Bəsirə Əzizəli - İstanbullu yazara Bakının verdiyi ilham
20.11.19

Muhsin Kadıoğlu türk dünyasının bir parçası, doğma vətəni kimi dəyərləndirdiyi və vəsf etdiyi Bakını “Ateşgâhım (Atəşgahım)” şerində tərənnüm etmişdir.

Yazar Bakını görmədən sevdiyi gözəl bir qadına bənzədir. Ruh dünyasında “Med cezir” tərzindəki eniş çıxışları “dəniz səviyyəsinin altı” və “Gobustan dağları” şəklində ifadə edir. Sevgilisinin ismini ağaca qazımaq ənənəsini Qobustandakı petroliflərə bənzədir. Rüzgarların görmədən sevdiyi bu şəhərdən yenə görmədən sevdiyi əsrarəngiz qadının qoxusunu, bədən və qəlb atəşini ona doğru daşıdığına inanır.

Sən dəniz səviyyəsinin altında
Mən Qobustan mağaralarında
Petroliflərə dəfələrcə qazdım adını
Rüzgarların və atəşin şəhəri Bakı

Azərbaycanın dünyaca məşhur palçıq vulkanlarını içindəki duyğu coşğunluğu ilə müqayisə edən yazar Bakının dünya miqyasında məşhur özəlliklərini də ustalıqla şerinə daxil edir.

Türk dilindəki “arkadaş” sözünün “arxa daş”dan gəldiyinə istinad edən M.Kadıoğlu “qavaldaşım” vurğusuna köklənir. Bilindiyi kimi, qədim türklər düşmən hücumlarından qorunmaq üçün arxalarına daş bağlayırdılar. Kürəyə bağlanan bu daş “arxa daş” kimi adlandırılmışdır. Daha sonra arxasından gələn hücumları qoruyan insanları göstərmək üçün “arxa daş” sözündən yaradılan arkadaş kəlməsi istifadə olunmağa başlanmışdır. Yenə də məlum olduğu kimi, Qobustanı ziyarət edən aşiqlərin Qavaldaşında birlikdə musiqi ifa etmələri ənənələrimiz içində yer almaqdadır. Şair Qobustandakı qavaldaşında sevgilisi ilə ortaq musiqi çalarkən xəyala dalır. Özünün və sevgilisinin qəlbinin səsini musiqinin “qavaldaşım, eşqim və yoldaşım” şəkilndə dilə gətirir. Yəni Bakı Kadıoğlunun eşqi, bəlkə də görmədən sevdiyi Bakılı gözəlinin qəlbinə gedən yoldur.

Fokur-fokur fokurdayır qanım
Sanki mən palçıq vulkanıyam!
Qavaldaşım, eşqim və yoldaşım
Sən mənim ilk şəhər eşqimsən.

M.Kadıoğlu gəncliyindən Bakını görmək arzusunu sanki Qaf dağının o biri tərəfindəki bir xəyal kimi uzaq düşünürdü. Lakin taleyin şanslı axışında illər sonra Bakıya gəlir və xəyallarının şəhərini görür. Öncədən “görmədən sevdiyi” Bakıya yenə də “görmədən sevdiyi” gözəl timsalında “aşiq” olur. Bu duyğularını Bakının üç təməl özəlliyi olan “rüzgar”, “atəş” və “atəşgah” ilə birləşdirir. Beləcə Bakı sevgisi “vazkeçilməz” hal alır və eşqə çevrilir. Bakı M.Kadıoğluna elə bir ilham verir ki, o zamana qədər dilə gətirmədiyi duyğularını bir-bir bu şəhərdə ifadə edir. Bu səbəblə Bakını ona hər şeyi öyrədən “filosof” kimi görür və əfsanə gözəllikləri bir qadının simasında ifadə etdiyi üçün “filosofə” kimi adlandırır. Bakıda yaşadığı “duyğu zənginliyi”nin özü üçün “yol göstəricisi” olacağını təsəvvüfi bir ifadə ilə “pir-i sanımsan” şəklində dilə gətirir:

Sən görmədən sevdiyim şəhər
Görüncə aşiq olduğum gözəl kimisən.
Rüzgarım, atəşim və atəşgahımsan,
Bəlkə folosofum, piri-sanımsan.

Məlum olduğu kimi, Bakı əfasənələri ilə məşhur bir şəhərdir. Bu əfsanələrin ən ünlülərindən biri Qız qalası ilə bağlıdır. Yazar Qız qalasında intihar edən qız əfsanəsinin kədərini ifadə edir. İnsanın ürəyini yaxan əfsanələrə baxmayaraq, Bakı M.Kadıoğlunun nəzərində “şah”, yəni dünyanın önəmli şəhərlərindən biridir. İçində daşıdığı duyğuların qarmaşığında doğru bir müəyyənlik tapa bilməməsindən narahatlıq duyan şair Bakı haqqındakı düşüncələrini “şəhərlərin şahı” şəklində dəyişə biləcəyi “şahların şahi” mənasında “belki de şehinşâhımsın” kimi ifadə edir. Bakı haqqında şəhərlərin şahı mənasında “şehinşâh” ifadəsini istifadə etdikdə “fazla içmiş”şəklində dəyərləndirilməsi ehtimalını diqqətə alır və cavabını yenə Azərbaycanın çox önəmli bir iqtisadi dəyəri olan çayı gündəmə gətirərək verir. Bakı haqqındakı fikirlərinin “sərxoş ikən” deyil, çay içərkən formalşdığını ifadə edir.
 
Ürəyimdə acı hər bir əfsanən
Şirvanşah sarayı və Qız Qalası
Şahım, bəlkə də şahənşahımsan!
Hər yudum çayla içtim mən səni

Müxtəlif millətlərin tarixində onları gözəl gələcəyə götürəcək yollarla bağlı əfsanələr vardır və bu əfsanələr zaman-zaman milli ruhu canlı tutmaq və xalq kütlələrini hərəkətə keçirmək üçün önəmli yerə sahibdir. Məsələn, Polşanın Rusiya və Almaniya tərəfindən parçalndığı və müstəqilliyinin əlindən alındığı dövrlərdə “türk atları Vistül nəhrindən su içdiyi gün Polşa müstəqilliyini qazanacaqdır” fikrinə inanılırdı. Məzmun kontekstində olmasa da, ana fikir baxımından bənzər əfsanələr türk tarixində də mövcuddur. M.Kadıoğlu, xüsusilə də, türklər arasında geniş yayılmış “Xəzər suları yüksələrsə, türk millətinin bəxti açılar” əfsanəsinə istinad etmişdir. 

M.Kadıoğlu şerinin son bəndində ortaq duyğuların önəmini ifadə etmək üçün coğrafi uzaqlığın qovuşmaq üçün əngəl olmadığını vurğulamaqla və insanları Bakını ziyarətə və bəlkə də misilsiz gözəlləri görməyə belə dəvət etməkdədir: 

Bir kəs yüksələrsə, Xəzər suları
Açılar taleyi türk millətinin
Sanma uzaqdadır Bakı yolları
Qovuşması yaxın qardaşlarının

“Atəşgahım” şeri “Bakı Gezi Rehberi” (Kadıoğlu, Muhsin; Azizali, Besire. Bakı Gezi Rehberi, e-pub: elektronik kitap, Google Play Books, 2018) kitabında yer almışdır.

Atəşgahım

Sən dəniz səviyyəsinin altında
Mən Qobustan mağaralarında
Petroliflərə dəfələrcə qazdım adını
Rüzgarların və atəşin şəhəri Bakı

Fokur-fokur fokurdayır qanım
Sanki mən palçıq vulkanıyam!
Qavaldaşım, eşqim və yoldaşım
Sən mənim ilk şəhər eşqimsən.

Sən görmədən sevdiyim şəhər
Görüncə aşiq olduğum gözəl kimisən.
Rüzgarım, atəşim və atəşgahımsan,
Bəlkə folosofum, piri-sanımsan.

Ürəyimdə acı hər bir əfsanən
Şirvanşah sarayı və Qız Qalası
Şahım, bəlkə də şahənşahımsan!
Hər yudum çayla içtim mən səni

Bir kəs yüksələrsə, Xəzər suları
Açılar taleyi türk millətinin
Sanma uzaqdadır Bakı yolları
Qovuşması yaxın qardaşlarının

Yenililklər
27.03.20
Nərimanov irsinin öyrənilməsinə layiqli töhfə
25.03.20
Orxan Mərdan Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna ianə edib
23.03.20
Muzeyləri onlayn ziyarət etmək imkanı yaradıldı
23.03.20
Milli Kitabxana ölkəmizdə yaranan vəziyyətlə əlaqədar oxuculara onlayn xidmətlərini təklif edir
23.03.20
Antonio Tabukkinin "İzabel üçün. Mandala" romanına ön söz
23.03.20
Məhəmməd İqbal - İlahi eşq və milli düçüncə şairi
23.03.20
Türkiyəli rejissor Xocalı soyqırı haqqında film çəkəcək
21.03.20
Antonio Tabukkinin “İzabel üçün. Mandala” romanı çap edilib
16.03.20
Elmira Axundova - Məmməd Orucun "Oyun havası"
15.03.20
Anar: “Koronavirusa görə yaşlı üzvlərimizin işə gəlməsinə məhdudiyyət qoyulacaq”
15.03.20
Qalib Şəfahətin "Sandıq" romanı çap olunub
14.03.20
Cəlil Cavanşirdən yeni kitab - "Eşq və intihar"
13.03.20
“Tarix və Tale” romanına dünyanın “şəxsiyyət vəsiqəsi” demək olardı, amma…
12.03.20
“Wall Street”də Nigar Əliyeva tərəfindən açılmış “America IDream” şirkəti
12.03.20
İçərişəhərdə keçirilməsi nəzərdə tutulan Novruz tədbirləri ləğv edilib
12.03.20
Xalq yazıçısı səfir təyin edildi
11.03.20
Fevralda ən çox satılan Azərbaycan ədəbiyyatının siyahısı
11.03.20

İstanbulda qədim və nadir Azərbaycan xalçalarının sərgisi açılacaq

11.03.20
“Avroviziya-2020"-də Azərbaycan təmsilçisinin mahnı və klipi təqdim edilib
10.03.20
Səxavət Sahilin “İsanın qadını” romanı 2-ci dəfə nəşr olundu
08.03.20
Müşfiq Şükürlü - Anaravirus
08.03.20
Təranə Vahid - Xırda bəhanələr
06.03.20
Yazıçı Xanəmir Telmanoğlunun yeni kitabı çap olunub
06.03.20
Balaca əclafın sayəsində keçmişinə boylanan qəhrəman - Cəlil Cavanşirin romanı haqda
06.03.20
200 min manat büdcəsi olan “Ədəbiyyat qəzeti nə üçün 15-20 manat qonorar verməlidir?
06.03.20
“Ustad” jurnalının 34-cü sayı nəşr olunub
06.03.20
Səxavət Sahil - Təmənnasız yazmaq
05.03.20
Misirdə yeni mumiyalar məskəni aşkar edilib
05.03.20
Səməd Mənsurun əsərlərindən ibarət toplu çapdan çıxıb
05.03.20
Vasif Əlihüseyn - Darıxmağın beşiyidi bu şəhər 
05.03.20
“İmadəddin Nəsimi - tədqiqlər, məqalələr, məruzələr” kitabı nəşr olunub
04.03.20
Şərif Ağayar - Cana yaxın hekayələr
04.03.20
Qismət Rüstəmov - "Təki başqa ölkədə kitabım çıxsın” düşüncəsi çox primitiv düşüncədir
03.03.20
Rəhman Bədəlov: "Zərdabi və onun “Əkinçi” qəzeti bizim hər şeyimizdir." - VİDEO
03.03.20
Yazıçılara rəhminiz gəlsin - Çingiz Abdullayev yazır
03.03.20
“Suğra və oğulları” filmi bu il kinosevərlərə təqdim olunacaq
03.03.20
Mirzə Baxış Nadimin şeirlər toplusunun ikinci kitabı çapdan çıxıb
03.03.20
Professor Asif Hacıyevin yeni monoqrafiyası çapdan çıxıb
03.03.20
Xaricdə təhsil alan azərbaycanlı: "Ankaranı sevdik, bağlandıq, ikinci vətənimiz oldu" - MÜSAHİBƏ
03.03.20
Hacı Zeynalabdin Tağıyevin “İçərişəhər” metrostansiyası qarşısındakı heykəli belə olacaq - VİDEO
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.