiya heyətinə üzv seçilib
14.06.19
Azərbaycan televiziyası - yeni simada
13.06.19
“Ernest Heminquey: yeni nəsr və müasir insan” mövzusunda elmi sessiya keçirilib
13.06.19
Professor Qəzənfər Kazımovun kitablarının təqdimatı olub
13.06.19
Xalq artisti İlham Namiq Kamalın 70 illik yubileyi qeyd olunub
12.06.19
Naxçıvanda “Cavidşünaslıq” oncildliyinin təqdim olunub
12.06.19
Leonardo da Vinçinin şedevr əsərlərindən biri tapılıb
12.06.19
Famil Mustafayevin verdiyi qərarı haqlı hesab edirəm
12.06.19
Xalq yazıçısı Elçinin Almaniyada yeni kitabları işıq üzü görüb
10.06.19
AzTV-də Bədii Şuranın növbəti iclası keçirilib
10.06.19
Milli Dram Teatrı “Ölülər”i yenidən təqdim edib
10.06.19
Rəşid Behbudovun xatirəsi anılıb
04.06.19
Ədəbiyyat İnstitutunun əməkdaşı Pərvanə Məmmədli beynəlxalq konfransda iştirak edib
04.06.19
XVI əsrə aid “Kitabi-tibbi-mənzum” əsəri nəşr olunub
30.05.19
"Qafqaz-Media" fəaliyyətində fərqlənənləri təltif etdi
29.05.19
Bədirxan Əhmədli: "Mədəniyyətlərarası dialoqda ədəbi əlaqələrin mühüm rolu var"
29.05.19
Bəsirə Əzizəli - Vladimir Nabokovun “Haram damğası” romanı: siyasi məzmun, ironiya, ölüm
29.05.19
Türkiyədə “Anastas Mikoyan. Bolşevik bir erməninin etirafları” kitabı nəşr olunub
27.05.19
"Özümüzdən böyük Sözümüz" təqdim olundu
27.05.19
Bakıda “Siyasi repressiya qurbanları muzeyi” açılıb
23.05.19
Azərbaycan ədəbiyyatı antologiyası qazax dilində
23.05.19
Dilçilik İnstitutunda bu il 10 kitab, 60-a yaxın məqalə çap edilib
23.05.19
Bakı Dövlət Universitetində Füyuzat Mərkəzinin açılışı olub
23.05.19
Dünya şöhrətli rəssam Zurab Seretelinin sərgisi açılıb
22.05.19
Oman yazıçısı Buker mükafatına layiq görüldü
13.05.19
Ədəbiyyat İnstitutunda Türkiyənin təsəvvüf alimlərilə görüş keçirilib
13.05.19
Musiqili Teatrda “Buratino” tamaşası nümayiş etdiriləcək
13.05.19
Ramiz Rövşən Bakı Kitab Mərkəzində oxucularla görüşdü
13.05.19
Azərbaycanın “Qarabağ” muğam qrupunun Ankarada konserti keçirilib
09.05.19
Rövşən Yerfi - Nəsimi niyə dahidir?
09.05.19
"Çöl Qala" Stokholmda təqdim olundu
07.05.19
Azərbaycan və Rusiyanın görkəmli təmsil ustalarının xatirəsi anılıb
07.05.19
Şair Dəmir Gədəbəyli vəfat etdi
06.05.19
Mətanət Vahid - Məhəmməd Hadinin irsi çağdaş ədəbiyyatşünaslıq müstəvisində
06.05.19
Romada Avropa ölkələrində təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin forumu keçiriləcək
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.