Əhmədova Günel - Firuz Mustafanın “At günü”
06.02.19

Ədəbi tənqid

Görkəmli nasir, dramaturq Firuz Mustafa hər zaman cəmiyyətin sosial, mənəvi problemlərini düşünən sənətkarlarımızdan olmuşdur. Onun hekayələri olduqca maraqlı və dərin mənalıdır. O, bir müsahibəsində belə demişdir: “Hekayə yazmaq bəlkə də roman yazmaqdan çətindir”. Bu fikrində tamamilə haqlıdır, çünki belə dərin mənaları hekayələrə yerləşdirmək heç də asan deyildir. Firuz Mustafa bu işi çox böyük ustalıqla yerinə yetirmişdir.

 Firuz Mustafanın hekayələri mövzu rəngarəngliyi ilə diqqəti cəlb edir. O, hekayələrində insan, cəmiyyət, mənəvi dəyərlərin zəifləməsi və bununla əlaqədar insanların həyatında baş verən hadisələri əks etdirir.

Firuz  Mustafanın “At günü” əsəri triptix-hekayədir. Yəni 3 hissədən ibarət hekayədir. Hissələri “Qaçış”, “İntihar" və “Son”dur. Triptix-hekayələrdə əsas problemlər ikinci hissədə öz əksini tapdığı kimi bu əsərdə də əsas hadisələr ikinci hissə olan “İntihar”da verilib. Bu hekayə mövzuya yanaşma və təqdimetmə baxımından tamamilə fərqli və orijinal bir əsərdir. Əsər olduqca düşündürücüdür. Belə ki, burada mənəvi-əxlaqi problemlər, insanların bəd əməllərindən doğan faciələr öz əksini tapmışdır. Mənəviyyatsızlığın törədə biləcəyi problemlər böyük ustalıqla nəzərə çatdırılmışdır. Bu əsər vasitəsilə biz insanların insanlığa yaraşmayan əməllərinin başqalarının həyatını necə məhv etməsinin şahidi oluruq. Hekayədəki iki qonşudan birinin timsalında insanların mənəvi dəyərlərdən necə uzaq olduğunu görə bilərik.

Əsər “Qaçış” hissəsi ilə başlayır. Dayça bir övlad kimi anasını çox sevir, ondan uzaqlaşdırsalar da, o, anasına çatmaq istəyirdi. Buna görə də o, var gücü ilə ilxıya tərəf qaçırdı. Əsərdə yazıçı dayçanın hisslərini belə təsvir edir: “Dayça elə bil hiss eləyirdi ki, göydəki «atlara» çata bilməyəcək. Amma nə оlsun ki? О nəfəsi kəsilincəyə qədər çapacaq, yalnız əldən-ayaqdan düşəndən sоnra ətirli оtların üstünə uzanıb sinəsi atlana-atlana, dərindən tövşüyəcəkdi. Qоy anası оnun necə fərasətli, qоçaq bala оlduğunu görsün. Qоy о “ilxı”dakı başqa atlar da оnun övlad sədaqətini görüb heyran qalsınlar...”.

Hadisələr dayçanın istəyinin əksinə inkişaf edirdi. İnsanlığa yaraşmayan əməlləri ilə qonşusunu ağır dərdlər dünyasına qərq edən, mənəvi dəyərlərin nə olduğunu bilməyən  qonşu dayça ilə anasını cütləşdirmək istəyir. Digər qonşu buna etiraz etsə də, bunun günah olduğunu söyləsə də, o, bunu anlamır. O belə deyir: “Nə оlsun ki, anasıdır?.. At üçün nə ana, nə bala?.. Eh, qоnşu sən də… At nə qanır ki, günah nədir? Rəhmətliyin оğlu, indi camaat öz arvad-uşağının, ana-bacısının təəssübünü çəkə bilmir. Sən də başlamısan kəhər elə getdi, dayça belə getdi… Atın namusunu çəkən оlmusan?”. Buradan biz artıq onun necə mənfi düşüncələrə sahib olduğunu anlayırıq.

İkinci hissənin adı da məqsədyönlü olaraq “İntihar” qoyulmuşdur. Dayça bu dəhşətə dözə bilmir. O, bunu özünə sığışdıra bilməyib özünü bərk yerə çırpır, intihar edir. Buradan görünür ki, dayçanın malik olduğu yüksək mənəvi-əxlaqi dəyərlərin bir zərrəsi belə o qonşuda yoxdur. Bununla o həm dayçanın, həm kəhərin, həm də qonşunun həyatını məhv edir. Belə insanlar cəmiyyətin mənəvi cəhətdən məhvinə gətirib çıxara bilər.

Hekayənin üçüncü hissəsi olan “Son”da qonşusunun əməlləri nəticəsində dərdlərə düçar olan qonşunun monoloquna geniş yer verilir. Buradan biz o mənəviyyatsız qonşunun daha əvvəldən də yaxşı qonşuya qarşı törətdiyi əməllərini öyrənirik. O, qonşusunun sevdiyi qızla evlənmişdir. Bununla o, qonşusunun həyatını, arzularını məhv etmişdir. Lakin o heç də bunlardan dərs çıxarmır, yenə də öz mənəviyyatsız davranışlarına davam edir. O, həmin qonşusunun yasında papiros çəkir, gülür. Biz bu əsərdə insanın insanlıqdan çıxmasının zərərlərinin şahidi oluruq. Burada C.Ruminin sözünü xatırlamaq yerinə düşərdi: “Biz elə məxluqlarıq ki, bəzən mələklər insan olmadıqlarına görə üzülür, bəzən isə şeytanlar insan olmadıqlarına görə sevinirlər”.

Firuz Mustafa mənəvi-əxlaqi problemləri, insanların mənəviyyatsızlığını bu əsərdə oxuculara qeyri-adi bir üslubla, orijinal yanaşma tərzi ilə çatdırır.

Yenililklər
26.02.21
Səxavət Sahil - İsa kimi Xocalı
26.02.21
Vətən müharibəsi memorial kompleksi və Zəfər muzeyi fondunun ilk eksponatları təqdim olunub
25.02.21

Azərbaycan kitabları Fransa Milli Kitabxanasında

25.02.21
Nəcəf bəy Vəzirovun “Dələduz” pyesində dövrün həqiqətləri
24.02.21
Görünməyən mötərizələr – Fərid Hüseyn Salam Sarvanı tənqid etdi
24.02.21
“Əlyazmalar yanmır” jurnalının növbəti nömrəsində
23.02.21
Xalq artisti Yalçın Rzazadə vəfat edib
22.02.21
Nizami Gəncəvinin 880 illik yubileyinə həsr olunmuş beynəlxalq xalça eskizi müsabiqəsi elan edilib
19.02.21
Nizami Gəncəvinin 880 illiyi münasibətilə İspaniyada xüsusi poçt markaları dövriyyəyə buraxılıb
19.02.21
Mədəniyyət Nazirliyi işğaldan azad olunmuş ərazilərdə tarix və mədəniyyət obyektlərinin vəziyyətinə dair məlumat yayıb
19.02.21
Aşıq Ələsgərin 200 illik yubileyi qeyd ediləcək
18.02.21

“İzahlı dini terminlər lüğəti” nəşr olunub

18.02.21
Xalq şairi Nəriman Həsənzadə “İstiqlal” ordeni ilə təltif edildi
18.02.21

Prezident İlham Əliyev Nəriman Həsənzadəni 90 illik yubileyi münasibətilə təbrik edib

16.02.21
Paşa Talıblı - Mənim şeirlərim başsağlığıdı...
16.02.21
Sabir Rüstəmxanlı yaradıcılığı haqqında monoqrafik tədqiqat
16.02.21
Mədəniyyət naziri ölkəmizdə fəaliyyət göstərən televiziya kanallarının rəhbərləri ilə görüşüb
16.02.21
İlqar Fəhminin "Yenilməz" romanı işıq üzü görüb
15.02.21
Tural Turan - Sazaqlı şaman ruhu
15.02.21
“Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev arxivindən nümunələr” kitabı çapdan çıxıb
15.02.21
İsmayıllı və Sabirabad Regional Mədəniyyət idarələrinə rəis təyin edilib
15.02.21
Vüqar Əhmədin yeni monoqrafiyası nəşr olunub
15.02.21
Misirdə Azərbaycan rəssamlarının əsərlərindən ibarət sərgi açılıb
15.02.21
Azərbaycan vokalçıları Mariinski Teatrının səhnəsində
15.02.21
Nizami Gəncəvinin 880 yubileyi münasibətilə konfrans təşkil edilib
13.02.21
Fotojurnalistika müsabiqəsi elan olunub
12.02.21
Gənc və yeniyetmələr üçün növbəti rəsm müsabiqəsi elan olunub
11.02.21
Sənədli kinoya aid unikal materiallar əldə olunub
10.02.21
Sabir Rüstəmxanlının "Qarabağa dönüş"ü niyə önəmlidir?
10.02.21
Nəcəf bəy Vəzirovun “Daldan atılan daş topuğa dəyər” əsərində cəmiyyətdə geniş yayılan cadugərliyin ifşası
09.02.21
Əbdürrəhim bəy Haqvеrdiyеvin “Dağılan tifaq” faciəsində dövrün inikası
06.02.21
S.S.Axundovun “Laçın yuvası” pyesinin mövzusu və ideya məzmunu
03.02.21
“Bəxtsiz cavan” faciəsində köhnəliklə yeniliyin qarşılaşdırılması
02.02.21
Türkiyənin önəmli jurnalı xüsusi buraxılışını II Qarabağa müharibəsinə həsr edib
02.02.21
“Ozan” elm və sənət toplusunun dördüncü buraxılışı işıq üzü görüb
29.01.21
Aşıq Ələsgərin lirik şeirlərindən ibarət yeni kitab nəşr olunub
29.01.21
"Qarabağ Şəhidləri və Qarabağ Zəfəri" şeir müsabiqəsi keçirilir
28.01.21
Ali Attestasiya Komissiyası dissertasiya müdafiələrinin distant formada keçirilməsi qaydalarını müəyyənləşdirib
28.01.21
Qara Qarayevin “Yeddi gözəl” baleti Moskva Quberniya Teatrında nümayiş olunacaq
28.01.21
Ceyms Bond haqqında yeni filmin premyerası telefona görə yenidən təxirə salınıb
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.