Mübariz Örən: "Yazıçı söz yaratmaqdan qorxmamalıdı" - Müsahibə
26.06.20

Yazıçı Mübariz Örənlə müsahibə

– Koronavirusun yayıldığını eşidəndə ilk ağlınıza gələn nə oldu?

– Əvvəl həmişəki kimi, elə bilirdik hardasa, bizə aidiyyəti olmayan xəstəlikdi. Arealını genişləndirib qulağımızın dibinə, İrana, sonra isə sərhədləri aşıb ölkəmizə çatandan sonra kürkümüzə birə düşdü. Həyəcan artdı. Aydın oldu ki, hər bir insana təhlükə gətirən, əlacı hələ tapılmayan bir bəladı. Ondan sonra gərginlik daha da artdı, hələ də davam edir.

– Karantin rejimi yazmaq əhvalınıza mənfi təsir etmədi ki?

– Yazmaq əhvalıma yox, ümumiyyətlə əhvalıma təsir elədi, hamı kimi, depressiyanın ilkin simptomları üzə çıxdı: bir az bədbinlik, ümidsizlik, əhval-ruhiyyənin azalması, tənbəllik... Xüsusən ilin ən gözəl aylarında səyahət inkanlarımızın əlimizdən alınması mənə çox pis təsir eldi. Bu il qanqal, yemilik yeyə bilmədik. Lalələrin görüşünə gedə bilmədik. Yazmaq məsələsində isə, əksinə, bu aylar daha məhsuldar oldu. İki hekayə bitirdim, romandan bir az qımıldatdım. Düzdü, yaşadığımız gərginlik, depressiv ab-hava o yazılara nə dərəcədə hopdu, hopmadı, bilmirəm.    

– Uzun müddət Rusiyada yaşamısınız. Şimal ölkəsindən baxanda bu yerlər necə görünür?

– Qıraqdan baxanda bu yerlər Vətən görünür. Gənclik illərində bunu hiss eləmirsən, yaşa dolduqca başa düşürsən ki, vətən var; ruhunun cövlan etdiyi, ən sadə hüceyrələrinin belə “qol açıb” oynadığı, canının rahatlandığı bir yer. Bu quru sözlər deyil. Son vaxtlar Azərbaycana gələndə qayıda bilmirdim... Gedəndə də, fikrim burda qalırdı. 

– Sizi ilk dəfə oxuyanda 1960-cı illər nəsrinin yeni nümayəndəsini tanıdım sanki. Yaradıcılığınızda diqqət çəkən məqam çoxdu, ancaq... Sabir Əhmədli, Əkrəm Əylisli, Seyran Səxavət, Mövlud Süleymanlı... Elə bil ötən əsrin havası var yazdıqlarınızda.

- Mən bu suala cavab verə bilməyəcəm. Çünkisini deyə bilmərəm. Hesab edirəm ki, sualın özündə cavab var və mən bu cavabla həm razıyam, həm də yox. Təkcə onu deyə bilərəm ki, sadaladığınız adların hamısı Azərbaycan nəsrinin, dilinin yaradıcılarıdı. 

– Məişət mövzusunda qələmə aldığınız hekayələrdə faciənin dramatizmini yaratmaqla yanaşı mətnin alt qatındakı süjetə mifoloji məna vermək meyli də hiss olunur. Adi mövzunu alt qata çəkməklə elə bil sonu yenidən başlamağa çalışırsınız. Elə buna görə də, "Ağ buludlar" istisna olmaqla, sizin əsərlərinizdə mütləq sonluq yoxdur. Və bir oxucu kimi deyim ki, bu sizdə uğurlu alınır.

– Hər şey öz-özünə alınır. Əgər yazacağın mətn mayasını həyatın mahiyyətindən, özəyindən götürübsə, “əldəqayırma”, qondarma deyilsə, mütləq hansısa bir miflə bağlı olacaq; minilliklərin daşından süzülmüş mifoloji süjetlərdə həyatın hər üzünə, hər sirrinə, hər sualına cavab var və müəllifin o miflərə bələdliyi kifayət edir ki, mətn axıb öz süjetinə qovuşsun. Belə olanda, düz deyirsiz, mətn sanki sonsuz-intəhasız olur, özünü orbitində hiss edir, oxucunun fantaziyasından asılı olaraq sonsuz sayda “modifikasiyalara” rəvac verir.  

– Hekayələrinizdə bəzi ifadələr mənə bir az qəribə gəlir. Sanki süjetin ab-havasına uyğun bilərəkdən köntöy obraz adları və ifadələr işlədirsiniz. "Qarımış" sözünün "qartımış"la əvəzlənməsi, yaxud da "Ot" hekayəsindəki "ot mövsümü" ifadəsi. "Qartımış qızlar" ifadəsi üzərində çox durmayacam. Gəlin "ot mövsümü" deyimindən danışaq. Axı el içində daha çox "ot göyərəndə", "ot qalxanda" və "biçin mövsümü", hətta "ot biçini" deyimlərini eşitmişik...

– Onu deyim ki, “Ot” hekayəsi mənim ilk hekayələrimdəndi və mən o hekayəni ən zəif hekayələrimdən biri sayıram. O hekayə əslində mənim dillə davranma, təhkiyə axınını idarə etmə baxımından, belə demək mümkündüsə, test, sınaq mətni idi. Qaldı ki, konkret hansısa sözlərə, ifadələrə... siz dediyiniz sözlər də daxil olmaqla mənim istifadə etdiyim sözlər heç biri göydəngəlmə deyil, nə vaxtsa nənədən-babadan eşitdiyim sözlərdi. Elə ifadələr, sözlər də var ki, mən onu məhz elə görürəm: Ot mövsümü! Əjdər üçün ilin iki mövsümü vardı: Ot mövsümü və başqa avaraqulu vaxtlar. Ümumiyyətlə isə yazıçı söz yaratmaqdan qorxmamalıdı. Təzə söz yaratmaq, yaddan çıxmış hansısa arxaik sözü tapıb üzə çıxarmaq, ona pasport - təzə həyat vermək... Yazıçı eləməsə, kim eləyəcək ki, bunu? 

– "Qar Tanrısı" hekayəsinin ideyası necə yarandı?

– “Qar Tanrısı”nı Tanrı özü mənə göndərdi, əlimdən tutub yazdırdı. Şimali Qafqazda olarkən, Avropanın ən hündür dağı sayılan Elbrusu ziyarət edərkən bələdçi qız Elbrusun fəthi ilə bağlı çox maraqlı bir tarix danışdı. Söhbət Elbrusun zirvəsinə ilk ayaq basan, tarixə düşən, qəhrəman elan edilən, ölümündən sonra abidəsi ucaldılan çoban Kilardan gedirdi. Amma hekayətin içində bir sirli məqam da vardı ki, bələdçi qız sanki o sirrin üstünü həm açmaq istəmirdi, eyni zamanda, gizlədə də bilmirdi. Sən demə, Kiların fəth etdiyi zirvə Elbrusun ən yüksək zirvəsi deyilmiş, ikincisi isə... Zirvəyə - və şöhrətə! - ən yaxın olan qoca Kilar deyil, cavan Yexiya Sattayev imiş. “Qonağı darda qoymaq dağlıya yaraşmaz”, - zirvənin “beşaddımlığında” xəstələnən dəstə üzvlərindən birini düşərgəyə qaytarmaq üçün Kilar və Yexiya arasında seçim olur və dağlı adətinə görə Yexiya öz gələcək şöhrətindən imtina edir, o şöhrəti özündən yaşca böyük olan Kilara öz əliylə verir. Ədalətsizlik! Mən “Qar Tanrısı” hekayəsini o müqəddəs ədaləti bərpa etmək üçün yazdım, gec də olsa, zirvəni öz həqiqi sahibinə - Yexiya Sattayevə qaytarmaq istədim. Hekayəni bitirəndə üstümdən sanki bir dağ götürüldü. Burda bir maraqlı məsələ də var. Hekayədəki obrazların – iki qəhrəman çobanın – həyatda real prototipləri olub və bu fəth məsələsində onların qohum-əqrəbaları arasında indinin özündə də mübahisələr, versiyalar səngimir... Odur ki, xəbər tutsalar, Yexiya Sattayevin tərəfdarları üçün mənim hekayəm çox maraqlı olardı...

– Nədən yığcam bir romanı - "Ağ buludlar"ı povest adlandırdınız?

– İlk dəfə o roman “Azərbaycan” jurnalında çap olundu, orda məsləhət bilinmişdi ki, povest kimi getsin, elə də oldu. Həm də bu, bir az mənim yazıçı təvazökarlığımdan irəli gəlirdi: həcmcə nisbətən kiçik olduğu üçün roman kimi verməyə utanırdım. Əslində isə “Ağ buludlar” romandı və bütövlükdə müasir roman anlayışlarına cavab verir. Yeri gəlmişkən, bu il Fransada işıq üzü görəcəyi planlaşdırılan “Ağ buludlar” roman kimi və “Sadomor” adıyla çap olunacaq. 

– Labirint hekayələrin ardı olacaqmı?

– Hekayə özü-özünü yaradır, hansı formaya, qəlibə, yaxud qəlibsizliyə düşüb-düşməyəcəyi isə sirli yazı prosesindən asılıdı. Olacaqsa, olacaq!

– "Skayp" hekayəsi digər hekayələrinizlə müqayisədə daha az xatırlanır...

– “Skayp” hekayəsi mənin ən çox sevdiyim hekayələrimdəndi. Evdə dəcəl uşaq olur e, aləmi bir-birinə qatsa da, hamı tərəfindən sevilir, bax elə. 

– Roman yazmağa elə də həvəsli görünmürsünüz...

– Ciddi roman ciddi araşdırmalar, geniş mütaliə, eyni zamanda, enerji, vaxt, zəhmət və sağlamlıq tələb edir. Romançı gərək sağlam olsun, buz baltası kimi! Hər halda, bir roman başlamışam, görək...

– Hələlik bu qədər... Yazıçının vaxtını almaq ədəbiyyata düşmənçilikdir. Uğurlar, Mübariz bəy, sizdən yeni, maraqlı əsərlər gözləyirik.

– Sağ olun ki, yayın bu cırhacırında zəhmət çəkib əsərlərimi oxumusuz, suallardan belə görünür, bu da yazıçı üçün böyük sayğıdır.

/Oqtay Qorçu, Moderator.az/

Yenililklər
10.07.20
Könlünün bütünü şeir olaraq ötən şair. Hayku ustadı Matsuo Başou
10.07.20
Natiq Məmmədlinin yeni kitabı çap olunub
09.07.20
Əfsanə Laçın - Atam
09.07.20
Azərbaycanlı alimin “Şumer və türk dastanları” kitabı Avropa dillərində nəşr olunur
09.07.20
Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin 150 illik yubileyinə həsr olunmuş xüsusi poçt markaları İspaniyada dövriyyəyə buraxılıb
09.07.20
Əhməd bəy Ağaoğlu və Azərbaycan ədəbiyyatı
08.07.20
Kanye Uest ABŞ-da prezidentliyə müstəqil namizəd olacaq
08.07.20
“İçərişəhər”də yeni muzey yaradılacaq
08.07.20
Səxavət Sahil - Poeziyamızın problemi
08.07.20
Sankt-Peterburq Mədəniyyət Forumu mədəniyyətlərin və sivilizasiyaların qarşılıqlı əlaqələri mövzusuna həsr ediləcək
08.07.20
Dövlət Rəsm Qalereyası “+5C” adlı yeni virtual layihəyə start verir
08.07.20
Məşhur rəssamın toz basmış əsəri tapılıb
07.07.20
Türkiyənin Ərdahanda şəhərində Əbülfəz Elçibəy xatirə ormanı salınır
07.07.20
Tbilisidəki Azərbaycan Mədəniyyəti Muzeyi fəaliyyətini bərpa edir
07.07.20
“Hacı Zeynalabdin Tağıyev və Şərqin ilk rus-müsəlman qız məktəbi” foto-sənədli animasiya filmi təqdim edilib
07.07.20
Müslüm Maqomayev adına müsabiqə gələn ilin aprelində keçiriləcək
06.07.20
Tanınmış bəstəkar Ennio Morrikone vəfat edib
06.07.20
Taleh Eminoğlu - Mədəni müxtəliflik və multikulturalizmin labüdlüyü
06.07.20
“Turan eşqi” kitabı Azərbaycanda Atatürk Mərkəzi tərəfindən nəşr olunub
06.07.20
Azərbaycan-rumın mədəni əlaqələrindən bəhs edən yeni kitab
06.07.20
Əməkdar artist Tofiq Hüseynov vəfat edib
03.07.20
Mədəniyyət Nazirliyi Rusiyanın xalq artistinə qanunsuz ödəniş edilib
03.07.20
“Xınalıq” qoruğu UNESCO-nun Dünya İrs Siyahısına namizədlik üçün ilkin siyahıya salınıb
02.07.20
Əhməd bəy Ağaoğlu yaradıcılığında azad insan konsepsiyası
02.07.20
COVID-19 epidemiyasına həsr olunan film çəkilir
02.07.20
Səməd Vurğunun şeirlər kitabı Türkiyədə nəşr olunub
01.07.20
Azərbaycan Respublikası Kinematoqrafçılar İttifaqı Kann Beynəlxalq Kinofestivalının rəhbərliyinə etiraz məktubu göndərib
01.07.20
Saedinin dünyaca məşhur “Bəyəl əzadarları” romanı Azərbaycanda nəşr edildi
01.07.20
Kinoşünas Azərbaycanda çəkilən serialları tənqid edib
30.06.20
Ermənilərin İranın siyasi həyatında oynadığı rol
30.06.20
Simran Qədimin yeni kitabı çap olunub
30.06.20
Əhməd bəy Ağaoğlu “Difai” təşkilatının qurucusu kimi
27.06.20
Pərviz Cəbrayıl - “Azğın”- onun seçilmiş əsərlərin mündəricatı
27.06.20
Bilal Alarlı - Kiçik hekayənin böyük hikməti
26.06.20
Küyüylü Nəccari Səid - Aslan Əmi
26.06.20
Mark Terensi Varronun “Latın dili haqqında" kitabı Azərbaycan dilində
26.06.20
Fərid Muradzadə - Güclü kişi 
26.06.20
Simran Qədim - Təhlükə: COVID-19
26.06.20
Məmmədov Eşqin - Payız məni darıxdırır, ilahi!
26.06.20
Cavanşir Yusifli - Bir şeirin dedikləri (Həmid Herisçi )
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.