Mərhum alim İlahə Məmmədlinin kitabı işıq üzü görüb
23.04.19

Bəsirə Əzizəli

Mərhum alimimiz İlahə Məmmədlinin “Məşədi Əyyub Bakinin ədəbi irsi” (Bakı: Mütərcim, 2019. Elmi redaktor: akademik Möhsün Nağısoylu, rəyçilər:  dosent Bəsirə Əzizəliyeva və dosent Ülviyyə Rəhimova) monoqrafiyası nəşr olunmuşdur. Kitabda XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi Məşədi Əyyub Bakinin həyatı, dövrü və yaradıcılığı geniş şəkildə araşdırılmışdır. Müəllif şairin yaradıcılığını dövrün ədəbi-mədəni mühiti kontekstində şərh etmiş, M.Ə.Baki əsərlərinin əlyazmaları, nəşri və onlardakı mövcud fərqləri öyrənmiş, lirikasının ideya xüsusiyyətləri, mövzu və məzmun cəhətlərini, bədii məziyyətlərini tədqiq etmişdir.

İlahə Məmmədli ali təhsilini Bakı Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinin Fars dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə almışdır. Mütərcim İlahə Məmmədli uzun müddət pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuş, Bakı Dövlət Universitetində, Azərbaycan Dillər Universitetində, Azərbaycan Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin H.Əliyev adına Akademiyasında müəllim kimi fəaliyyət göstərmışdir. Filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını “Məşədi Əyyub Bakinin ədəbi irsi” mövzusunda müdafiə edən İlahə Məmmədli 20-yə yaxın məqalə, dərslik və elmi əsərin müəllifi olmuşdur. O, 2016-cı ilin 23 dekabırında uzun sürən xəstəlikdən sonra Türkiyə Cümhuriyyətində vəfat etmişdir.

Filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyası əsasında hazırlanmış kitab gənc yaşlarında vəfat edən istedadlı alim, fədəkar tədqiqatçı, tələbələrinin sevimli müəlliməsi İlahə Məmmədlinin əziz xatirəsinə və ədəbiyyatşünaslıq elmimizə bir töfhədir.

Tədqiqat işinə yazdığı ön sözdə mərhum müəllif XIX əsrdə fəaliyyət göstərən ədəbi məclislərin öyrənilməsində onların işində fəal iştirak edən sairlərimizin yaradıcılığının tədqiqi əhəmiyyətinə diqqəti cəlb etmişdir: “XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı ədəbi-mədəni mühitin zənginliyi və rəngarəngliyi, ədəbi prosesdə qabarıq şəkildə özünü göstərən bir sıra yeni keyfiyyətlər və novator xüsusiyyətlərlə əlamətdardır. Dövrün ədəbi mühitinin başlıca hadisələrindən biri sırasında ölkənin müxtəlif bölgələrində fəaliyyətə başlayan ədəbi məclisləri qeyd etmək olar. Əsrin ikinci yarısında həm kəmiyyətcə, həm də keyfiyyətcə yüksələn xətlə inkişaf edən, təkmilləşən ədəbi məclislər bütövlükdə götürdükdə dövrün bir sıra görkəmli ədəbi simalarını öz ətrafında birləşdirmişdi. Ədəbi məclislərin fəaliyyətinin və onların ayrı-ayrı nümayəndələrinin ədəbi irsinin öyrənilməsi, bütövlükdə, XIX əsr Azərbaycan ədəbi mühitinin, xüsusilə də ayrı-ayrı bölgələrin ədəbi mühitinin hərtərəfli araşdırılması işinə xidmət edir və mühüm əhəmiyyət daşıyır”.

İlahə Məmmədli şairin bədii yaradıcılığının öyrənilməsinin bir sıra əhəmiyyətli cəhətlərinə diqqət yetirmişdir: “Bakinin zəngin ədəbi irsinin ayrıca olaraq araşdırılmasını, müstəqil tədqiqat obyekti kimi seçilməsini şərtləndirən bir neçə mühüm və əhəmiyyətli amil vardır. Onlardan birincisi və ən başlıcası şairin divanının əlyazmasının, həm də avtoqraf əlyazmasının əldə olmasıdır. İkinci mühüm amil isə bilavasitə şairin yaradıcılığının mövzu baxımından müxtəlifliyi və rəngarəngliyi ilə bağlıdır. Baki “Riyazül-məhəbbət” (Məhəbbət bağçası) adlı mükəmməl divan sahibi olmaqla yanaşı, eyni zamanda, həm klassik poeziya, həm də xalq şeiri ənənələrinin istedadlı davamçısı və qüdrətli qələm sahibidir.

Üçüncü bir amil isə Baki yaradıcılığında qabarıq şəkildə özünü göstərən irfani fikirlərin, sufi dünyagörüşünün təbliği ilə bağlıdır. Məlum olduğu kimi, Azərbaycan sovet ədəbiyyatşünaslığında hakim ideologiyanın müəyyən çərçivələri və qadağaları üzündən bir sıra klassik sənətkarların, xüsusilə də XIX əsr şairlərinin əsərlərindəki irfani fikirlərin, sufi dünyagörüşünün təhlilinə xüsusi diqqət yetirilməmişdir. Bu mənada Bakinin ədəbi irsinin geniş spektrdə təhlili, xüsusilə də şairin şeirlərindəki irfani fikirlərin araşdırılması ədəbiyyatşünaslığımızda bu sahədə mövcud olan boşluğu doldurmağa xidmət edir.

Dördüncüsü, həm xalq şeiri formalarına, həm də klassik üslub janrlarına müraciət edilməsinə XIX əsrdə yaşayıb-yaratmış az-az sənətkarların yaradıcılığında təsadüf olunur. Deməli, Baki ədəbi irsinin bu yöndə araşdırılması yaradıcılıq üsullarını həm folklor, həm də klassik üslub ənənələri üzərində kökləyən şairlər cərgəsini bir qədər də təkmilləşdirir”.

Bu kitabın mərhum alimimizin xatirəsini əbədiləşdirəcəyinə, ədəbiyyatşünaslıq elmimizə faydalı olacağına inanırıq.

Yenililklər
17.07.19
Yeni kitab: “Dilin elmi və estetik problemləri”
17.07.19
Aşıq sənətinə həsr olunmuş növbəti kitab işıq üzü görüb
16.07.19
"Qanun"dan yeni nəşrlər
16.07.19
“Qoşa qanad: VI Fizika və lirika konfransı” keçirilib
15.07.19
The Guardian: Audiokitab mütaliənin gələcəyidir
15.07.19
Azərbaycanda növbəti Nəsimi – şeir, incəsənət və mənəviyyat Festivalı keçiriləcək
12.07.19
Alber  Kamyunun "Xoşbəxt ölüm" kitabı çap olunub
12.07.19
Fərid Hüseyn AYB-nin Gənclər Şurasının sədri seçildi
12.07.19
Nəsiminin qəzəl və rübailəri Moldovada nəşr olundu
11.07.19
Məczub Təbrizinin “Divan”ı Təbrizdə nəşr olunub
11.07.19
Məmməd Səid Ordubadinin "Qanlı Sənələr"i çap olunub
11.07.19
Dillər Universitetində Səlim Babullaoğlunun almanca kitabının müzakirəsi
10.07.19
Şəhla Aslan yazır - Eynşteyn və nağıllar
10.07.19
"Ulduz" jurnalının növbəti sayı işıq üzü görüb
10.07.19
Ağstafada tarixi abidənin dağıdılması ilə bağlı araşdırma aparılır
10.07.19
Vudi Allen ilk dəfə “La Skala”da opera səhnələşdirib
09.07.19
Andre Moruanın kitabı Mahir N. Qarayevin tərcüməsində
09.07.19
Əyyub Məmmədov - Vaxt azalıb, gecikirsən ay ürək
08.07.19
"Qanun"dan yeni nəşrlər - Siyahı
08.07.19
Azərbaycanın Xan Sarayı və Şəkinin tarixi mərkəzi UNESKO-nun Dünya İrs Siyahısına salınıb
05.07.19
“Azərbaycan musiqi tarixi” çoxcildliliyinin növbəti cildi çapdan çıxıb
05.07.19
Avropa Şurasında “Əbədi ezamiyyət” sənədli filmi nümayiş etdirilib
04.07.19
Ədəbiyyat İnstitutunda Yunus Oğuzun “Səfəvi Şeyxi” tarixi romanının təqdimatı olub
04.07.19
Akşin Xəyal - Yad əl, doğma sığal
04.07.19
Yaşar Bünyadın yeni kitabının təqdimat mərasimi olacaq
03.07.19
Gülnar Səma şöbə müdiri təyin edilib
03.07.19
Bakıda keçiriləcək "LiFFt" festivallar festivalının seçim müsabiqəsi başladı
03.07.19
Bakıda “Azərbaycan mədəni irsi Luvr Muzeyində” adlı sərgi təşkil olunub
28.06.19
Gənc şair Oğuz Ayvazın "Adını pıçıldadığım” adlı yeni şeirlər kitabı işıq üzü görüb
28.06.19
“Metafizika” jurnalının 2019/2- ci sayı işıq üzü görüb
28.06.19
Nəsiminin dini-fəlsəfi görüşləri
28.06.19
İstiqlal Muzeyində “Azərbaycan: Tolerantlıq ünvanı” adlı sərgi açılacaq
28.06.19
Əbülfəs Qarayev: Azərbaycandakı bir neçə məkanın UNESKO-nun Dünya İrs Siyahısına salınmasını təklif edəcəyik
27.06.19
Vasif Əlihüseyn - Ən gözəl rəsmini çəkdim
27.06.19
İntiqam Yaşar Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin başqanı seçildi
27.06.19
Brayan Treysinin “Milyon dollarıq vərdiş” kitabı çap olunub
27.06.19
"Azərbaycan-Pakistan ədəbi-mədəni əlaqələri" müzakirə edilib
27.06.19
Almaz Ülvinin “Şərq təzkirəçilik tarixindən” adlı dərs vəsaiti çapdan çıxıb
25.06.19
Ceyhun Hacıbəyli haqqında monoqrafiya nəşr olunub
25.06.19
Əlyazmalar İnstitutunda Nəsiminin 650 illik yubileyinə həsr olunan konfrans keçirilib
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.