Şəhla Aslan - Niyə intihar edirik?
05.03.19

Avanqard.net Şəhla Aslanın "Əbədi paradoks: İntihar" yazısını təqdim edir/

Həyatın şirinliyi mübahisə doğurmayan bir həqiqətdir. Həyat - onun mənası da sonadək anlaşılmayan məsələdir. İnsan yaranandan bəri daim yaradılışın məqsədi, arzu, tale, qismət, dünya və ölüm barədə fikirləşir. Lakin bir-birini təkzib edən, zahirən bir-biri ilə uyuşmayan bu anlayışları sonadək dərk etmək mümkün deyil. Hardasa idrak məhdudluğu ucbatından insan bu işdə öz acizliyini etiraf etməli olur. Amma nə olursa-olsun, əksəriyyət yaşamaq uğrunda tam qüvvəsi ilə çalışır...Bəzən çalışılmır...çünki bəzən insan niyə yaşadığını anlamadığından vaveyla həyat sürür...

Yerin fırlandığını iddia edən Qaliley həyatına təhlükə yaranan kimi öz fikrindən əl çəkir. Elmi həqiqətin sübutu həyatdan dəyərli ola bilərdimi? Bununla yanaşı, yaşamaq çətinliyi, xəstəlik ağrıları, yaxının itirmək əzabı bəzən intiharla nəticələnir. Hətta kifayət qədər ağıllı hesab olunan adam da günlərin birində bu yolu seçir. Sonu seçənlər “onu yaşamağa davam etməyə dəyərmi?” sualına “yox” cavabı verərək ölürlər. Bu sual-cavab isə insan qəlbinin ən dərin qatlarında cərəyan etdiyi üçün ən yaxınlarının belə xəbəri olmur. Ən adi söz, yaxud hərəkət bu daxili iztirabın üzə çıxmasına səbəb ola bilər. Xiffət, ziddiyyət isə üzə çıxdıqda adiləşir, dünyanın sonsuz problemlərindən birinə çevrilir. Əsas məsələ öz gözləntilərinin əksi ilə qarşılaşan insanın “həyat-ölüm” püşkatması anıdır, çünki intihar edən adam bu anda “həyat - onu yaşamağa dəyməz” qərarını etiraf edir. Təbii ki, həyat həmişə çətin olmuşdur, insanlar müxtəlif səbəblərə görə, əsasən də vərdiş sayəsində fəaliyyətini davam etdirir.

İntihar – bu zərurətin faydasızlığını etiraf etməkdir.

Əslində, lap axmaq izahat verilsə də, izah oluna bilən ziddiyyətlər, bizə tanış dünyadır. Amma insan idrakı ətraf aləmi qəbul edə bilmirsə, qəfil hadisələrin gözləntiləri və ya illüziyası ilə uyuşmursa, hər şey ona yadlaşır, absurd qərarlar formalaşır. Elə intihar da absurddan törənir. İnsanın fəaliyyətinə, onun həqiqət bildiyi nəsnələr rəhbərlik edir. Bunlar absurda çevriləndə çaşqınlıq içində çabalayır, tələsik sarsıntıdan çıxmaq istəyir. Lakin mövcudluğun absurd olduğunu başa düşənlər “hə” cavabı ilə məsələni tündləşdirmirlər. “Yox” cavabı verənlərin əksəriyyəti də həyatın davamına qərar verirlər. Axı düşüncələrimiz yaşamaq təcrübəsindən xeyli geri qalır. Bədənimiz başqa materiallar kimi öz mövcüdluğunu davam etdirməyə çalışır. Bu işdə ağıldan daha “ağıllı” olan təhtəlşüur da onun tərəfindədir. Şüur absurdla rastlaşdıqda düzgün həll yolunu seçə bilmir.

İntihar qərarı sahibi və başqaları üçün də həqiqətdir. Lakin bütün həqiqətlərin fövqündə vahid bir həqiqət var: yaşamaq daha vacibdir.

Fəlsəfədə “tryuizm” anlayışı mövcuddur. Həqiqət olsa da, nəzərə alınması daha məqsədəuyğundur. İntihar qərarı ötəri həqiqət kimi yerini daha ciddi həqiqətə güzəştə gedir. Bu hal hamıya yaxşı tanışdır. Təfəkkür intiharı öncə gəldiyi üçün həmin vəziyyətdən bacarıqla çıxmaq lazımdır. Çünki təfəkkür intiharı baş verir. Sadəcə onu zahirə çıxarmaq, dünyaya tətbiq etmək, adiləşdirmək zəruridir.

Saat mexanizmi kimi işləmək, sadəcə mövcudluq xatirinə yaşamaq, xəyallarda dekorasiyalar qurmaq bir gün absurdla toqquşanda qəfil sual yaranır: “Nəyin naminə?” Və o qüssə ağuşuna alır insanı. Qüssə - mexaniki həyatın nəticəsidir. Qüssə əvvəlki həyatın davamı, ya da oyanışla sonuclanır. Oyanışın arxasınca isə nəticə gəlir: Qüssə öldürücü də olsa, bəzən rifah gətirir. Ancaq idrakın özü məhduddursa, heç bir amili sonadək anlamağa qadir deyilsə, ona etibar etmək nə qədər məntiqlidir? Bu gün bizə həqiqət kimi görünən nəsnələr sabah puç olur, ya əskinə. Ani bir ziddiyyət, çaşqınlıq belə bir suala arqument olmağa layiqdirmi?..

Qalliani abbatının xanım de Epinneyə dediyi məşhur söz belə idi: “Əsas məsələ sağalmaq yox, öz xəstəliyinlə yaşamağı öyrənməkdir”. Bax, bu sıçrayışdır – irrasionallıqdan qurtulub həyata doğru sıçrayış! /"525-ci qəzet"/

Yenililklər
18.07.19
“Plyus bədii yaradıcılıq” ədəbi almanaxı işıq üzü görüb
18.07.19
İradə Musayeva - Üçlü formul müəmmasına düzəliş... 
18.07.19
Etimad Başkeçid yazır - Qırxayaq hər addımını düşünsəydi...
18.07.19
Nəsiminin dilinin dialektoloji tədqiqinə həsr olunmuş yeni kitab çap olunub
18.07.19
Azərbaycanda ilk dəfə türkdilli əlyazmaların toplu kataloqu nəşr olunub
18.07.19
Yazıçı Andrea Kamilleri vəfat edib
17.07.19
Yeni kitab: “Dilin elmi və estetik problemləri”
17.07.19
Aşıq sənətinə həsr olunmuş növbəti kitab işıq üzü görüb
16.07.19
"Qanun"dan yeni nəşrlər
16.07.19
“Qoşa qanad: VI Fizika və lirika konfransı” keçirilib
15.07.19
The Guardian: Audiokitab mütaliənin gələcəyidir
15.07.19
Azərbaycanda növbəti Nəsimi – şeir, incəsənət və mənəviyyat Festivalı keçiriləcək
12.07.19
Alber  Kamyunun "Xoşbəxt ölüm" kitabı çap olunub
12.07.19
Fərid Hüseyn AYB-nin Gənclər Şurasının sədri seçildi
12.07.19
Nəsiminin qəzəl və rübailəri Moldovada nəşr olundu
11.07.19
Məczub Təbrizinin “Divan”ı Təbrizdə nəşr olunub
11.07.19
Məmməd Səid Ordubadinin "Qanlı Sənələr"i çap olunub
11.07.19
Dillər Universitetində Səlim Babullaoğlunun almanca kitabının müzakirəsi
10.07.19
Şəhla Aslan yazır - Eynşteyn və nağıllar
10.07.19
"Ulduz" jurnalının növbəti sayı işıq üzü görüb
10.07.19
Ağstafada tarixi abidənin dağıdılması ilə bağlı araşdırma aparılır
10.07.19
Vudi Allen ilk dəfə “La Skala”da opera səhnələşdirib
09.07.19
Andre Moruanın kitabı Mahir N. Qarayevin tərcüməsində
09.07.19
Əyyub Məmmədov - Vaxt azalıb, gecikirsən ay ürək
08.07.19
"Qanun"dan yeni nəşrlər - Siyahı
08.07.19
Azərbaycanın Xan Sarayı və Şəkinin tarixi mərkəzi UNESKO-nun Dünya İrs Siyahısına salınıb
05.07.19
“Azərbaycan musiqi tarixi” çoxcildliliyinin növbəti cildi çapdan çıxıb
05.07.19
Avropa Şurasında “Əbədi ezamiyyət” sənədli filmi nümayiş etdirilib
04.07.19
Ədəbiyyat İnstitutunda Yunus Oğuzun “Səfəvi Şeyxi” tarixi romanının təqdimatı olub
04.07.19
Akşin Xəyal - Yad əl, doğma sığal
04.07.19
Yaşar Bünyadın yeni kitabının təqdimat mərasimi olacaq
03.07.19
Gülnar Səma şöbə müdiri təyin edilib
03.07.19
Bakıda keçiriləcək "LiFFt" festivallar festivalının seçim müsabiqəsi başladı
03.07.19
Bakıda “Azərbaycan mədəni irsi Luvr Muzeyində” adlı sərgi təşkil olunub
28.06.19
Gənc şair Oğuz Ayvazın "Adını pıçıldadığım” adlı yeni şeirlər kitabı işıq üzü görüb
28.06.19
“Metafizika” jurnalının 2019/2- ci sayı işıq üzü görüb
28.06.19
Nəsiminin dini-fəlsəfi görüşləri
28.06.19
İstiqlal Muzeyində “Azərbaycan: Tolerantlıq ünvanı” adlı sərgi açılacaq
28.06.19
Əbülfəs Qarayev: Azərbaycandakı bir neçə məkanın UNESKO-nun Dünya İrs Siyahısına salınmasını təklif edəcəyik
27.06.19
Vasif Əlihüseyn - Ən gözəl rəsmini çəkdim
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.