Şəhla Aslan - Niyə intihar edirik?
05.03.19

Avanqard.net Şəhla Aslanın "Əbədi paradoks: İntihar" yazısını təqdim edir/

Həyatın şirinliyi mübahisə doğurmayan bir həqiqətdir. Həyat - onun mənası da sonadək anlaşılmayan məsələdir. İnsan yaranandan bəri daim yaradılışın məqsədi, arzu, tale, qismət, dünya və ölüm barədə fikirləşir. Lakin bir-birini təkzib edən, zahirən bir-biri ilə uyuşmayan bu anlayışları sonadək dərk etmək mümkün deyil. Hardasa idrak məhdudluğu ucbatından insan bu işdə öz acizliyini etiraf etməli olur. Amma nə olursa-olsun, əksəriyyət yaşamaq uğrunda tam qüvvəsi ilə çalışır...Bəzən çalışılmır...çünki bəzən insan niyə yaşadığını anlamadığından vaveyla həyat sürür...

Yerin fırlandığını iddia edən Qaliley həyatına təhlükə yaranan kimi öz fikrindən əl çəkir. Elmi həqiqətin sübutu həyatdan dəyərli ola bilərdimi? Bununla yanaşı, yaşamaq çətinliyi, xəstəlik ağrıları, yaxının itirmək əzabı bəzən intiharla nəticələnir. Hətta kifayət qədər ağıllı hesab olunan adam da günlərin birində bu yolu seçir. Sonu seçənlər “onu yaşamağa davam etməyə dəyərmi?” sualına “yox” cavabı verərək ölürlər. Bu sual-cavab isə insan qəlbinin ən dərin qatlarında cərəyan etdiyi üçün ən yaxınlarının belə xəbəri olmur. Ən adi söz, yaxud hərəkət bu daxili iztirabın üzə çıxmasına səbəb ola bilər. Xiffət, ziddiyyət isə üzə çıxdıqda adiləşir, dünyanın sonsuz problemlərindən birinə çevrilir. Əsas məsələ öz gözləntilərinin əksi ilə qarşılaşan insanın “həyat-ölüm” püşkatması anıdır, çünki intihar edən adam bu anda “həyat - onu yaşamağa dəyməz” qərarını etiraf edir. Təbii ki, həyat həmişə çətin olmuşdur, insanlar müxtəlif səbəblərə görə, əsasən də vərdiş sayəsində fəaliyyətini davam etdirir.

İntihar – bu zərurətin faydasızlığını etiraf etməkdir.

Əslində, lap axmaq izahat verilsə də, izah oluna bilən ziddiyyətlər, bizə tanış dünyadır. Amma insan idrakı ətraf aləmi qəbul edə bilmirsə, qəfil hadisələrin gözləntiləri və ya illüziyası ilə uyuşmursa, hər şey ona yadlaşır, absurd qərarlar formalaşır. Elə intihar da absurddan törənir. İnsanın fəaliyyətinə, onun həqiqət bildiyi nəsnələr rəhbərlik edir. Bunlar absurda çevriləndə çaşqınlıq içində çabalayır, tələsik sarsıntıdan çıxmaq istəyir. Lakin mövcudluğun absurd olduğunu başa düşənlər “hə” cavabı ilə məsələni tündləşdirmirlər. “Yox” cavabı verənlərin əksəriyyəti də həyatın davamına qərar verirlər. Axı düşüncələrimiz yaşamaq təcrübəsindən xeyli geri qalır. Bədənimiz başqa materiallar kimi öz mövcüdluğunu davam etdirməyə çalışır. Bu işdə ağıldan daha “ağıllı” olan təhtəlşüur da onun tərəfindədir. Şüur absurdla rastlaşdıqda düzgün həll yolunu seçə bilmir.

İntihar qərarı sahibi və başqaları üçün də həqiqətdir. Lakin bütün həqiqətlərin fövqündə vahid bir həqiqət var: yaşamaq daha vacibdir.

Fəlsəfədə “tryuizm” anlayışı mövcuddur. Həqiqət olsa da, nəzərə alınması daha məqsədəuyğundur. İntihar qərarı ötəri həqiqət kimi yerini daha ciddi həqiqətə güzəştə gedir. Bu hal hamıya yaxşı tanışdır. Təfəkkür intiharı öncə gəldiyi üçün həmin vəziyyətdən bacarıqla çıxmaq lazımdır. Çünki təfəkkür intiharı baş verir. Sadəcə onu zahirə çıxarmaq, dünyaya tətbiq etmək, adiləşdirmək zəruridir.

Saat mexanizmi kimi işləmək, sadəcə mövcudluq xatirinə yaşamaq, xəyallarda dekorasiyalar qurmaq bir gün absurdla toqquşanda qəfil sual yaranır: “Nəyin naminə?” Və o qüssə ağuşuna alır insanı. Qüssə - mexaniki həyatın nəticəsidir. Qüssə əvvəlki həyatın davamı, ya da oyanışla sonuclanır. Oyanışın arxasınca isə nəticə gəlir: Qüssə öldürücü də olsa, bəzən rifah gətirir. Ancaq idrakın özü məhduddursa, heç bir amili sonadək anlamağa qadir deyilsə, ona etibar etmək nə qədər məntiqlidir? Bu gün bizə həqiqət kimi görünən nəsnələr sabah puç olur, ya əskinə. Ani bir ziddiyyət, çaşqınlıq belə bir suala arqument olmağa layiqdirmi?..

Qalliani abbatının xanım de Epinneyə dediyi məşhur söz belə idi: “Əsas məsələ sağalmaq yox, öz xəstəliyinlə yaşamağı öyrənməkdir”. Bax, bu sıçrayışdır – irrasionallıqdan qurtulub həyata doğru sıçrayış! /"525-ci qəzet"/

Yenililklər
03.07.20
Mədəniyyət Nazirliyi Rusiyanın xalq artistinə qanunsuz ödəniş edilib
03.07.20
“Xınalıq” qoruğu UNESCO-nun Dünya İrs Siyahısına namizədlik üçün ilkin siyahıya salınıb
02.07.20
Əhməd bəy Ağaoğlu yaradıcılığında azad insan konsepsiyası
02.07.20
COVID-19 epidemiyasına həsr olunan film çəkilir
02.07.20
Səməd Vurğunun şeirlər kitabı Türkiyədə nəşr olunub
01.07.20
Azərbaycan Respublikası Kinematoqrafçılar İttifaqı Kann Beynəlxalq Kinofestivalının rəhbərliyinə etiraz məktubu göndərib
01.07.20
Saedinin dünyaca məşhur “Bəyəl əzadarları” romanı Azərbaycanda nəşr edildi
01.07.20
Kinoşünas Azərbaycanda çəkilən serialları tənqid edib
30.06.20
Ermənilərin İranın siyasi həyatında oynadığı rol
30.06.20
Simran Qədimin yeni kitabı çap olunub
30.06.20
Əhməd bəy Ağaoğlu “Difai” təşkilatının qurucusu kimi
27.06.20
Pərviz Cəbrayıl - “Azğın”- onun seçilmiş əsərlərin mündəricatı
27.06.20
Bilal Alarlı - Kiçik hekayənin böyük hikməti
26.06.20
Küyüylü Nəccari Səid - Aslan Əmi
26.06.20
Mark Terensi Varronun “Latın dili haqqında" kitabı Azərbaycan dilində
26.06.20
Fərid Muradzadə - Güclü kişi 
26.06.20
Simran Qədim - Təhlükə: COVID-19
26.06.20
Məmmədov Eşqin - Payız məni darıxdırır, ilahi!
26.06.20
Cavanşir Yusifli - Bir şeirin dedikləri (Həmid Herisçi )
26.06.20
Tarix İnstitutunda “Azərbaycan Səfəvi dövlətinin xarici siyasəti” kitabı çap edilib
26.06.20
Dahilərin, yaradıcı insanların problemi: Bipolar xəstəlik
26.06.20
Azad Qaradərəli - Azər Abdullanın “Qəmərlidən keçən qatar” hekayəsinin ismarıcları
26.06.20
Mübariz Örən: "Yazıçı söz yaratmaqdan qorxmamalıdı" - Müsahibə
26.06.20
Daşkənddə “Azərbaycan Demokratik Respublikası və müstəqillik dövrü Azərbaycan ədəbiyyatı” kitabı çap olunub
26.06.20
“Məhtimqulu və Türk dünyası” adlı Beynəlxalq onlayn konfrans keçirilib
24.06.20
Orxan Saffari - Balığı güldürən azərbaycanlı yazıçı
23.06.20
İsmayıl Mərcanlı İmanzadə - Xatirələr tüstülənən ocaqmış...
22.06.20
Fərdi duyumun poetik ilməsi - poeziyanın Ağsəsi
22.06.20
Tanınmış ispaniyalı yazıçı vəfat edib
20.06.20
Atif Abbasov - Bilinən və bilinməyən Nəsrəddin Tusi
19.06.20
Bu kino ki var, bəs bizdə niyə yoxdur? - ARAŞDIRMA
19.06.20
Hacı Zeynalabdin Tağıyevin ev-muzeyinin bərpadan sonra açılışı olub
19.06.20

"Ulduz"un yeni sayı çıxıb

18.06.20
Ayxan Ayvazın “Mavra, Zəhra və başqaları” adlı kitabı çap olunub
18.06.20
Gənc yazardan Prezidentə müraciət: "Bu dəfə ümid sizədir"
16.06.20
Fərid Hüseynin Türkiyədə kitabı çap olunub
16.06.20

Gələn il “Eurovision” bu tarixlərdə keçiriləcək

15.06.20
Emil Rasimoğlu:"Azər Turanın istefa verməyi hesab edirəm ki, bu məqamda ən gözəl addımdır"
14.06.20
Gənc yazarlardan Azər Turana etiraz:“Götür bir istefa ərizəsi yaz”
12.06.20
"Koronavirus pandemiyası ilə mübarizə mövzusunda hekayə müsabəqəsi”nin qalibləri müəyyənləşib
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.