Səxavət Sahil - Qafqaz müharibəsi rus ədəbiyyatında

25.12.19

Avanqard.net Səxavət Sahilin "Qafqaz müharibəsi rus ədəbiyyatında” adlı yazısını təqdim edir:
 
 Ədəbiyyat haqqında araşdırma konkret bir mövzu ətrafında olanda maraq kəsb edir, həmin araşdırmanın elmi yükünü artır. Ədəbi aləmdə bu cür xüsusi araşdırmaları barmaqla saymaq olar. Əslində, ədəbiyyat haqqında aparılan tədqiqatların mövzusu nə qədər geniş olarsa hansısa bir ciddi nəticəyə gəlmək bir o qədər çətin məsələdir. Düşünürəm ki, yazıçının və ya şairin bir əsəri ümumi araşdırmadansa, ayrı-ayrı sahələr üzə tədqiqata cəlb olunsa daha effektlidir. Məsələn, hansısa yazıçının romanı üslub, mövzu, söz tərkibi, obrazların xarakteri kimi bölünərək ayrı-ayrılıqda öyrənilməlidir. "Tolstoyun "Anna Karenina” romanında məkan” mövzusu bir alim üçün doktorluq araşdırması olmalıdır. Amma biz "Tolstoyun "Anna Karenina” romanının bədii xüsusiyyətləri” adlı tipli elmi işlərin yazıldığına şahid oluruq.
 
 Konkret bir mövzu və istiqamət olaraq ərsəyə gətirən bir kitabdan yazmaq istəyirəm. Bu kitab "Qafqaz müharibəsi rus ədəbiyyatında” adlanır. Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Tamilla Əliyevanın müəllifi olduğu bu monoqrafiya uzun zaman aparılan ədəbi araşdırmanın nəticəsi olaraq meydana çıxıb. Monoqrafiyanın araşdırma dairəsi Qafqazla bağlı olduğundan diqqətimi çəkdi.
 Bildiyimiz kimi Qafqaza gələn Çar Rusiyası uzun müddət müqavimətlə qarşılaşıb. Müharibənin davamlı olaraq baş verməsi onun miqyasını genişləndirib, imperiyanın ictimai, siyasi, mədəni həyatı ilə yanaşı ədəbi həyatına da təsirini göstərib. Çarlığın tərkibinə qatılan yeni ərazilər diqqət mərkəzinə düşüb, orda yaşayan xalqlara maraq yaranıb. Onların həyatını, məişətini, düşüncə və dünya görüşünü öyrənmək üçün ekspedisiyalar yaradılır, araşdırılmalar aparılır. Bunların nəticəsi olaraq həm elm, həm də ədəbiyyat adamlarının Qafqaza ciddi marağı yaranır. Təsadüfi deyil ki, Qafqaza səfəri, Qafqaz səyahəti adlı müxtəlif janrlı bədii əsərlərə rast gəlmək mümkündür. Həm ordunun tərkibində, həm də öz istəyi ilə Qafqaza gələn rus yazarları buranın təbiəti və yerli əhalisi ilə yaxından tanış olub. Mixail Lermontov, Aleksandr Puşkin, Bestujev-Marlinski, Lev Tolstoy, Vasili Veliçko, Nikolay Tixinov, Vladimir Makanin kimi rus şair və yazıçılarının yaradıcılığında Qafqaz müharibəsi mövzusuna rast gəlmək mümkündür.
 Haqqında yazdığım kitab "Tarix”, "Dağlı xarakteri”, "Klassik rus ədəbiyyatı”, "Memuar ədəbiyyatı və publisistika”, "Sovet dövrü rus ədəbiyyatı”, "Müasir rus ədəbiyyatı”, "Başqa ədəbiyyatlar” və "Son söz” bölmələrinə ayrılıb. Bu bölmələrdə isə tədqiqat daha da xüsusi sahələrə yönəlməklə öyrənilib, maraqlı nəticələrə gəlinib.
 Kitabın daha bir önəmi Qafqaz regionunda baş verən hadisələrin rus ədəbi mühitində necə təsvir olunması, necə qəbul edilməsi ilə bağlıdır.  Tədqiqatda rus yazarlarının, şairlərinin Qafqazda yaşayan mərd və əyilməz xarakterli insanlara olan xüsusi münasibətini, rəğbətini görmək olur. Aparılan müharibə rus ədəbiyyatında müəyyən  mənada olduğu kimi əks olunurdu. Çünki, rus yazarları zorakılığın və qan tökülməsinin əleyhinə idilər.    

 Tamilla Əliyeva rus ədəbiyyatında Qafqaz müharibəsinə olan münasibəti ortaya çıxarmaqla bir sıra qaranlıq məsələlər işıq tutmuş olur. Burada çar əsgərlərinin yerli əhali ilə davranışından tutmuş ruslaşdırma siyasəti, tətbiq edilən sərt qayda-qanunlara qədər bır sıra məsəlləri görmək olar. Yəni bu cür nüansların rus ədəbiyyatında dolğunluğu ilə əks olunması müəllif tərəfindən diqqətə çatdırılır.
 Monoqrafiyada Qafqaz xalqlarının ədəbiyyatı və folkloru haqqında da məlumat verilib, rus yazarlarının yerli ədəbiyyatdan və folklordan bəhrələndiyi faktlarla göstərilib. Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında, araşdırma yönü və spesifik cəhətlərinə görə yeni cığır açan "Qafqaz müharibəsi rus ədəbiyyatında” kitabı özündən sonrakı araşdırmalara da meydan vermiş olur. Müəllif o zaman baş verən ictimai-mədəni hadisələri araşdırmaqla, əslində, bu gün Qafqazda baş verən hadisələrin kökündə hansı səbəblərin durduğunu da ortaya qoyub.
 Həm araşdırma sahəsinin konkret çərçivədə olması, həm də mövzunun bu vaxta qədər demək olar ki, az öyrənilən bir sahə olması monoqrafiyanın əhəmiyyətini ikiqat artırır.
 
/Artkaspi.az/

Yenililklər
27.03.20
Nərimanov irsinin öyrənilməsinə layiqli töhfə
25.03.20
Orxan Mərdan Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna ianə edib
23.03.20
Muzeyləri onlayn ziyarət etmək imkanı yaradıldı
23.03.20
Milli Kitabxana ölkəmizdə yaranan vəziyyətlə əlaqədar oxuculara onlayn xidmətlərini təklif edir
23.03.20
Antonio Tabukkinin "İzabel üçün. Mandala" romanına ön söz
23.03.20
Məhəmməd İqbal - İlahi eşq və milli düçüncə şairi
23.03.20
Türkiyəli rejissor Xocalı soyqırı haqqında film çəkəcək
21.03.20
Antonio Tabukkinin “İzabel üçün. Mandala” romanı çap edilib
16.03.20
Elmira Axundova - Məmməd Orucun "Oyun havası"
15.03.20
Anar: “Koronavirusa görə yaşlı üzvlərimizin işə gəlməsinə məhdudiyyət qoyulacaq”
15.03.20
Qalib Şəfahətin "Sandıq" romanı çap olunub
14.03.20
Cəlil Cavanşirdən yeni kitab - "Eşq və intihar"
13.03.20
“Tarix və Tale” romanına dünyanın “şəxsiyyət vəsiqəsi” demək olardı, amma…
12.03.20
“Wall Street”də Nigar Əliyeva tərəfindən açılmış “America IDream” şirkəti
12.03.20
İçərişəhərdə keçirilməsi nəzərdə tutulan Novruz tədbirləri ləğv edilib
12.03.20
Xalq yazıçısı səfir təyin edildi
11.03.20
Fevralda ən çox satılan Azərbaycan ədəbiyyatının siyahısı
11.03.20

İstanbulda qədim və nadir Azərbaycan xalçalarının sərgisi açılacaq

11.03.20
“Avroviziya-2020"-də Azərbaycan təmsilçisinin mahnı və klipi təqdim edilib
10.03.20
Səxavət Sahilin “İsanın qadını” romanı 2-ci dəfə nəşr olundu
08.03.20
Müşfiq Şükürlü - Anaravirus
08.03.20
Təranə Vahid - Xırda bəhanələr
06.03.20
Yazıçı Xanəmir Telmanoğlunun yeni kitabı çap olunub
06.03.20
Balaca əclafın sayəsində keçmişinə boylanan qəhrəman - Cəlil Cavanşirin romanı haqda
06.03.20
200 min manat büdcəsi olan “Ədəbiyyat qəzeti nə üçün 15-20 manat qonorar verməlidir?
06.03.20
“Ustad” jurnalının 34-cü sayı nəşr olunub
06.03.20
Səxavət Sahil - Təmənnasız yazmaq
05.03.20
Misirdə yeni mumiyalar məskəni aşkar edilib
05.03.20
Səməd Mənsurun əsərlərindən ibarət toplu çapdan çıxıb
05.03.20
Vasif Əlihüseyn - Darıxmağın beşiyidi bu şəhər 
05.03.20
“İmadəddin Nəsimi - tədqiqlər, məqalələr, məruzələr” kitabı nəşr olunub
04.03.20
Şərif Ağayar - Cana yaxın hekayələr
04.03.20
Qismət Rüstəmov - "Təki başqa ölkədə kitabım çıxsın” düşüncəsi çox primitiv düşüncədir
03.03.20
Rəhman Bədəlov: "Zərdabi və onun “Əkinçi” qəzeti bizim hər şeyimizdir." - VİDEO
03.03.20
Yazıçılara rəhminiz gəlsin - Çingiz Abdullayev yazır
03.03.20
“Suğra və oğulları” filmi bu il kinosevərlərə təqdim olunacaq
03.03.20
Mirzə Baxış Nadimin şeirlər toplusunun ikinci kitabı çapdan çıxıb
03.03.20
Professor Asif Hacıyevin yeni monoqrafiyası çapdan çıxıb
03.03.20
Xaricdə təhsil alan azərbaycanlı: "Ankaranı sevdik, bağlandıq, ikinci vətənimiz oldu" - MÜSAHİBƏ
03.03.20
Hacı Zeynalabdin Tağıyevin “İçərişəhər” metrostansiyası qarşısındakı heykəli belə olacaq - VİDEO
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.