Bəsirə Əzizəli - İstanbullu yazara Bakının verdiyi ilham
20.11.19

Muhsin Kadıoğlu türk dünyasının bir parçası, doğma vətəni kimi dəyərləndirdiyi və vəsf etdiyi Bakını “Ateşgâhım (Atəşgahım)” şerində tərənnüm etmişdir.

Yazar Bakını görmədən sevdiyi gözəl bir qadına bənzədir. Ruh dünyasında “Med cezir” tərzindəki eniş çıxışları “dəniz səviyyəsinin altı” və “Gobustan dağları” şəklində ifadə edir. Sevgilisinin ismini ağaca qazımaq ənənəsini Qobustandakı petroliflərə bənzədir. Rüzgarların görmədən sevdiyi bu şəhərdən yenə görmədən sevdiyi əsrarəngiz qadının qoxusunu, bədən və qəlb atəşini ona doğru daşıdığına inanır.

Sən dəniz səviyyəsinin altında
Mən Qobustan mağaralarında
Petroliflərə dəfələrcə qazdım adını
Rüzgarların və atəşin şəhəri Bakı

Azərbaycanın dünyaca məşhur palçıq vulkanlarını içindəki duyğu coşğunluğu ilə müqayisə edən yazar Bakının dünya miqyasında məşhur özəlliklərini də ustalıqla şerinə daxil edir.

Türk dilindəki “arkadaş” sözünün “arxa daş”dan gəldiyinə istinad edən M.Kadıoğlu “qavaldaşım” vurğusuna köklənir. Bilindiyi kimi, qədim türklər düşmən hücumlarından qorunmaq üçün arxalarına daş bağlayırdılar. Kürəyə bağlanan bu daş “arxa daş” kimi adlandırılmışdır. Daha sonra arxasından gələn hücumları qoruyan insanları göstərmək üçün “arxa daş” sözündən yaradılan arkadaş kəlməsi istifadə olunmağa başlanmışdır. Yenə də məlum olduğu kimi, Qobustanı ziyarət edən aşiqlərin Qavaldaşında birlikdə musiqi ifa etmələri ənənələrimiz içində yer almaqdadır. Şair Qobustandakı qavaldaşında sevgilisi ilə ortaq musiqi çalarkən xəyala dalır. Özünün və sevgilisinin qəlbinin səsini musiqinin “qavaldaşım, eşqim və yoldaşım” şəkilndə dilə gətirir. Yəni Bakı Kadıoğlunun eşqi, bəlkə də görmədən sevdiyi Bakılı gözəlinin qəlbinə gedən yoldur.

Fokur-fokur fokurdayır qanım
Sanki mən palçıq vulkanıyam!
Qavaldaşım, eşqim və yoldaşım
Sən mənim ilk şəhər eşqimsən.

M.Kadıoğlu gəncliyindən Bakını görmək arzusunu sanki Qaf dağının o biri tərəfindəki bir xəyal kimi uzaq düşünürdü. Lakin taleyin şanslı axışında illər sonra Bakıya gəlir və xəyallarının şəhərini görür. Öncədən “görmədən sevdiyi” Bakıya yenə də “görmədən sevdiyi” gözəl timsalında “aşiq” olur. Bu duyğularını Bakının üç təməl özəlliyi olan “rüzgar”, “atəş” və “atəşgah” ilə birləşdirir. Beləcə Bakı sevgisi “vazkeçilməz” hal alır və eşqə çevrilir. Bakı M.Kadıoğluna elə bir ilham verir ki, o zamana qədər dilə gətirmədiyi duyğularını bir-bir bu şəhərdə ifadə edir. Bu səbəblə Bakını ona hər şeyi öyrədən “filosof” kimi görür və əfsanə gözəllikləri bir qadının simasında ifadə etdiyi üçün “filosofə” kimi adlandırır. Bakıda yaşadığı “duyğu zənginliyi”nin özü üçün “yol göstəricisi” olacağını təsəvvüfi bir ifadə ilə “pir-i sanımsan” şəklində dilə gətirir:

Sən görmədən sevdiyim şəhər
Görüncə aşiq olduğum gözəl kimisən.
Rüzgarım, atəşim və atəşgahımsan,
Bəlkə folosofum, piri-sanımsan.

Məlum olduğu kimi, Bakı əfasənələri ilə məşhur bir şəhərdir. Bu əfsanələrin ən ünlülərindən biri Qız qalası ilə bağlıdır. Yazar Qız qalasında intihar edən qız əfsanəsinin kədərini ifadə edir. İnsanın ürəyini yaxan əfsanələrə baxmayaraq, Bakı M.Kadıoğlunun nəzərində “şah”, yəni dünyanın önəmli şəhərlərindən biridir. İçində daşıdığı duyğuların qarmaşığında doğru bir müəyyənlik tapa bilməməsindən narahatlıq duyan şair Bakı haqqındakı düşüncələrini “şəhərlərin şahı” şəklində dəyişə biləcəyi “şahların şahi” mənasında “belki de şehinşâhımsın” kimi ifadə edir. Bakı haqqında şəhərlərin şahı mənasında “şehinşâh” ifadəsini istifadə etdikdə “fazla içmiş”şəklində dəyərləndirilməsi ehtimalını diqqətə alır və cavabını yenə Azərbaycanın çox önəmli bir iqtisadi dəyəri olan çayı gündəmə gətirərək verir. Bakı haqqındakı fikirlərinin “sərxoş ikən” deyil, çay içərkən formalşdığını ifadə edir.
 
Ürəyimdə acı hər bir əfsanən
Şirvanşah sarayı və Qız Qalası
Şahım, bəlkə də şahənşahımsan!
Hər yudum çayla içtim mən səni

Müxtəlif millətlərin tarixində onları gözəl gələcəyə götürəcək yollarla bağlı əfsanələr vardır və bu əfsanələr zaman-zaman milli ruhu canlı tutmaq və xalq kütlələrini hərəkətə keçirmək üçün önəmli yerə sahibdir. Məsələn, Polşanın Rusiya və Almaniya tərəfindən parçalndığı və müstəqilliyinin əlindən alındığı dövrlərdə “türk atları Vistül nəhrindən su içdiyi gün Polşa müstəqilliyini qazanacaqdır” fikrinə inanılırdı. Məzmun kontekstində olmasa da, ana fikir baxımından bənzər əfsanələr türk tarixində də mövcuddur. M.Kadıoğlu, xüsusilə də, türklər arasında geniş yayılmış “Xəzər suları yüksələrsə, türk millətinin bəxti açılar” əfsanəsinə istinad etmişdir. 

M.Kadıoğlu şerinin son bəndində ortaq duyğuların önəmini ifadə etmək üçün coğrafi uzaqlığın qovuşmaq üçün əngəl olmadığını vurğulamaqla və insanları Bakını ziyarətə və bəlkə də misilsiz gözəlləri görməyə belə dəvət etməkdədir: 

Bir kəs yüksələrsə, Xəzər suları
Açılar taleyi türk millətinin
Sanma uzaqdadır Bakı yolları
Qovuşması yaxın qardaşlarının

“Atəşgahım” şeri “Bakı Gezi Rehberi” (Kadıoğlu, Muhsin; Azizali, Besire. Bakı Gezi Rehberi, e-pub: elektronik kitap, Google Play Books, 2018) kitabında yer almışdır.

Atəşgahım

Sən dəniz səviyyəsinin altında
Mən Qobustan mağaralarında
Petroliflərə dəfələrcə qazdım adını
Rüzgarların və atəşin şəhəri Bakı

Fokur-fokur fokurdayır qanım
Sanki mən palçıq vulkanıyam!
Qavaldaşım, eşqim və yoldaşım
Sən mənim ilk şəhər eşqimsən.

Sən görmədən sevdiyim şəhər
Görüncə aşiq olduğum gözəl kimisən.
Rüzgarım, atəşim və atəşgahımsan,
Bəlkə folosofum, piri-sanımsan.

Ürəyimdə acı hər bir əfsanən
Şirvanşah sarayı və Qız Qalası
Şahım, bəlkə də şahənşahımsan!
Hər yudum çayla içtim mən səni

Bir kəs yüksələrsə, Xəzər suları
Açılar taleyi türk millətinin
Sanma uzaqdadır Bakı yolları
Qovuşması yaxın qardaşlarının

Yenililklər
07.12.19
Rasim Qaraca - Kəpənəkli günlər
07.12.19
Nemət Mətin - Sonuncu uçuş
06.12.19
Yazıçı Kənan Hacı ABŞ-da mükafat aldı
06.12.19
Vüqar Əhmədin yeni monoqrafiyası işıq üzü görüb
06.12.19
Azərbaycan Universitetində Mişel Fukonun “Sözlər və nəsnələr” kitabının təqdimatı olub
03.12.19
"Ulduz"un noyabr sayı çap olunub
03.12.19
Cəlil Cavanşirdən 18+ roman gəldi
03.12.19
Pərvanə Məmmədli - Tatyana Çaladzeni qədrini bilmədik
02.12.19
Əhməd bəy Ağaoğlunun 150 illiyinə həsr olunmuş elmi sessiya keçirilib
02.12.19
Səxavət Sahilin “Nar ağacının nəğmələri” kitabı çap olunub
02.12.19
Adil Mirseyidin "Son şeir, son vəsiyyət"i təqdim olundu
02.12.19
Cavanşir Yusiflinin "Mətn. İşarə. Məna" kitabı təqdim olundu
27.11.19
2020-ci il üçün dövlət mükafatlarına əsərlərin qəbulu elan edilib
27.11.19
AMEA dəyişir - Ramiz Mehdiyev yeni komissiya yaratdı
27.11.19
Elm Tarixi İnstitutunda Əhməd bəy Ağaoğlunun 150 illik yubileyi qeyd olunub
27.11.19
Xalça Muzeyində “Kəlağayı: ipək qanadlar” sərgisinin açılışı olub
26.11.19
“Əsir düşən” Qarabağ xalçası haqqında sənədli film çəkilib
26.11.19
Taleh Eminoğlu - Həyat və ya "cəfəngiyyatın qaynağı"
26.11.19
"Qədim Ön Asiya və Ön Qafqaz türk tayfaları" kitabının təqdimatı olub
26.11.19
Hürufi şair Sürurinin Azərbaycan türkçəsində yazdığı divanın surəti ABŞ kitabxanasında aşkarlanıb
26.11.19
Bakıda “Türk filmləri həftəsi” başlayıb
25.11.19
Fərid Hüseynin "Sevdiyim əsər” adlı kitabı nəşr olunub
22.11.19
Rockefellerin memuarları çap olunub
22.11.19
"İki xalqın oğlu Maqsud Şeyxzadə" kitabı işıq üzü görüb
22.11.19
Mərahim Nəsib - Getdilər edamlıq adamlar kimi 
21.11.19
Süleyman Muradlı - O, mənim dayımdır!..
21.11.19
Pərvanə Məmmədli - “Sanma bu əsrdə hər şey bitib nisyan oldu”
20.11.19
Səxavət Sahil - Yazıçıya çevrilmək
20.11.19
Bəsirə Əzizəli - İstanbullu yazara Bakının verdiyi ilham
20.11.19
Cavanşir Yusiflinin kitabı təqdim olunacaq
20.11.19
III Dərgi Qara dəniz Beynəlxalq sosial elmlər simpoziumu keçirilir
18.11.19
Mübariz Örənin Fransada romanı çıxır
18.11.19
Bakı Slavyan Universitetində yazıçı Şərif Ağayarla görüş keçirilib
14.11.19
Şair Şamxal Rüstəm vəfat edib
13.11.19
Səxavət Sahil: “Tənqidçi mənə deyir ki, istəyirsən sənin romanından yazım?” - MÜSAHİBƏ
13.11.19
Cəlil Məmmədquluzadənin nəslinin davamçıları Bakıya gəlir
13.11.19
"Qanun"dan yeni kitab - Stiv Cobs
13.11.19
Zahid Sarıtorpaqdan yeni romanı çap olunub
11.11.19
Bəsirə Əzizəli - Məhəmməd İqbal və türk sədrəzəmi  Səid Həlim Paşa
09.11.19
Bədrxan Əhmədlinin “Türkçülüyün üçlü formulu. Nəzəri və tarixi aspektləri” kitabının müzakirəsi keçirilib
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.