Pərvanə  Məmmədli - Gözü ulduzlarda,ayağı  torpaqda olan şair
11.06.20

Poetik istedad özlüyündə heyrətamiz bir haldır, Allahın  bəxş  etdiyi  vergidir. Və qadına aid  olduqda daha çəkici, cazibəli olur. Əslində, şeiri  kimin  yazmasına görə; kişi və qadına bölmək olmaz. Ancaq yenə də məhz qadının fəhmi, duyumu və ilhamı ilə yaradılan ayrıca obrazlar və düşüncələr dünyası mövcuddur. Fərqanə Mehdiyevada olduğu kimi. O Azərbaycan qadın şairlərinin içində özəl üslubu  olanlardandır.
Fərqanə ilə çox az müddət ərzində tanış oldum və az bir vaxtda onu tanıdımsa da varlığı ilə, şeiriyyəti ilə qəlbimdə dərin dərin iz qoydu. O çoxlarında indi az  olan məziyyətləri  ilə  mənə maraqlı, dogma  gəldi.
Fərqanəyə xas olan cəhətlərdən biri o idi ki, ürəyi həyat eşqi, yaşamaq sevgisi  ilə dolu idi. Çox həssasıydı və heç nə gözündən heç nə qaçmırdı. Ağzı xeyir-dualı olub, qəlbi, xisləti ilə ətrafa  xoş niyyət saçırdı.
 Bütün varlığı ilə şeiriyyət idi və içində müsbət enerjinin şəfəqlərini hiss  etmək  olurdu.
Hər  yerə vaxt tapıb özünü çatdırardı. İstər sosial şəbəkədə olsun  ya  istər  hər  hansı uzaq-yaxın məkanda, fürsət  tapıb qatılar, xoş sözlərini əsirgəməzdi. O fevral ayında doğulsa da, “fevral təbiətli”deyildi (Lənkəran bölgəsində soyuq təbiətli  adamlara “Fevral ayı” deyirlər).
Onun poeziyası tematik cəhətdən zəngindir. Həyata müxtəlif rakurslardan  baxmağı bacarırdı. Əzəli-əbədi hisslər: sevgi, sədaqət, sadə olmayan qadın-kişi münasibətləri, dünyanın gərdişi və ana, övlad haqqında lirik şeirləri dərin səmimiyyəti, saflığı və nəcibliyi ilə oxucunu özünə çəkir.
Onun lirikasında şair ruhu, həyəcan və sıxıntıları, hissləri və düşüncələri yansıtılır. Şeirlərinin hər sətri qadın ruhunun, qəlbinin bütöv bir kitabıdı, desək  yəqin yanılmarıq.
Daxili hisslər o zaman əsl lirikanın  mövzusu olur ki, müəllifin özəl daxili  aləmi ilə dünyagörüşü bir birinə bağlı  olsun.
Poeziya o zaman  uğurlu olur ki, şairin hiss və fikirləri çoxlarının ürəyinə yol tapmış olsun. O özü də həyatda  sanki Yerlə Göy arasında idi:

Bir dəli sevginin əlindən tutub
Gedəsən dünyanın axırınacan.
Özündən kənara hərdən çıxasan,
Göydən ayrılasan, Yerdən çıxasan.

Gözü göydə, ulduzlarda, ayağı  isə torpaqda idi. Tarazlığını  belə  saxlayırdı:

Əlinə bir kağız, qələm götürüb
Gedəsən dünyanın axırınacan.

O oxucuya öz hiss, həyəcanlarını  açıqca etiraf edirdi. Fərqanənin lirik etirafı ilə həyatının həqiqətləri arasında bərabərlik işarəsi qoymaq olar. Bu etiraflar 7  ildən bəri sağalmaz xəstəliyə tuş gələndən daha da güclənmişdi:

Dəyişə bilmədi bu illər məni,
Elə həmənkiyəm sadəlövh fağır.
Xəbərin oldumu başına dönüm,
Bir dərdə düşmüşəm özümdən ağır.

“Başdaşı düzəldənlə söhbət” şeirində yumorla sarkazm çox incəliklə bir  yerdə verilir:

Usta, alverin çox olar,
Bu qara rüzgarla, çağla.
İstəyirsən lap beh verim,
Yaxşısını mənə saxla.

Fərqanənin şeirləri səmimi idi və ürək ağrısı, ağıl və hisslərin qarışıqlığı, gündəlik həyat qayğılarını yansıdırdı.
 Lakin bu  lirik misraların mahiyyətində bir çox insanın duyğu və hissləri ilə əlaqəli bir şey var ki, onu ictimailəşdirməyə yönəldirdi. Bunlar isə poeziya və  həyat həqiqətləridir:

Necə düyündüsə ilişib qalıb,
Hələ açammıram dolaşıq ömrü.
Yerisəm qurtarmaz bu yol, bu küçə,
Qoşula bilmədim baş alan köçə.

O köçə nədən qoşula bilmədi,amansız xəstəlik onu yaxalayıb, yoldan saxladı, ilk  dəfə bu xəbərin  poetik  şəklini belə  çəkdi:

Könlünə dağdı bəlkə,
Bu təzə dərdim sənə.
İndicə çəkdirmişəm,
Şəkil göndərdim sənə.

Amma  illlər  öncə Şəkil  silsiləsindən  olan  başqa  bir  şeirində isə həyat  sevgisi, ümid dolu  sabahlara ,anıları yaşadan şəkillərə  marağı hədsiz  idi:

Ağzım uzun ömrə sulandı vallah
Qarşımda ocaq tək qalandı vallah.
Dünyada nə varsa yalandı vallah
Dünyada tək bircə qalan şəkildi....

Onun ən yaxşı şeirləri təbiiliyi, məhrəmliyi ilə cəlbedicidir. Və müəllifin səmimiyətlə qadının qaygı və sevincini,məqsədinə yetmək üçün çəkdiklərini və  ana ürəyi haqda  yazdıqları ilk  diqqəti cəlb edir.
Fərqanənin misralarını bir birinə pərçimləyən motivlər, baş alıb gedən  gənclik, ata-ana  intizarı, mənəvi təmizlik haqda düçüncələridir.
Əsl şeir ruh üçün ən yaxşı dərmandır. Poeziya da Fərqanin ruhunun dərmanı  idi. “Təndir”  şeiri onun ən  seçilən  və  sevilən  şeirlərindəndir:

Keçib boğazımız gəlib kəndirə,
Dərdimiz bəllidir, dərman tapılmır.
Evin dalındakı qərib təndirə,
Gör neçə zamandır çörək yapılmır.

Belə ki, “Təndir” şeirindəki ən adi, metaforalar – “ananın içindən alışan təndir”, “ananın qəlbinin odunda bişən kündələr”, “ananın ərkyana şillələdiyi təndir”, “ananın  yaxın getməyəndə sinəsi çat-çat olan təndir” və  s. şairin anası  ilə bağlı hisslərini və təəssüratlarını dəqiq və tam ifadə edir.
Ümimiyyətlə Ana  onun şeirlərinin əsas qəhrəmanıdır.
"Ana" şeirində anaya hüdudsuz məhəbbət, sədaqət, heyranlıq, minnətdarlıq və hörmətini ifadə  edir:

Sən getdin dünyada nələri gördüm,
Bir qız da doğmadın deyəm bacım var.
Nə pula, nə vara, nə də şöhrətə,
Bircə can sözünə ehtiyacım var.

Həyat yoldaşı  İlqar  uca qarlı dağların qoynunda – Gədəbəydə  böyümüş dağ  adamı idi (Sonralar bildim ki, həyat yoldaşı İlqar bəylə uzaq qohumuq). Fərqanənin dağ bulaqlarının suyu kimi  saf olan poetik  şeirlərini də  hələ  müəllifi  görmədən duyub, bəyənmişdi. Fərqanənin  şeirlərini  oxuyub, səsini  ekrandan eşidib, özünü görmüş, tapıb  könlünü  vermişdi. Yazdığı  şeirlərinin ilk oxucusu idi, şeirlərinin çoxunu əzbər  bilirdi. Evləri qonaq-qaralı  olardı. Çox  vaxt  evdəki qonaqlıq şeir ədəbiyyat məclislərinə çevrilərdi. Fərqanənin tələbə yoldaşı, yaxın  sirdaşı Aləmzar  xanım “ekiz tayı” kimi  tanıdığımız Faiq bəy bunların  canlı şahidi olub. Bir  dəfə mən  də bu  məclisə düşmüşdüm. İrandan  muğam biliciləri  və şeir xiridarlarının da olduğu bu məclisdə İlqar bəy böyük şövqlə Fərqanənin yeni  şeirlərini söyləmişdi. İlqar bəydən sonuncu dəfə Fərqanənin  məzarı  başında onun ürəkdağlayan bir şeirini də eşitdik, bir neçə gün özümə gələ bilmədim. Şair  yoldaşları, onu sevənlər Fərqanə haqqında gözəl xatirələr yazıblar. Yanılmıramsa, Şəfəq Nasir onu ağ gülə bəzədirdi. Tələbəlik illərində isə tələbə yoldaşlarından  biri ona nərgiz gözlü demişdi. Mən də onu Yasəmənə bənzədirəm. İldə bir dəfə  çiçəkləyən və ətri hamını məftun edən yasəmənə. Son dəfə  də onu (son gücünü toparlayıb sanki bu toya saxlamışdı, çox xoşbəxt görünürdü) oğlu  Ülfətin  toyunda yasəmən rəngli paltarda gördüm. Torpağa basdırılan gün qəbrinin ətrafında da yasəmən ağacları var idi. Son məkanı da (Bakı mühitində çox nadir də olsa) yasəmən və quş səsləri ilə əhatə olunmuş köhnə bir qəbiristanlıq oldu...
Nə karantin şəraiti, nə də yaşadığı (yerdən götürüldüyü) ünvanın uzaqlığı ona dəyər verənlərin son vidasına səd çəkə bilmədi. Cismi ilə  vidalaşsaq da şeirləri diri qaldı.
Artıq ağrılarının acısı onu rahat buraxacaq və şeirlərində bizə sevdirdiyi anası ilə qovuşacaq. Şeirlərindən Yasəmən ətri gələn yasəmən gözlü, bənzərsiz Fərqanəmiz əlvida!

Yenililklər
01.12.21
“Aşıq sənətinin Ələsgər zirvəsi” mövzusunda beynəlxalq elmi konfrans keçirilib
27.11.21
Kənan Hacı - Yazı sənətinin tarixi
24.11.21
Təranə Vahidin “Qarışqa təqvimi” çap olunub
23.11.21
Muni Vitçer - Altıncı Ayın qızı Nina    
23.11.21
İlk dəfə olaraq “Arı” və “Mirat” satirik jurnalları transfoneliterasiya edilərək yeni əlifbada toplu halında nəşr edilib
22.11.21
Cəmşid Cəmşidovun tərcüməsində Muni Vitçerin əsəri çap olundu
22.11.21
Turan Yazqan: Türk dünyasının səsi
17.11.21
“Nizami Gəncəvi sözünün orbitində” kitabının təqdimatı keçirilib
17.11.21
Türkiyənin məşhur şairi Sezai Karakoç vəfat edib
17.11.21
“Nizami Gəncəviyə məktub” beynəlxalq esse müsabiqəsi elan olunur
17.11.21
Elçin Hüseynbəylinin “Vida” romanı çap olunub
17.11.21
BAFTA qısa filmləri Bakıda nümayiş olunacaq
11.11.21
“Nizami Gəncəvinin poetik portreti” kitabı nəşr olunub
11.11.21
“Şərq irsi” adlı Beynəlxalq Müasir İncəsənət Sərgisi açılacaq
08.11.21
Kənan Hacı - Ekspress qatarında eksperimental mozaika
08.11.21
Fəxri Uğurlu - Klassikanı diri saxlamaq
08.11.21
"Şuşa" sənədli filminin təqdimatı olub
08.11.21
4+4: rəqəmsal namə
08.11.21
İsfar Sarabski Parisdə iki gün konsert verib
05.11.21
“Hədəf Nəşləri”nin təsisçisi Şəmil Sadiqin ƏDV ilə bağlı müzakirələrə əlavə və dəyişiklərlə bağlı təklifləri
05.11.21
Kənan Hacı - Yazıçılarımız nəyi bacarmır?
04.11.21
Qələbə ilə bitən ilk roman
04.11.21
Ədəbiyyat İnstitutunda Məhəmməd İqbalın “Seçilmiş əsərləri”nin təqdimatı keçirilib
04.11.21
Azad Qaradərəli - Qara sevda
03.11.21
"Qarabağın qara kitabı" və "Qarabağ - qələbəyə doğru" kitablarının təqdimat mərasimi keçirilib
03.11.21
Kənan Hacının “Hakimə açılan atəş” romanı oxucularıın böyük marağına səbəb olub
02.11.21
“Şuşa, sən azadsan!” və “Biz” filmləri təqdim olunacaq
02.11.21
Rusiyanın Tretyakov Qalereyasında Tahir Salahovun sərgisi açılıb
02.11.21
Şamaxıda Yaradıcılıq Mərkəzi istifadəyə verilib
01.11.21
Altı əsr yaşı olan xalça 5,4 milyon dollara satışa çıxarılacaq
01.11.21
Nizami Kino Mərkəzində “Fulya” sənədli filminin premyerası olub
01.11.21
Zahid Sarıtorpağın İranda kitabı çap olunub
01.11.21
Vidadi Babanlının "Sabaha ismarıc" adlı romanı çap olunub
01.11.21
Poetik diktatura - Firuz Mustafa yazır
26.10.21
Çempion idmançı, istedadlı aktyor və doktorant
25.10.21
Azad Qaradərəli -  Zəngəzur ağacları
24.10.21
I Sumqayıt Kitab Sərgisi keçiriləcək
22.10.21
Kənan Hacı: “Güclü xarakterə malik insan haqqında yazmaq ikiqat çətindir” - Müsahibə
21.10.21
"Cəbrayıl əfsanəsi"nin təqdimat mərasimi olacaq
20.10.21
Türkiyədə təşkil olunan Beynəlxalq Şeir və Ədəbiyyat Festivalında ölkəmiz də təmsil olunur
©2012 Avanqard.net Muəllif hüquqları qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.