Taleh Eminoğlu - Knut Hamsun: bir medalın iki üzü
21.02.20

Şəhərin səs-küyündən, basırığından, yayın istisindən bezib meşənin dərinliyində sükutu və sərinliyi dadanda yadıma Knut Hamsunun "Pan" romanı düşmüşdü. Meşə...

O an sıx meşənin içində kürəyimi bir ağaca söykəyib romanı təkrar-təkrar yenidən oxumaq istəyi baş qaldırırmışdı içimdə. Ancaq o dəm aşiq ovçunu xatırlaya-xatırlaya dodaqlarımın arasında "Pan" pıçıldamaqdan başqa heçnə edə bilməmişdim. Bəlkə elə Knut Hamsun da o romanı yolu hansısa meşəyə düşəndən sonra yazmışdı?

"Pan" elə sevgi romanıdır ki, siz sevgini orda ən axırıncı planda və mərhəmətlə, sərtliklə çiyin-çiyinə görərsiniz. Romanda hər şey meşəni xatırladır, hər şey ən xırda detalına qədər təsvir olunub; hekayəni nəql edən leytenant Qlan, şəhərdən bezib meşədə təkcənəliyə çəkildiyi günləri ətraflı şəkildə oxucu ilə bölüşür. Bütün şəhərlərdə olduğu kimi, onun da yaşadığı şəhərdə hər gün yeknəsəq keçir, zaman durğundur. Amma meşədə zamanın necə keçdiyini hiss etmək olur, hər gün başını bir işlə qatırsan. Daxmasında oturub qulaq verdiyi səssizlikdən məmnundur. Bu məmnunluğu arada bir getdiyi qəsəbə, ordakı insanlar, onların mənasız sevgiləri pozur. Leytenant artıq çox dəyişib, özü belə özünü tanımır.

Hamsun romanlarına xas olan sadə kənd mənzərələrini, sakinlərinin çətin, bir o qədər də qürurlu həyatları, bu romanda da öz əksini tapır. O kəndləri elə təsvir edir ki, dünyanın hər yerində o cür kəndlər, meşələr, insanlar, həyatlar var. Onun sətirləri misra kimi axır, meşədəki günlər kimi. Bəs insanların sevdiyi bu yazarı ömrünün sonuna qədər nasistlərin tərəfində durmağa nə vadar edirdi? "Pan" kimi romanın müəllifi o meşələri nasist işğalına necə verə bilirdi? Bu suallar oxucuya Knut Hamsunu təkcə yazar kimi deyil, eyni zamanda, insan kimi də maraqlı edir. Yazarların mətnləri ilə xarakterlərinin, yaşantılarının üst-üstə düşmədiyinin şahidi olmuşuq, amma bu qədər ziddiyyət təşkil edəni çox az tapılır. Məntiqi tərəfdən bunun bir səbəbi olmalıydı. Knut Hamsunun həyatı ilə az-çox maraqlanan oxucular bu ziddiyyətə səbəb kimi onun keçirdiyi ağır həyatı göstərir. Axı Hamsunun gəncliyi aclıq və yoxsulluqla keçmişdi; ömrünün ən gözəl, yaradıcı vaxtlarında hanballıq etmiş, poçtalyon işləmiş, bir qarın yeməyə görə okeanın o tayında, qalın Amerika meşələrində ağac kəsmiş, xəstələnmiş, Amerika imperializminə üsyan etmiş və məcburi şəkildə dəlixanaya salınmışdı. Amma bütün bunlar onun nasistlərin cəbhəsində olmasına təsir etsə də, əsas səbəb ola bilməzdi. O dövrdə bu cür, bəlkə bundan da artıq çətinlik yaşayan insanlar olmuşdu. Həm də bu yaşadıqları, çəkdiyi çətinliklər ona məşhurluq qazandıran "Aclıq" romanını yazdırmışdı. Deməli, çətinliklərdən doğru istifadə etməyi bacarırdı. Hətta bu roman haqqında belə bir əhvalat var ki, çap olunduğu dövrdə onu oxuyanlar uzun müddət normal qidalana, yemək masasında rahat, xoşbəxt otura bilməmişdilər. Bu qədər həssas yazarın kim olduqlarını bilə-bilə nasistlərə qoşulmasına səbəb nə idi?

Təəssüf ki, Hamsun bu sualın cavabını özü ilə bərabər məzara aparıb. Ədəbiyyatçılar isə bu suala cavab olaraq öz fərziyyələrini səsləndirirlər. Bu haqda saysız fərziyyə var. Bəlkədə yaşadığı çətinliklərə, məhrumiyyətlərə rəğmən bu qədər mərhəmətli, həssas, humanist qaldığına görə özündən iyrənirdi. Bəlkə də xarakterini dəyişməyə çalışmışdı, amma bacarmamışdı. İndi isə o çətinlikdə olarkən səssiz qalan insanlara ("Aclıq" romanında olduğu kimi) edilənləri, öz qisasının alınması kimi görürdü. Bəlkə də nasistlər onun olmaq istədiyi kimi idilər. İnsanlar onun romanlarındakıları sadəcə oxuyurdular, amma halbuki o, yazdıqlarını real olaraq onların qarşısında, qonşuluğunda yaşamışdı. Onlar görməzdən gəlmişdi. İndi isə oxuyub təsirlənir, onu "dahi yazar adlandırır", hörmət edirdilər. Hər şeyin gec olduğunu isə bilmirdilər. İndi susmaq onun növbəsi idi. Bu sükutu isə intiharından sonra yüzə çıxan Hitlerə yazdığı ağı pozmuşdu.

Knut Hamsunu böyük yazar edən dözümlülüyü, yaşadıqlarından düzgün istifadə etməsi, ən əsası da güclü iradəsi olmuşdu. İyirmi beş yaşında özünü pis hiss edib həkim müayinəsindən keçəndə ona sürətlə irəliləyən vərəm diaqnozu qoyulmuş, bir aylıq ömrü qaldığı deyilmişdi. O da ölümü qarşılamaq üçün Norveçə qayıtmışdı. Amma necə oldusa fikrini dəyişib ölümü gözləmək yerinə, onunla mübarizə apardı, güclü iradəsi ilə ona qalib gəldi və 93 il yaşadı.

Meşədə "Pan" romanını xatırlayarkən yazmağın necə əvəzsiz hiss olduğunu bir daha xatırladım. Elə bu sehri sayəsində Hamsunu bütün səhvlərinə görə (bəlkə də bu, səhv deyildi) nəinki oxucuları, hətta həmkarları belə rədd edə bilmirdi.

Romanı oxuyanlar, insan ruhundakı parçalanmanın, iztirabın, nəql edilən qarşılıqsız sevgi hekayəsinin şeirvari mühitindən asanlıqla çıxa bilmir. /525.az/

Yenililklər
27.03.20
Nərimanov irsinin öyrənilməsinə layiqli töhfə
25.03.20
Orxan Mərdan Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna ianə edib
23.03.20
Muzeyləri onlayn ziyarət etmək imkanı yaradıldı
23.03.20
Milli Kitabxana ölkəmizdə yaranan vəziyyətlə əlaqədar oxuculara onlayn xidmətlərini təklif edir
23.03.20
Antonio Tabukkinin "İzabel üçün. Mandala" romanına ön söz
23.03.20
Məhəmməd İqbal - İlahi eşq və milli düçüncə şairi
23.03.20
Türkiyəli rejissor Xocalı soyqırı haqqında film çəkəcək
21.03.20
Antonio Tabukkinin “İzabel üçün. Mandala” romanı çap edilib
16.03.20
Elmira Axundova - Məmməd Orucun "Oyun havası"
15.03.20
Anar: “Koronavirusa görə yaşlı üzvlərimizin işə gəlməsinə məhdudiyyət qoyulacaq”
15.03.20
Qalib Şəfahətin "Sandıq" romanı çap olunub
14.03.20
Cəlil Cavanşirdən yeni kitab - "Eşq və intihar"
13.03.20
“Tarix və Tale” romanına dünyanın “şəxsiyyət vəsiqəsi” demək olardı, amma…
12.03.20
“Wall Street”də Nigar Əliyeva tərəfindən açılmış “America IDream” şirkəti
12.03.20
İçərişəhərdə keçirilməsi nəzərdə tutulan Novruz tədbirləri ləğv edilib
12.03.20
Xalq yazıçısı səfir təyin edildi
11.03.20
Fevralda ən çox satılan Azərbaycan ədəbiyyatının siyahısı
11.03.20

İstanbulda qədim və nadir Azərbaycan xalçalarının sərgisi açılacaq

11.03.20
“Avroviziya-2020"-də Azərbaycan təmsilçisinin mahnı və klipi təqdim edilib
10.03.20
Səxavət Sahilin “İsanın qadını” romanı 2-ci dəfə nəşr olundu
08.03.20
Müşfiq Şükürlü - Anaravirus
08.03.20
Təranə Vahid - Xırda bəhanələr
06.03.20
Yazıçı Xanəmir Telmanoğlunun yeni kitabı çap olunub
06.03.20
Balaca əclafın sayəsində keçmişinə boylanan qəhrəman - Cəlil Cavanşirin romanı haqda
06.03.20
200 min manat büdcəsi olan “Ədəbiyyat qəzeti nə üçün 15-20 manat qonorar verməlidir?
06.03.20
“Ustad” jurnalının 34-cü sayı nəşr olunub
06.03.20
Səxavət Sahil - Təmənnasız yazmaq
05.03.20
Misirdə yeni mumiyalar məskəni aşkar edilib
05.03.20
Səməd Mənsurun əsərlərindən ibarət toplu çapdan çıxıb
05.03.20
Vasif Əlihüseyn - Darıxmağın beşiyidi bu şəhər 
05.03.20
“İmadəddin Nəsimi - tədqiqlər, məqalələr, məruzələr” kitabı nəşr olunub
04.03.20
Şərif Ağayar - Cana yaxın hekayələr
04.03.20
Qismət Rüstəmov - "Təki başqa ölkədə kitabım çıxsın” düşüncəsi çox primitiv düşüncədir
03.03.20
Rəhman Bədəlov: "Zərdabi və onun “Əkinçi” qəzeti bizim hər şeyimizdir." - VİDEO
03.03.20
Yazıçılara rəhminiz gəlsin - Çingiz Abdullayev yazır
03.03.20
“Suğra və oğulları” filmi bu il kinosevərlərə təqdim olunacaq
03.03.20
Mirzə Baxış Nadimin şeirlər toplusunun ikinci kitabı çapdan çıxıb
03.03.20
Professor Asif Hacıyevin yeni monoqrafiyası çapdan çıxıb
03.03.20
Xaricdə təhsil alan azərbaycanlı: "Ankaranı sevdik, bağlandıq, ikinci vətənimiz oldu" - MÜSAHİBƏ
03.03.20
Hacı Zeynalabdin Tağıyevin “İçərişəhər” metrostansiyası qarşısındakı heykəli belə olacaq - VİDEO
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.